Giấy phép nhập khẩu tạo lực đẩy cho gạo thơm
Giấy phép SPS là chấp thuận kiểm dịch cần thiết để hàng nông sản được nhập khẩu, và trong trường hợp này, nó mở đường cho Philippines mua gạo thơm 25% tấm từ Việt Nam. Sáng 4.11, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam cho biết Philippines đã cấp phép nhập khẩu mặt hàng này, thay vì gạo 5% tấm như các năm trước. Lượng được cấp phép trong tháng 11 là 300.000 tấn. Đây không chỉ là một thông báo thủ tục: Philippines là thị trường quan trọng, nên quyết định này nhanh chóng củng cố kỳ vọng về nhu cầu đối với xuất khẩu gạo Việt. Tuy nhiên, tín hiệu tích cực cần được nhìn đúng phạm vi: giấy phép tập trung vào một chủng loại cụ thể, chứ không đồng nghĩa mọi loại gạo Việt đều được hưởng cùng mức cầu.
Lực cầu gặp nguồn cung cuối năm thu hẹp
Giá gạo xuất khẩu tăng không chỉ vì Philippines quay lại mua. Cuối năm, nhiều thị trường cùng đẩy mạnh nhập khẩu để bảo đảm dự trữ, trong khi nguồn cung của Việt Nam trong hai tháng cuối năm không còn dồi dào như trước. Sự kết hợp giữa lượng hàng sẵn có hạn chế và đơn hàng mới khiến gạo thơm 25% tấm trở thành mặt hàng được săn tìm hơn. Theo ghi nhận từ doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá xuất khẩu mặt hàng này đã lên mức 540 USD/tấn, tăng 50–60 USD/tấn so với cuối tháng trước. Diễn biến ấy cho thấy giấy phép có tác dụng như chất xúc tác, nhưng sức ép cung cầu cuối năm mới là nền tảng giúp đà tăng lan rộng. Các mặt hàng gạo khác cũng được hỗ trợ khi nhu cầu thị trường tăng.
Rủi ro thời tiết cũng khiến bên mua có lý do chốt hàng sớm. Dự báo El Niño có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng nông nghiệp toàn cầu trong năm 2027, qua đó thúc đẩy các nước tăng tốc thu mua. VFA nhận định đà tăng có thể kéo dài sang năm 2027 do tác động của El Niño; nhu cầu nhập khẩu gạo của Philippines được dự báo tiếp tục tăng lên 5,6 triệu tấn trong năm đó. Đây là triển vọng hỗ trợ giá, không phải bảo đảm rằng giá sẽ tăng liên tục: thời tiết, tiến độ mua hàng và lượng cung thực tế vẫn có thể làm thị trường đổi chiều.
Cơ hội chỉ thành lợi ích nếu giao hàng đúng chuẩn
Doanh nghiệp xuất khẩu không nên xem mức giá cao hơn là phần thưởng tự động. Trước đó, thị trường đã biến động sau tranh chấp quanh lô hàng 12.480 tấn trên tàu MV Tay Son 2, khi giấy phép nhập khẩu bị hủy liên quan đến vấn đề chất lượng và thời hạn giao hàng. Bài học ở đây rất cụ thể: hàng đạt chất lượng tốt hơn mức ghi trong hợp đồng chưa chắc giúp giảm rủi ro nếu chủng loại, tỷ lệ tấm, chứng từ SPS hoặc lịch giao không khớp cam kết. Sai lệch có thể khiến thông quan đình trệ, phát sinh chi phí lưu kho, thậm chí dẫn đến yêu cầu tái xuất hoặc tịch thu hàng. Với người trồng lúa, nhu cầu mua mạnh là tín hiệu thuận lợi, nhưng lợi ích chỉ bền nếu doanh nghiệp kiểm soát chất lượng và thực hiện hợp đồng nghiêm túc.
Kết luận, việc Philippines cấp phép 300.000 tấn gạo thơm 25% tấm mở thêm cửa tiêu thụ và góp phần đẩy giá xuất khẩu mặt hàng này lên mức được doanh nghiệp ghi nhận là 540 USD/tấn. Nhưng cơ hội không nằm riêng ở con số giá: nó phụ thuộc vào khả năng giao đúng sản phẩm, đúng chứng từ và đúng lịch. Nếu doanh nghiệp giữ kỷ luật hợp đồng, đợt mở cửa này có thể củng cố vị thế của gạo Việt; nếu không, tranh chấp và chậm trễ có thể làm hao hụt lợi ích mà lực cầu đang tạo ra.
