Từ các đô thị riêng lẻ đến một cấu trúc đa cực
Tám đô thị động lực là mạng lưới các trung tâm đô thị có chức năng khác nhau, được quy hoạch để liên kết tiểu vùng và hành lang kinh tế, qua đó tổ chức lại không gian phát triển của An Giang. Đây là lựa chọn đúng hướng: thay vì để từng địa phương tự tăng trưởng trong ranh giới riêng, tỉnh cần biến lợi thế phân tán thành một hệ thống bổ trợ lẫn nhau. Quyết định 676/QĐ-UBND ngày 24/02/2026 về điều chỉnh quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định định hướng phát triển đa cực, gắn đô thị với các tiểu vùng và hành lang kinh tế. Ngày 05/8/2026, tại buổi làm việc về định hướng phát triển các đô thị động lực, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng ví Phú Quốc như “mũi tàu”, còn những đô thị hạt nhân khác là các tọa độ phát triển. Ẩn dụ ấy nhấn mạnh điều kiện tiên quyết: các cực phải cùng vận hành, không chỉ cùng được gọi tên.
Trong mạng lưới này, Rạch Giá là trung tâm hành chính, thương mại, dịch vụ và đầu mối kinh tế biển; Long Xuyên gắn với giáo dục, y tế, chế biến nông sản và logistics nông nghiệp; Phú Quốc dựa vào lợi thế biển đảo, du lịch và dịch vụ chất lượng cao. Châu Đốc kết hợp du lịch văn hóa, tín ngưỡng với thương mại biên giới và trung chuyển hàng hóa; Hà Tiên nối kinh tế ven biển với giao thương biên giới và du lịch. Kiên Lương, Giồng Riềng và An Biên mở rộng liên kết tới khu dân cư, vùng sản xuất và hành lang kinh tế. Vì vậy, đô thị An Giang không nên phát triển theo một mẫu duy nhất: sức mạnh của hệ thống nằm ở sự phân công, không phải cuộc đua xây dựng những trung tâm giống nhau.
Biên giới, đồng bằng và biển cần gặp nhau trên hạ tầng
Lợi thế của An Giang nằm ở sự hội tụ hiếm có giữa biên giới đất liền giáp Campuchia, đồng bằng trù phú, vùng biển và hải đảo, cùng không gian núi Bảy Núi-Hà Tiên. Những vùng này không tự động tạo thành một nền kinh tế liên thông. Nếu hàng hóa khó đi từ cửa khẩu đến nơi chế biến, cảng hoặc thị trường, vị trí địa lý vẫn chỉ là tiềm năng trên bản đồ. Vì thế, quy hoạch An Giang cần xem các đô thị như mắt xích của dòng lưu thông: Châu Đốc có thể kết nối hoạt động biên mậu và trung chuyển; Hà Tiên liên kết cửa ngõ biên giới với kinh tế ven biển; Rạch Giá và Phú Quốc mở hướng ra không gian biển đảo. Tầm nhìn đa cực chỉ thuyết phục khi giao thông bộ, thủy, cảng và các đầu mối vận tải được tổ chức thành mạng lưới dùng chung.
Tỉnh xác định các công trình hạ tầng chiến lược phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc là ưu tiên, đồng thời thúc đẩy các tuyến cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng và Hà Tiên-Rạch Giá-Bạc Liêu, kết nối cửa khẩu, hàng không và cảng biển. Đây là những hướng đi có thể nối vùng biên với trục đồng bằng và hành lang ven biển phía Tây, thay vì để mỗi đô thị phát triển như một điểm tách biệt. Nhưng đường mới chỉ tạo giá trị khi gắn với vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, dịch vụ và thị trường. Thước đo của mạng lưới không phải số dự án giao thông được công bố, mà là hàng hóa đi thuận lợi hơn, doanh nghiệp mở rộng sản xuất và người lao động có việc làm tại chỗ.
Quy hoạch phải làm đổi thay đời sống, không chỉ diện mạo
Việc tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế-xã hội được đặt trong bối cảnh Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia. An Giang hướng tới mô hình đa tầng, đa cực, liên kết đất liền, biển, đảo và những không gian phát triển mới; mục tiêu giai đoạn 2026-2030 là tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm. Tham vọng ấy đòi hỏi tỉnh ưu tiên đầu tư vào các điểm nghẽn kết nối và năng lực chống chịu, nhất là khi thiên tai, sạt lở, ngập úng và xâm nhập mặn gây sức ép lên cộng đồng. Một quy hoạch chỉ chạy theo tốc độ đô thị hóa mà xem nhẹ môi trường, nguồn nước và rủi ro khí hậu sẽ làm suy yếu chính nền tảng tăng trưởng mà nó muốn mở rộng.
Người dân Long Xuyên mong giao thông đồng bộ, môi trường sạch, xử lý tốt ngập nước và rác thải, đồng thời có thêm việc làm, dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng và không gian sinh hoạt cộng đồng. Đó mới là phép thử thực chất của các đô thị động lực: kết nối có giảm chi phí đi lại và vận chuyển không, tăng trưởng có tạo sinh kế ổn định không, đầu tư có cải thiện dịch vụ công không. Sau chỉ đạo ngày 05/8/2026, tỉnh đặt yêu cầu rà soát, trình duyệt 27 quy hoạch phân khu và hoàn tất thủ tục 28 danh mục dự án kêu gọi đầu tư tại Rạch Giá, Long Xuyên, Châu Đốc và Hà Tiên. Bước tiếp theo không chỉ là hoàn thiện hồ sơ, mà phải chọn dự án tạo liên kết và lợi ích rộng. Kết luận: 8 đô thị động lực sẽ mở rộng không gian phát triển khi chúng chia sẻ hạ tầng, bổ trợ chức năng và nâng chất lượng sống; nếu không, đa cực chỉ là danh sách trên quy hoạch.
