Ghép mặt AI là gì và vì sao nó nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Trào lưu ghép mặt AI là việc người dùng tải ảnh hoặc video khuôn mặt của mình lên các ứng dụng hay công cụ trí tuệ nhân tạo để hệ thống tự động ghép, đổi mặt vào ảnh, video khác, tạo nên nội dung hài hước, ảo diệu hoặc độc lạ nhằm chia sẻ trên mạng xã hội và thu hút tương tác. Các ứng dụng ghép mặt, đổi mặt bằng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hình ảnh, video sinh động, bắt mắt, thu hút nhiều người tham gia. Nhưng đây chính là điểm nguy hiểm: để “chơi cho vui”, bạn đang cung cấp ảnh chân dung, video khuôn mặt, cho phép ứng dụng truy cập thư viện ảnh, camera và dữ liệu cá nhân. Nói thẳng ra, ghép mặt AI nguy hiểm vì nó biến khuôn mặt – một dạng sinh trắc học – thành dữ liệu số mà bạn không còn kiểm soát.
Những nguy cơ ẩn sau trào lưu tạo ảnh AI và deepfake
Khi bạn tham gia trào lưu tạo ảnh AI, điều đáng sợ không phải là tấm ảnh “fail”, mà là việc dữ liệu khuôn mặt bị thu thập, lưu trữ và khai thác ngoài mục đích bạn tưởng tượng. Việc cung cấp ảnh chụp rõ nét, nhiều góc độ khuôn mặt cho ứng dụng không rõ nguồn gốc có thể dẫn tới nguy cơ lộ lọt dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt. Đặc biệt, hình ảnh khuôn mặt có thể được dùng để nhận diện hoặc kết hợp với thông tin khác nhằm tạo lập hình ảnh, video giả mạo. Khi đó, kẻ xấu có thể tạo deepfake nhạy cảm, bịa đặt nội dung, giả mạo người thân trong cuộc gọi video để vay tiền, yêu cầu chuyển tiền, chiếm đoạt tài sản. Một câu nhắc cần nhớ là: “Trào lưu trên mạng có thể thay đổi rất nhanh, nhưng dữ liệu cá nhân một khi đã bị phát tán thì rất khó kiểm soát hoàn toàn”.
Từ ảnh ghép vui đến lộ lọt dữ liệu cá nhân toàn diện
Vấn đề không chỉ dừng ở khuôn mặt. Khi tải ảnh, video lên nền tảng chưa được kiểm chứng, bạn có thể vô tình để lộ họ tên, ngày sinh, địa chỉ, số điện thoại, nơi làm việc, trường học, biển số xe, giấy tờ tùy thân hoặc thông tin về người thân. Những ứng dụng này thường yêu cầu quyền truy cập camera, thư viện ảnh, đôi khi cả danh bạ, micro hoặc thông tin thiết bị không cần thiết. Đó là cánh cửa để lộ lọt dữ liệu cá nhân ở mức sâu hơn. Trong trường hợp dữ liệu bị thu thập, lưu trữ hoặc xử lý không phù hợp, nguy cơ bị khai thác cho các mục đích trái với mong muốn của người dùng hoàn toàn có thể xảy ra. Tệ hơn, dữ liệu khuôn mặt và nội dung bạn đăng có thể được dùng để huấn luyện hệ thống AI mà bạn không hề hay biết, biến đời sống số của bạn thành “nguyên liệu miễn phí” cho người khác.
Ai đang bị ảnh hưởng và vì sao mạng xã hội không vô hại
Bất kỳ ai sử dụng công cụ AI để sáng tạo hình ảnh, tải ảnh, video hoặc thông tin cá nhân lên nền tảng, ứng dụng chưa được kiểm chứng đều nằm trong vùng rủi ro. Nhóm dễ bị tổn thương nhất là người trẻ thích trào lưu mới, người dùng mạng xã hội thường xuyên chia sẻ ảnh chân dung, ảnh gia đình, và cả những người ít đọc điều khoản dịch vụ. Khi nội dung được đăng công khai, nó còn có thể bị sao chép, chỉnh sửa, giả mạo danh tính, phục vụ các hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Đừng nghĩ chỉ “người nổi tiếng” mới bị làm deepfake; bất kỳ khuôn mặt nào đủ rõ, đủ góc độ cũng là nguyên liệu lý tưởng. Nếu bạn là người sáng tạo nội dung, ảnh, video của bạn không chỉ là kỷ niệm cá nhân mà còn là tài sản sáng tạo – càng có giá trị, càng đáng để kẻ khác khai thác trái phép.
Cách tự bảo vệ: từ lựa chọn ứng dụng đến quyền riêng tư Instagram
Đã đến lúc thay đổi cách “chơi” với AI. Người dùng cần hạn chế tham gia các trào lưu ghép mặt, đổi mặt bằng AI yêu cầu cung cấp ảnh chân dung rõ nét, video khuôn mặt hoặc dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Hãy hạn chế tải ảnh chân dung, video và thông tin nhạy cảm lên ứng dụng, nền tảng không rõ nguồn gốc hoặc chưa được kiểm chứng, đồng thời đọc kỹ điều khoản, đặc biệt là phần thu thập, lưu trữ, sử dụng dữ liệu. Kiểm tra kỹ các quyền ứng dụng yêu cầu; chỉ cấp quyền ở mức tối thiểu cần thiết. Với Instagram, nếu bạn không muốn bài viết và Reels của mình bị dùng cho các tính năng AI, ứng dụng hiện cung cấp tùy chọn tắt quyền này ngay trên điện thoại. Cách chặn dùng bài viết và Reels Instagram của bạn cho AI khá đơn giản, và đây là bước quan trọng để bảo vệ quyền riêng tư Instagram trước làn sóng AI đang lan rộng.
