Giá gạo phục hồi: Tín hiệu tích cực giữa bức tranh kim ngạch đi xuống
Xuất khẩu gạo Việt Nam là hoạt động đưa sản phẩm gạo, gạo tấm và các dạng lúa gạo từ trong nước ra thị trường quốc tế, vừa bảo đảm đầu ra cho nông dân, vừa tạo nguồn thu quan trọng cho ngành nông nghiệp và cán cân thương mại quốc gia. Nhìn từ 8 tháng vừa qua, bức tranh này không quá sáng về lượng và giá trị, nhưng lại có một điểm sáng rõ ràng: giá gạo phục hồi từ tháng 7 đang mở ra cửa sổ cơ hội cho những tháng cuối năm. Theo cơ quan quản lý, lượng xuất khẩu đạt 6,03 triệu tấn với giá trị tương ứng giảm cả về khối lượng lẫn kim ngạch so với cùng kỳ. Vấn đề không phải là Việt Nam bán được bao nhiêu, mà là bán với giá nào – và xu hướng giá đang bắt đầu đứng về phía chúng ta.
Từ mức giá thấp đầu năm đến bước ngoặt tháng 7
Trong 8 tháng, xuất khẩu gạo Việt Nam đạt 6,03 triệu tấn, nhưng giá trị lại giảm 10,7% so với cùng kỳ, phản ánh rõ tác động của mặt bằng giá thấp trong nửa đầu năm. Giá xuất khẩu bình quân tính chung vẫn thấp hơn năm trước, song diễn biến từ tháng 7 cho thấy sự đảo chiều đáng chú ý: đây là lần đầu tiên trong năm, giá xuất khẩu bình quân tăng so với cùng kỳ. Diễn biến này không chỉ là con số đẹp trên báo cáo, mà là bước ngoặt tâm lý cho doanh nghiệp, giúp họ tự tin hơn khi ký hợp đồng cho vụ cuối năm. "Sự phục hồi về giá được kỳ vọng góp phần cải thiện kim ngạch xuất khẩu trong những tháng cuối năm". Nói cách khác, dù chúng ta khó tránh việc tổng kim ngạch cả năm suy giảm, xu hướng giá đang giúp hạn chế mức giảm và bảo vệ biên lợi nhuận.
Thị trường gạo Philippines: Đồng thời là điểm tựa và rủi ro lớn nhất
Không thể phân tích xuất khẩu gạo Việt Nam mà bỏ qua thị trường gạo Philippines – nơi đang chiếm khoảng 45% kim ngạch gạo Việt Nam. Tỷ trọng này cho thấy một thực tế: chúng ta thắng lớn nhờ một khách hàng chính, nhưng cũng phụ thuộc quá nhiều vào họ. 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Philippines vẫn tăng khoảng 2,3%, giúp giữ ổn định tổng lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc trở nên rủi ro khi Bộ Nông nghiệp Philippines khởi xướng điều tra sơ bộ áp dụng biện pháp tự vệ toàn cầu đối với gạo nhập khẩu. Nếu biện pháp này được triển khai, chi phí nhập khẩu có thể tăng, kéo theo việc các nhà nhập khẩu Philippines thận trọng hơn khi ký hợp đồng mới. Thị trường tạo điểm tựa về sản lượng nhưng lại đẩy gạo Việt vào bài toán tái cơ cấu thị trường đầy cấp bách.
Cạnh tranh khu vực, El Niño và bài toán giảm lệ thuộc
Xuất khẩu gạo Việt Nam đang vận hành trong một sân chơi mà nguồn cung khu vực tương đối dồi dào, cạnh tranh giữa Ấn Độ, Pakistan, Thái Lan, Campuchia ngày càng gay gắt. Bên ngoài, sản lượng nông nghiệp Ấn Độ đứng trước rủi ro do gió mùa yếu liên quan đến El Niño; bên trong, nguy cơ El Niño tác động đến vụ Đông Xuân 2026-2027 có thể làm gia tăng hạn hán, xâm nhập mặn tại các vùng sản xuất. Nghĩa là, giá có thể tiếp tục được hỗ trợ bởi rủi ro nguồn cung, nhưng chúng ta không được chủ quan với chính nguồn lúa của mình. Lãnh đạo ngành xuất nhập khẩu đã chỉ ra rằng thị trường gạo đang chịu tác động đồng thời từ thay đổi chính sách nhập khẩu của Philippines, sự trở lại của Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi và áp lực cạnh tranh gia tăng. Trong bối cảnh này, giảm lệ thuộc vào một thị trường chính không còn là khuyến nghị mềm, mà là yêu cầu sống còn.
Chiến lược cho nửa cuối năm: Đa dạng hóa thị trường, nâng giá trị thay vì chạy theo sản lượng
Nửa cuối năm, điểm tích cực nhất là giá gạo phục hồi, nhưng tương lai không tự sáng nếu doanh nghiệp tiếp tục tư duy bán nhiều vào một thị trường. Bộ Công Thương đã khuyến cáo rõ: doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, mở rộng sang những điểm đến có giá trị cao, ổn định hơn để giảm rủi ro chính sách. Cơ hội không thiếu: nhu cầu gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại Trung Quốc đang tăng, mở thêm dư địa cho gạo nguyên liệu, gạo tấm và gạo nếp; một số thị trường như Australia, Arab Saudi, Iraq cũng ghi nhận tăng nhập khẩu. Đáng chú ý, phân khúc gạo chất lượng cao, phát thải thấp có chứng nhận đang được trả mức giá rất cao tại các thị trường như Nhật Bản, EU, Australia. Con đường hợp lý cho xuất khẩu gạo Việt Nam không phải là kéo sản lượng lên bằng mọi giá, mà là dịch chuyển sang sản phẩm giá trị cao, song song với mở rộng mạng lưới thị trường để giá gạo phục hồi thực sự biến thành tăng trưởng bền vững.
