Mùa tựu trường và thông điệp không để ai bị bỏ lại phía sau
Những chương trình hỗ trợ học sinh khó khăn trong mùa tựu trường là tập hợp các sáng kiến cộng đồng, chính quyền và tổ chức xã hội, tập trung vào việc cung cấp quà tặng học sinh, học bổng khuyến học, mô hình đỡ đầu dài hạn, nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều có điều kiện tối thiểu để bước vào năm học mới với tâm thế tự tin, không bị cản trở bởi gánh nặng chi phí và mặc cảm hoàn cảnh. Trước thềm năm học 2026-2027, điều dễ thấy là xã hội đã chuyển từ tư duy “tặng cho có” sang “đồng hành thực chất” với học sinh yếu thế, coi việc hỗ trợ học sinh khó khăn không phải là hoạt động từ thiện đơn lẻ mà là một phần của chiến lược bình đẳng cơ hội giáo dục. Chính sự thay đổi này khiến mùa khai giảng không còn là mùa lo âu của các em, mà trở thành dịp khẳng định rằng các em được cộng đồng trân trọng và đầu tư.
“Cùng em tựu trường”: quà tặng vật chất nhưng tác động tinh thần
Tiêu biểu cho các chương trình tựu trường năm nay là hoạt động “Cùng em tựu trường” tại Cà Mau, nơi ban tổ chức trao 100 phần quà cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn ở nhiều trường tiểu học trên địa bàn. Mỗi phần quà không chỉ là tập vở, dụng cụ học tập; đó là lời khẳng định rằng các em được nhìn thấy và được ưu tiên. Cảm nhận của các em – từ niềm vui vì “được rất nhiều phần quà” đến quyết tâm “cố gắng học tập thật tốt trong năm học mới” – cho thấy tác động tinh thần của hỗ trợ này mạnh hơn giá trị vật chất rất nhiều. Đáng chú ý, chương trình còn gắn hỗ trợ học sinh với hỗ trợ sinh kế cho gia đình qua việc tặng 100 cây giống ăn trái trị giá 5 triệu đồng cho các hộ dân trong phường, biến hoạt động hỗ trợ học sinh khó khăn thành một chuỗi can thiệp cộng đồng, có tính bền vững và nhân văn hơn.
Áo dài yêu thương và khuyến học địa phương: chăm từng chi tiết nhỏ
Nếu các chương trình lớn tạo ra “làn sóng” hỗ trợ, thì những sáng kiến như “Áo dài yêu thương” và mô hình khuyến học địa phương lại chăm sóc học sinh từ những chi tiết rất đời thường. Ở phường Phú Khương, áo dài – một khoản chi tưởng nhỏ nhưng nặng nề với nhiều gia đình – được biến thành món quà mang ý nghĩa giải tỏa gánh nặng tựu trường và nuôi dưỡng sự tự tin của nữ sinh. Một thợ may đã âm thầm trích 2% doanh thu mỗi bộ áo dài để tặng học sinh khó khăn, từ 20 bộ áo dài trong năm đầu tiên, tăng lên khoảng 60 bộ vào năm 2025, và dự kiến khoảng 50 bộ cho năm học mới, mỗi bộ trị giá khoảng 380 nghìn đồng. Đây là ví dụ điển hình cho sự phối hợp giữa cá nhân và tổ chức hội phụ nữ, biến kỹ nghề và thu nhập cá nhân thành nguồn lực xã hội. Song song, các chi hội khuyến học duy trì mô hình “heo đất khuyến học”, thu tiền để trao học bổng cho học sinh giỏi cuối cấp và hỗ trợ học sinh, sinh viên khó khăn, cho thấy khuyến học địa phương không còn là khẩu hiệu mà là cơ chế tài chính cộng đồng có thật.
Các mô hình đỡ đầu: đặt nền cho hỗ trợ dài hạn
Điểm khác biệt quan trọng của mùa tựu trường hiện nay là sự nổi lên của các mô hình đỡ đầu, bảo trợ dài hạn cho học sinh yếu thế thay vì hỗ trợ theo kiểu “một lần cho xong”. Ở Hà Tĩnh, em Nguyễn Viết Thắng – mồ côi cha, gia đình đông anh em – được nhận đỡ đầu trong 3 năm, mức 300 nghìn đồng/tháng, trao định kỳ 3 tháng một lần, giúp em đủ tiền mua sách vở, bút viết, quần áo trước khi vào lớp 9. Câu chuyện này không phải trường hợp cá biệt mà nằm trong mạng lưới chương trình “Mẹ đỡ đầu” đã nâng bước hơn 2.000 trẻ mồ côi và học sinh có hoàn cảnh khó khăn từ năm 2021 tới nay. Cùng với đó là các mô hình “Em nuôi của Đoàn”, “Nâng bước em tới trường – Con nuôi đồn biên phòng”, nơi các đơn vị biên phòng nhận đỡ đầu 48 học sinh khó khăn với mức 500 nghìn đồng/em/tháng, nuôi dưỡng 5 học sinh dân tộc thiểu số tại đồn, hỗ trợ 2 sinh viên người Chứt đến khi tốt nghiệp và 5 học sinh Lào. Những con số này cho thấy hỗ trợ học sinh khó khăn đã bước sang giai đoạn cam kết dài hạn, có kế hoạch và có trách nhiệm rõ ràng.
Từ trao quà đến xây hệ sinh thái hỗ trợ học sinh khó khăn
Điều đáng bàn không phải là việc có bao nhiêu chương trình, bao nhiêu phần quà tặng học sinh, mà là cách các sáng kiến đang dần kết nối thành một hệ sinh thái hỗ trợ học sinh khó khăn. Khi chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể và từng cá nhân – từ cán bộ biên phòng trích ngày lương, thợ may trích doanh thu, đến chi hội khuyến học ôm heo đất – cùng phối hợp, thông điệp gửi tới học sinh rất rõ: các em không cô đơn trên đường đến lớp. Theo một nhận định đáng chú ý, chương trình “Cùng em tựu trường” không chỉ tiếp sức cho học sinh trước thềm năm học mới mà còn lan tỏa giá trị nhân văn, khơi dậy tinh thần đoàn kết, sẻ chia trong cộng đồng. Nếu xu hướng này được duy trì, các quỹ khuyến học, khuyến tài và chương trình đỡ đầu sẽ tạo nền tảng đủ mạnh để từ mỗi mùa tựu trường, xã hội tiến thêm một bước tới mục tiêu bình đẳng cơ hội giáo dục. Kết luận hợp lý là: muốn học sinh yếu thế vững tin bước vào năm học 2026-2027 và các năm sau, điều quan trọng không phải vài món quà lẻ tẻ mà là sự kiên trì của cộng đồng trong việc coi hỗ trợ giáo dục là trách nhiệm chung, lâu dài.
