Hỗ trợ học sinh khó khăn: Không còn là chuyện “từ thiện mùa vụ”
Hỗ trợ học sinh khó khăn là tổng hợp các chương trình tủ sách học đường, tín dụng học sinh, đầu tư trường lớp và học bổng giáo dục nhằm giúp trẻ em vùng sâu vùng xa và gia đình thu nhập thấp tiếp cận tri thức, tài chính học tập và môi trường học đường an toàn, qua đó giảm nguy cơ bỏ học và tái nghèo truyền kiếp. Trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ, việc nuôi dưỡng thói quen đọc và bảo đảm tiếp cận tri thức bình đẳng cho trẻ ở vùng xa, vùng khó khăn đã trở thành bài toán dài hạn, không thể giải bằng vài đợt tặng quà phong trào. Nếu trước đây, nhiều sáng kiến dừng lại ở các đợt “tặng tập, phát quà”, thì năm học mới cho thấy một bức tranh khác: nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức đoàn và báo chí đang cùng xây một hệ sinh thái hỗ trợ bền vững – từ sách, trường lớp đến vốn vay và học bổng.
Tủ sách học đường: 4 tỷ đồng cho 51 không gian đọc bền vững
Câu trả lời cho khoảng cách tri thức ở vùng sâu vùng xa không chỉ nằm ở đường truyền internet, mà bắt đầu từ những tủ sách học đường được đầu tư nghiêm túc. Nhằm đánh dấu cột mốc 50 năm, một đơn vị phát hành sách đã khởi động chuỗi chương trình cộng đồng quy mô lớn và triển khai Dự án 51 Tủ sách học đường trên toàn quốc. Mỗi trường được trang bị một tủ sách chuẩn với 500–600 đầu sách đa dạng thể loại và hai kệ trưng bày chuyên dụng, tạo nên một thư viện thu nhỏ ngay trong khuôn viên trường. Quoted: "Với tổng trị giá đầu tư khoảng 4 tỷ đồng cho 51 trường, chương trình không chỉ giúp giải bài toán thiếu hụt tài liệu đọc tại địa phương mà còn tạo nền tảng vững chắc để nhà trường duy trì các tiết đọc thư viện hiệu quả". Đáng chú ý, mỗi đơn vị còn nhận thêm 50 suất quà gồm balo, cặp sách, tập vở để trực tiếp trao cho học sinh nghèo hiếu học. Đây không phải món quà đơn lẻ, mà là cách gieo thói quen đọc và tự học từ gốc.
Tín dụng học sinh: Vốn vay chính sách biến ước mơ học tập thành khả thi
Khi học phí và chi phí sinh hoạt tăng, nhiều gia đình nghèo có con đến tuổi học đại học phải lựa chọn giữa đi học và đi làm. Trong bối cảnh đó, tín dụng học sinh trở thành chiếc phao tài chính thay vì “ân huệ” nhất thời. Trên địa bàn một thành phố công nghiệp lớn, tổng dư nợ cho vay qua ủy thác đoàn thanh niên đạt 1.966 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, chiếm 14,7% tổng dư nợ tín dụng chính sách và phục vụ 30.360 cá nhân, hộ gia đình chính sách. Riêng chương trình cho vay học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn đã giải ngân 38 tỷ đồng, với tổng dư nợ 1.727 tỷ đồng cho 1.805 lượt người vay. Các tổ chức chính trị – xã hội, đặc biệt là Đoàn thanh niên, không chỉ nhận ủy thác mà còn rà soát, bình xét đúng đối tượng, đảm bảo vốn tín dụng được dùng đúng mục đích và phát huy hiệu quả. Tín dụng học sinh, vì thế, gắn với mục tiêu xóa đói giảm nghèo và an sinh xã hội, chứ không phải là khoản nợ “tự bơi” của từng gia đình.
Từ trường mới đến học bổng giáo dục: Doanh nghiệp và báo chí đang làm gì?
Nếu tủ sách học đường giải bài toán nội dung, thì đầu tư trường lớp giải bài toán không gian học tập, nhất là ở vùng sâu vùng xa. Một ngân hàng thương mại lớn cho biết nguồn lực dành cho giáo dục được triển khai dưới nhiều hình thức: trao học bổng, tặng sách vở, phương tiện học tập, xây trường lớp và đầu tư thiết bị dạy học, ưu tiên địa bàn khó khăn. Ngay trước thềm năm học mới, Trường Tiểu học Vĩnh Quang tại xã Lý Bôn, tỉnh Cao Bằng được khánh thành từ nguồn tài trợ 7 tỷ đồng, khắc phục tình trạng thiếu phòng học và tạo môi trường khang trang, an toàn cho học sinh vùng khó. Trước đó, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Vừ A Dính tại xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng có tổng kinh phí gần 15 tỷ đồng, trong đó ngân hàng này tài trợ 10 tỷ đồng, với khối nhà ba tầng và 18 phòng học. Cùng lúc, họ còn bàn giao phòng học thông minh tại Học viện Ngân hàng với kinh phí gần 1,4 tỷ đồng, đồng hành cùng “Hội chợ việc làm – Cầu nối nhân lực 2026” để kết nối sinh viên với doanh nghiệp. Đáng chú ý, các chương trình “Thắp sáng những ước mơ”, “Gieo mầm tri thức” và những tủ sách do tuổi trẻ ngân hàng xây dựng đã biến khẩu hiệu “gieo mầm tri thức, chắp cánh tương lai” thành chuỗi hành động cụ thể: hơn 400 suất học bổng cho học sinh vùng sâu vùng xa, 1,6 tỷ đồng cho 800 suất học bổng gồm xe đạp và đồ dùng học tập tại nhiều tỉnh.
Đoàn thanh niên, báo chí và các quỹ học bổng: Mạng lưới bảo trợ mới cho học sinh vùng khó
Một điểm đáng mừng là hỗ trợ học sinh khó khăn không còn là “cuộc chơi” riêng của hệ thống tài chính hay doanh nghiệp, mà có sự tham gia chủ động của Đoàn thanh niên và báo chí. Đoàn thanh niên trên địa bàn thành phố Đồng Nai không chỉ nhận ủy thác cho vay mà coi đây là nhiệm vụ gắn với bản chất tổ chức, góp phần giúp học sinh, sinh viên được học tập, đào tạo và trưởng thành. Ở cấp cơ sở, 46 học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đặc biệt khó khăn tại một phường đã nhận học bổng tổng trị giá hơn 90 triệu đồng, tiếp thêm động lực đến trường. Cùng với đó là các chương trình học bổng giáo dục dành cho con em cựu chiến binh, học sinh vùng chiến khu cũ hay các em theo đuổi lĩnh vực STEM thông qua các khoản vay ưu đãi. Báo chí không chỉ đưa tin mà còn làm “nhạc trưởng” cho các chiến dịch học bổng. Việc một chi nhánh ngân hàng phối hợp với một tờ báo lớn trao 1,6 tỷ đồng cho chương trình “Gieo mầm tri thức”, tương đương 800 suất học bổng gồm xe đạp và đồ dùng học tập, cho thấy khi truyền thông tham gia, nguồn lực xã hội được khơi thông mạnh hơn.
Kết luận: Từ chắp vá sang hệ sinh thái – đã đến lúc nghĩ lớn hơn cho giáo dục vùng khó
Những con số về tủ sách học đường, tín dụng học sinh, trường mới ở vùng sâu vùng xa và hàng trăm suất học bổng giáo dục chỉ ra một điều rõ ràng: Việt Nam đang chuyển từ cách hỗ trợ chắp vá sang xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ học sinh khó khăn. Các chương trình tủ sách trị giá khoảng 4 tỷ đồng cho 51 trường, mạng lưới tín dụng chính sách với tổng dư nợ 1.966 tỷ đồng qua ủy thác đoàn thanh niên, những ngôi trường mới ở Cao Bằng, Lâm Đồng và loạt học bổng, phòng học thông minh, hội chợ việc làm cho thấy một hướng đi đúng: đầu tư vào con người, bắt đầu từ những đứa trẻ ít cơ hội nhất. Tuy vậy, mạng lưới này vẫn cần được gắn kết chặt hơn: dữ liệu chung về học sinh khó khăn, cơ chế theo dõi sau khi cấp học bổng, và đặc biệt là tiếng nói của chính các em trong việc thiết kế chương trình. Khi đó, hỗ trợ học sinh khó khăn không còn là “chiến dịch” mà trở thành cam kết dài hạn của cả xã hội.
