AI đang giành phần chip vốn dành cho điện thoại
Thiếu chip nhớ là tình trạng nguồn cung các linh kiện lưu trữ và bộ nhớ dùng trong thiết bị điện tử không đáp ứng đủ nhu cầu, khiến nhà sản xuất phải cạnh tranh để giành năng lực sản xuất và hàng hóa. Cơn sốt xây dựng trung tâm dữ liệu AI đang làm cuộc cạnh tranh ấy nghiêng về máy chủ, còn người mua điện thoại phải gánh hệ quả.
Bộ nhớ băng thông cao dùng cho máy chủ AI mang lại lợi nhuận hấp dẫn hơn bộ nhớ phổ thông, nhưng cũng chiếm nhiều năng lực sản xuất hơn. Theo dữ liệu được nêu trong các phân tích ngành, mỗi gigabyte HBM cần năng lực sản xuất gấp hơn ba lần một gigabyte DRAM thông thường. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất lớn là Samsung Electronics, SK Hynix và Micron đã chuyển phần lớn nguồn cung sang trung tâm dữ liệu AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Đây không phải một cú thiếu hụt nhất thời do trục trặc đơn lẻ: các nhà cung cấp đám mây còn đặt trước sản lượng, thu hẹp thêm phần linh kiện dành cho điện thoại.
Tác động đã hiện rõ ở bộ nhớ LPDDR thường có trong smartphone. Từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 tăng 250% và LPDDR5 tăng 220%. Khi nguồn cung bị hút về nơi sinh lời cao hơn, các hãng điện thoại khó giữ nguyên cấu hình và mức giá mà người mua đã quen.
Chi phí linh kiện đẩy giá smartphone lên
Giá bộ nhớ tăng không dừng ở bảng cân đối của nhà sản xuất; sớm hay muộn, nó len vào giá bán và cấu hình sản phẩm. Năm 2026, giá các mẫu smartphone đang bán đã tăng khoảng 15% trên toàn cầu, trong khi những mẫu mới ra mắt đắt hơn khoảng 25% so với năm trước. Đây là sức ép đặc biệt lớn với máy phổ thông, nơi một khoản tăng nhỏ cũng có thể khiến người mua chùn bước.
Các hãng giá rẻ thường dựa vào biên lợi nhuận mỏng và số lượng bán lớn. Khi bộ nhớ đắt lên, họ khó hấp thụ chi phí mà không tăng giá, cắt giảm cấu hình hoặc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn. Không lựa chọn nào dễ dàng: tăng giá làm suy yếu sức cạnh tranh, còn giảm cấu hình khiến sản phẩm kém hấp dẫn.
Vì vậy, giá smartphone không chỉ phản ánh sức mua hay chiến lược thương hiệu; nó còn cho thấy linh kiện đang được phân bổ cho nơi nào. Nếu các hợp đồng phục vụ máy chủ tiếp tục khóa trước nguồn cung, điện thoại phổ thông sẽ phải tranh phần còn lại trong một thị trường ngày càng đắt đỏ.
Điện thoại bình dân bị gạt khỏi danh mục
Trước sức ép chi phí, nhà sản xuất đang chuyển nguồn lực khỏi phân khúc phổ thông sang các dòng cao cấp có biên lợi nhuận tốt hơn, đồng thời đầu tư vào thương hiệu, trải nghiệm và tính năng AI. Ivan Lam, chuyên gia phân tích cấp cao tại Counterpoint, cho biết các hãng Trung Quốc đã cắt giảm mạnh dự án điện thoại phổ thông trong năm nay để ưu tiên sản phẩm sinh lời cao hơn. Đó là phản ứng dễ hiểu về kinh doanh, nhưng cái giá phải trả là ít lựa chọn hơn cho người cần một thiết bị cơ bản.
Dấu hiệu co hẹp không chỉ nằm trên danh mục sản phẩm. Báo cáo Omdia cho biết lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu trong quý III giảm 20% so với cùng kỳ, còn 254,7 triệu thiết bị. Dù mức giảm này phản ánh áp lực rộng hơn của khủng hoảng nguồn cung bán dẫn, nó cho thấy thị trường không thể mặc định rằng mọi phân khúc sẽ tiếp tục tăng trưởng như trước.
Khi mẫu rẻ biến mất hoặc bị đẩy lên tầm giá cao hơn, người thu nhập thấp có thể phải trì hoãn nâng cấp, mượn hoặc dùng chung điện thoại, hay tiếp tục dùng máy cũ. Nếu điện thoại hỏng hoặc bị mất mà không đủ khả năng thay thế, họ thậm chí có thể mất quyền truy cập Internet. Đó là hệ quả xã hội lớn hơn nhiều so với việc bỏ lỡ một mẫu máy mới.
Cái giá của cuộc đua AI không nên bị xem nhẹ
Không có dấu hiệu chắc chắn rằng thiếu chip nhớ sẽ sớm dịu lại. Năng lực sản xuất mới cần thời gian, trong khi các doanh nghiệp AI vẫn muốn bảo đảm linh kiện cho hệ thống đang mở rộng. Bởi vậy, trông chờ giá điện thoại phổ thông nhanh chóng trở về mức cũ là kỳ vọng thiếu cơ sở.
Điện thoại đã trở thành phương tiện tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chứ không còn là món đồ công nghệ tùy chọn. Nếu nhà sản xuất chỉ ưu tiên thiết bị có lợi nhuận cao, khoảng cách số sẽ rộng thêm: người có khả năng chi trả tiếp tục nâng cấp, còn người ít tiền phải kéo dài tuổi thọ của máy cũ hoặc mất kết nối.
Cuộc đua AI có thể tạo ra năng lực tính toán mới, nhưng lợi ích ấy không nên được đánh đổi bằng việc thu hẹp cánh cửa Internet cho người dùng phổ thông. Các hãng và nhà cung cấp chip cần nhìn nhận phân khúc bình dân như một phần thiết yếu của thị trường, không phải phần dư có thể bỏ qua. Chừng nào trung tâm dữ liệu AI còn hút phần lớn nguồn lực bộ nhớ, điện thoại giá rẻ sẽ còn khó tìm và người tiêu dùng bình dân tiếp tục chịu phần thiệt lớn nhất.
