Đột quỵ người trẻ: từ “bệnh của tuổi già” thành mối đe dọa cho thế hệ đang đi làm
Đột quỵ người trẻ là tình trạng não bị tổn thương cấp tính do tắc mạch máu hoặc xuất huyết xảy ra ở người trong độ tuổi lao động, thường từ 20 đến 54, gây yếu liệt, rối loạn lời nói, suy giảm nhận thức và có thể để lại di chứng suốt phần đời còn lại nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Những gì từng được xem là bệnh của cha mẹ, ông bà nay đang gõ cửa thế hệ 8x, 9x. Một nghiên cứu dân số tại Mỹ cho thấy tỷ lệ đột quỵ ở người 20-54 tuổi tăng từ gần 34 lên hơn 62 ca trên 100.000 người-năm trong gần ba thập niên, tức gần gấp đôi. Cùng thời gian đó, đột quỵ ở người từ 55 tuổi trở lên lại giảm từ khoảng 619 xuống 453 ca trên 100.000 người-năm. Đây không chỉ là con số khô khan, mà là dấu hiệu cho thấy lối sống và nguy cơ đột quỵ tuổi trẻ đang bị đánh giá thấp nghiêm trọng.
Nghiên cứu ở Cincinnati – Kentucky: con số biết nói về xu hướng đáng lo
Một nhóm nhà khoa học đã theo dõi dân số tại 5 hạt thuộc khu vực Greater Cincinnati và Northern Kentucky (Mỹ) qua 6 giai đoạn từ 1993 đến 2020. Nghiên cứu, công bố trên tạp chí chuyên ngành thần kinh ngày 23/9, ghi nhận 2.076 trường hợp đột quỵ lần đầu ở người từ 20 đến 54 tuổi. Sau khi phân tích, họ phát hiện tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tăng từ 33,9 ca/100.000 người-năm giai đoạn 1993-1994 lên 62,2 ca/100.000 người-năm vào năm 2020. Đáng nói, phần lớn xu hướng này đến từ đột quỵ thiếu máu não – loại xảy ra khi dòng máu đến một vùng não bị tắc nghẽn – tăng từ 23,8 lên 47,3 ca/100.000 người-năm. Trong khi đó, họ không ghi nhận mức tăng tương tự với xuất huyết não hoặc xuất huyết dưới nhện. Điều này cho thấy hệ mạch máu não của người trẻ đang bị tổn thương chủ yếu bởi các yếu tố gây tắc nghẽn hơn là vỡ mạch.
Vì sao người trẻ ngày càng dễ đột quỵ? Nguy cơ tích lũy từ lối sống hiện đại
Nghiên cứu nói trên không trả lời đầy đủ câu hỏi “vì sao”, nhưng những gì xảy ra song song rất đáng suy nghĩ. Ở nhóm người trẻ bị đột quỵ, tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ và sử dụng chất gây nghiện đều trở nên phổ biến hơn theo thời gian. Tỷ lệ sử dụng chất gây nghiện trong nhóm này tăng từ 4,6% lên 40,2%, phần lớn liên quan đến cần sa. Một phân tích khác ghi nhận các yếu tố kinh điển như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ – vốn thường gắn với người cao tuổi – đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người dưới 55 tuổi. Thêm vào đó, béo phì và lối sống ít vận động đã trở nên phổ biến trong ba thập niên qua, có thể góp phần quan trọng vào kết quả nghiên cứu. Nói cách khác, cảm giác “còn trẻ nên chưa sao đâu” đang khiến nhiều người âm thầm tích lũy nguy cơ đột quỵ tuổi trẻ mà không hề biết.
Đột quỵ không kết thúc ở phòng cấp cứu: gánh nặng lâu dài lên cá nhân và gia đình
Đột quỵ ở tuổi 30-50 không chỉ là một biến cố y khoa; đó là bước ngoặt đời sống. Sau đột quỵ, nhiều người phải đối mặt với yếu liệt, khó nói, suy giảm nhận thức, mất khả năng lao động và phụ thuộc vào người chăm sóc trong nhiều năm. Một điểm sáng là tỷ lệ tử vong trong vòng 30 ngày sau đột quỵ ở nhóm 20-54 tuổi có xu hướng giảm, đồng nghĩa với việc nhiều bệnh nhân sống sót hơn. Nhưng mặt trái là ngày càng có nhiều người phải sống lâu dài với hậu quả của bệnh. Như một chuyên gia thần kinh nhận xét, đột quỵ “tàn phá ở mọi lứa tuổi, nhưng đặc biệt là ở người trẻ, khi họ đang trong giai đoạn làm việc sung mãn và thường còn con nhỏ cần chăm sóc”. Nếu vẫn nghĩ đột quỵ là câu chuyện của tuổi già, chúng ta đang bỏ mặc cả một thế hệ đối mặt với bi kịch có thể phòng ngừa.
Phòng ngừa đột quỵ và nhận biết dấu hiệu đột quỵ sớm: việc phải làm từ hôm nay
Tin tốt là phòng ngừa đột quỵ hiệu quả hơn rất nhiều so với cố gắng hồi phục sau khi tổn thương đã xảy ra. Các bác sĩ nhấn mạnh việc kiểm soát sớm các yếu tố nguy cơ: tăng huyết áp – yếu tố liên quan chặt chẽ nhất với đột quỵ – cần được phát hiện và điều trị, giữ huyết áp trong giới hạn an toàn; song song, bạn nên theo dõi mỡ máu, đường huyết, duy trì vận động thường xuyên và quản lý cân nặng. Hạn chế hoặc dừng hút thuốc, uống rượu bia quá mức và sử dụng các chất gây nghiện là bước bắt buộc nếu muốn giảm nguy cơ đột quỵ tuổi trẻ. Quan trọng không kém là nhận biết dấu hiệu đột quỵ sớm: méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, mất thăng bằng, bất thường thị lực – khi thấy những biểu hiện này, cần nghĩ đến đột quỵ và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt. Nếu thế hệ trẻ chủ động thay đổi lối sống và cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo, đột quỵ người trẻ có thể giảm thay vì tiếp tục tăng.
