Đột quỵ không “chừa” người trẻ: sự chủ quan trả giá bằng cả cuộc đời
Đột quỵ ở người trẻ là tình trạng não bị tổn thương cấp tính do tắc hoặc vỡ mạch máu, diễn ra đột ngột ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi, gây mất ý thức, liệt, rối loạn ngôn ngữ, thậm chí tử vong nếu không được nhận diện và cấp cứu kịp thời. Điều nguy hiểm nhất là rất nhiều bạn trẻ vẫn tin rằng đột quỵ là bệnh của tuổi già, nên bỏ qua đau đầu dữ dội, méo miệng, tê yếu tay chân hay nói khó như những triệu chứng thoáng qua. Khi một chàng trai 19 tuổi như Âu Văn Hiếu – từng “chưa bao giờ ốm đau phải đi viện hay uống thuốc” – vẫn có thể đột quỵ xuất huyết não rất nặng chỉ sau một đêm, cơ hội sống chỉ còn khoảng 1%, thì niềm tin “mình còn trẻ nên sẽ an toàn” không chỉ sai lầm mà còn nguy hiểm chết người.
Áp lực, lối sống thất thường và trái tim có lỗ bầu dục: bộ ba âm thầm đe dọa não bộ
Đột quỵ ở người trẻ không phải ngẫu nhiên; nó là kết quả của nhiều yếu tố rủ nhau tấn công sức khỏe. Áp lực học tập, công việc, căng thẳng kéo dài, thức khuya liên tục và thói quen ăn uống, vận động thiếu điều độ đang bào mòn hệ mạch máu, tim và não của giới trẻ mỗi ngày. Đáng lo hơn, còn một “kẻ giấu mặt” là lỗ bầu dục tim (PFO) – lỗ thông sinh lý giữa hai buồng tim trong thời kỳ bào thai, đáng lẽ phải đóng sau khi trẻ chào đời nhưng ở một số người vẫn tồn tại. Khi hình thành cục máu đông ở hệ tĩnh mạch, nó có thể đi qua lỗ bầu dục sang buồng tim trái rồi lên não, gây đột quỵ. PGS Nguyễn Lân Hiếu nhận xét đây là nguyên nhân thường bị bỏ sót ở người trẻ, ngay cả trong thực hành của một số bác sĩ thần kinh và tim mạch. Nếu bạn luôn thấy mình “khỏe mạnh” nhưng có tiền sử đau đầu bất thường, hồi hộp, khó thở hoặc từng đột quỵ không rõ nguyên nhân, việc khám tim, siêu âm để tầm soát lỗ bầu dục không phải là lựa chọn xa xỉ, mà là hàng rào bảo vệ não bộ.
FAST không phải chỉ là kiến thức sách vở: từng phút quyết định phần đời còn lại
Trong đột quỵ, thời gian là não, và mỗi phút chần chừ là hàng triệu tế bào thần kinh chết đi. Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần được khắc sâu bằng nguyên tắc FAST: F – Face (méo mặt), A – Arm (yếu hoặc tê một bên tay), S – Speech (khó nói), T – Time (thời gian gọi cấp cứu càng sớm càng tốt). Đáng tiếc là một bộ phận người trẻ không quan tâm đúng mức đến các dấu hiệu này hoặc không biết cách xử trí khi gặp nghi ngờ đột quỵ. Khi xuất hiện triệu chứng, người xung quanh phải ghi lại thời điểm khởi phát, gọi ngay 115, đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế phù hợp, tuyệt đối không chờ “tự hết” hay áp dụng mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng. Trường hợp Âu Văn Hiếu được phát hiện hôn mê và chuyển viện trong tình trạng thập tử nhất sinh, để rồi gia đình phải ký vào quyết định phẫu thuật với khả năng sống chỉ 1%, không chỉ là một câu chuyện xúc động mà là lời nhắc: nếu bạn biết FAST và hành động đúng lúc, bạn có thể quyết định khác đi kết quả của cả cuộc đời mình.
Từ talk show đến từng thói quen nhỏ: phòng ngừa đột quỵ trẻ phải bắt đầu ngay hôm nay
Không thể chờ đến khi não bộ “lên tiếng” mới nói về phòng ngừa đột quỵ trẻ. Ngày 1/8, một chương trình talk show mang tên “Chiếc Ô Vàng” với thông điệp “Lá chắn bên ta – Giữ trọn cuộc đời” đã được tổ chức tại một trường cao đẳng ở TP Hồ Chí Minh để giúp học sinh, sinh viên hiểu đúng về đột quỵ, rằng đây không phải là vấn đề chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Các hoạt động giao lưu cùng chuyên gia, trò chơi kiến thức, video ngắn, đồ họa về FAST được thiết kế phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Nhưng mọi chiến dịch ý nghĩa sẽ trở nên vô ích nếu mỗi người trẻ không tự thay đổi thói quen: vận động đều đặn, ăn uống cân đối, ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng, theo dõi huyết áp, khám sức khỏe định kỳ khi có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ. Sau biến cố, điều Hiếu tiếc nuối nhất không phải những năm tháng điều trị, mà là sự chủ quan của mình khi thường xuyên thức khuya, sinh hoạt thất thường và bỏ qua các dấu hiệu bất thường của cơ thể. Nghe câu chuyện ấy mà vẫn tiếp tục “cố thêm vài đêm nữa” trước màn hình, nghĩa là bạn đang tự gỡ bỏ lá chắn bảo vệ bản thân.
Kết luận: Đừng đợi đột quỵ đến rồi mới học cách sống lành mạnh
Đột quỵ ở người trẻ đang gia tăng và không hề là sự cố bất ngờ, mà là kết quả của sự tích lũy rủi ro: áp lực, thức khuya, bỏ qua dấu hiệu cảnh báo, thiếu kiểm tra sức khỏe và cả những bất thường bẩm sinh như lỗ bầu dục tim chưa được tầm soát. Điều nghịch lý là càng trẻ, chúng ta càng có xu hướng xem nhẹ nguy cơ và sống như thể cơ thể có thể chịu đựng mọi thứ. Câu chuyện của Âu Văn Hiếu và những bệnh nhân trẻ khác nhắc chúng ta rằng một đêm có thể chia đôi cả cuộc đời: trước và sau đột quỵ. Bạn không thể kiểm soát mọi yếu tố, nhưng bạn có thể chủ động phòng ngừa đột quỵ trẻ bằng cách học FAST, hành động ngay khi nghi ngờ, yêu cầu được tầm soát các nguyên nhân như lỗ bầu dục tim, và thay đổi lối sống từ hôm nay. Nếu bạn đang ở tuổi hai mươi, những quyết định nhỏ mỗi ngày chính là “chiếc ô vàng” bảo vệ não bộ và tương lai của mình.
