Luật Phát triển đô thị: bước ngoặt thể chế và thông điệp về quyền huy động vốn
Luật Phát triển đô thị là khuôn khổ pháp lý mới gồm 5 chương, 66 điều, có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, được xây dựng nhằm trao thêm phân cấp, phân quyền và thẩm quyền huy động vốn cho các đô thị lớn như TP HCM, qua đó tạo bệ phóng thể chế cho đầu tư hạ tầng, phát triển Trung tâm tài chính quốc tế và nâng chất sống của người dân trong trung và dài hạn.
Điểm cần nhấn mạnh là Luật Phát triển đô thị không xuất hiện một cách đơn lẻ; nó là mắt xích tiếp theo trong chuỗi định hướng chiến lược dành cho TP HCM, từ Nghị quyết 31-NQ/TW, Nghị quyết 98/2023/QH15, các cơ chế về Trung tâm tài chính quốc tế đến Nghị quyết 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển thành phố trong kỷ nguyên mới. Điều này cho thấy mục tiêu rõ ràng: không chỉ “gỡ vướng thủ tục” mà còn đặt lại quan hệ giữa quyền quyết định và trách nhiệm tài chính của chính quyền đô thị. Khi TP HCM được giao thêm quyền phát hành trái phiếu, huy động vốn quốc tế và chủ động quy hoạch không gian kinh tế mới, thành phố phải chấp nhận kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt hơn, đồng thời chịu áp lực chứng minh hiệu quả đầu tư bằng tăng trưởng và chất lượng sống, chứ không bằng những bản báo cáo đẹp.
Từ cơ chế đặc thù đến quyền phát hành trái phiếu và huy động vốn quốc tế
Quá trình hình thành Luật Phát triển đô thị gắn với sự chủ động của TP HCM trong việc tìm kiếm một khuôn khổ pháp lý ổn định, thay cho cách “xin cơ chế thí điểm” từng lần một. Từ tháng 3/2026, Ban Thường vụ Thành ủy đã lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu Luật Đô thị đặc biệt trên cơ sở tổng kết Nghị quyết 31; đến tháng 7/2026, Bộ Chính trị thống nhất đổi tên dự án thành Luật Phát triển đô thị, phản ánh chuyển dịch từ tư duy đặc thù sang tư duy khai phóng cho cả hệ thống đô thị.
Trong tinh thần đó, điều quan trọng nhất với TP HCM là thẩm quyền mới về phát hành trái phiếu TP HCM và huy động vốn từ các tổ chức tài chính trong nước, nước ngoài và quốc tế. Luật mở ra khả năng đa dạng hóa cấu trúc huy động vốn, cho phép thành phố kết nối trực tiếp với thị trường vốn, thay vì trông chờ chủ yếu vào ngân sách trung ương. Theo một đánh giá, "Luật Phát triển đô thị mở ra khả năng đa dạng hóa cấu trúc huy động vốn và trao quyền trong chủ động huy động đáp ứng nhu cầu đầu tư". Nhưng quyền này không phải là tấm séc trắng: phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” đặt gánh nặng lên năng lực quản trị nợ và minh bạch tài chính của thành phố.
Trung tâm tài chính quốc tế: từ ý tưởng chính sách đến hệ sinh thái huy động vốn
Nếu chỉ nhìn Luật Phát triển đô thị dưới góc độ hạ tầng, sẽ bỏ sót phần quan trọng: nó được thiết kế gắn chặt với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC). Việc luật đặt cơ chế phát hành trái phiếu trong mối liên hệ trực tiếp với Trung tâm tài chính quốc tế cho thấy mục tiêu rõ ràng là xây dựng một hệ sinh thái tài chính, nơi TP HCM không chỉ là người vay vốn, mà còn là điểm trung chuyển dòng tiền cho cả nền kinh tế. Nghị định 323/2025/NĐ-CP tiếp tục xác định Trung tâm tài chính quốc tế là một thực thể pháp lý thống nhất hoạt động tại TP HCM và Đà Nẵng, trong đó địa điểm TP HCM được định hướng phát triển hệ sinh thái tài chính toàn diện, gồm huy động vốn, đầu tư, thanh toán, phát hành và giao dịch sản phẩm tài chính, quản lý tài sản, fintech và tài chính xanh.
Luật Phát triển đô thị mở rộng kết nối để Trung tâm tài chính quốc tế phát triển các sản phẩm huy động vốn và kết nối đầu tư phù hợp. Thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế tại Trung tâm được giao cho HĐND TP HCM, miễn là có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Thành viên Trung tâm được cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ cho các tổ chức trong nước để giao dịch và thu hút vốn quốc tế, đi kèm yêu cầu tuân thủ ngoại hối, phòng chống rửa tiền, quản lý nợ công. Nói cách khác, TP HCM đang được “đẩy” lên vai trò một mắt xích trên bản đồ huy động vốn quốc tế, nhưng thành công hay không phụ thuộc vào năng lực tổ chức thị trường, chứ không chỉ trên giấy phép.
Hạ tầng quy mô lớn, tài chính công và tác động tới người dân, doanh nghiệp
Quy mô kinh tế sau hợp nhất của TP HCM khoảng 123 tỷ USD, tương đương 23,5% GDP cả nước, GRDP bình quân đầu người hơn 8.900 USD, kinh tế số đóng góp trên 25% GRDP và thu ngân sách chiếm hơn một phần ba tổng thu quốc gia. Kèm theo đó là mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm, hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị và kinh tế số chiếm đến 40% GRDP vào năm 2030. Những con số này không phải để trưng bày, mà là lời nhắc rằng nhu cầu vốn cho hạ tầng TP HCM trong trung và dài hạn là khổng lồ: đường sắt đô thị, vành đai, trục giao thông chiến lược, TOD, cảng biển, logistics, chuyển đổi số, năng lượng, xử lý nước thải, chống ngập, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do và Trung tâm tài chính quốc tế.
Trong cấu trúc huy động vốn mới, trái phiếu đô thị có ý nghĩa đặc biệt vì có thể chuyển nguồn vốn dài hạn của nhà đầu tư thành nguồn lực đầu tư dài hạn cho hạ tầng. Một cơ chế được mô tả như vòng liên kết: hạ tầng TP HCM → nhu cầu vốn → trái phiếu/sản phẩm tài chính → VIFC-HCMC → nhà đầu tư → nguồn vốn dài hạn → đầu tư hạ tầng mới. Tuy nhiên, điều người dân và doanh nghiệp quan tâm không phải là kỹ thuật tài chính, mà là kết quả thực tế. Đối với người dân, hiệu quả của Luật Phát triển đô thị phải thể hiện bằng tuyến đường thuận tiện hơn, giao thông đồng bộ hơn, không gian công cộng tốt hơn, môi trường sống được cải thiện, chỉnh trang chung cư cũ, xử lý nhà ở ven kênh rạch, an toàn phòng cháy chữa cháy và trật tự xây dựng tốt hơn. Với doanh nghiệp, giá trị của luật là giảm tầng nấc thủ tục, rút ngắn thời gian thẩm định, tăng minh bạch và khả năng dự báo môi trường đầu tư.
Trách nhiệm đi kèm quyền lực và con đường phía trước của TP HCM
Phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cơ chế kiểm soát quyền lực rõ ràng. Luật Phát triển đô thị vì thế đặt TP HCM vào một bài kiểm tra khó: vừa phải năng động, dám nghĩ dám làm để huy động vốn quốc tế, vừa phải tránh rơi vào bẫy nợ hoặc lợi dụng cơ chế để trục lợi. Thành phố đang xây dựng mô hình quản trị “có van, có khóa”: tiền kiểm qua đánh giá tác động chính sách toàn diện, hậu kiểm bằng công khai thông tin, tăng giám sát và đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Trong quản trị đô thị hiện đại, tốc độ ra quyết định là lợi thế, nhưng thiếu kỷ luật sẽ biến lợi thế thành rủi ro.
Điểm tích cực là TP HCM không chờ đến khi luật có hiệu lực mới hành động: thành phố đã thành lập tổ chỉ đạo triển khai, huy động chuyên gia rà soát văn bản và chuẩn bị các quy định thuộc thẩm quyền để áp dụng ngay khi luật có hiệu lực. Đặc biệt, bài toán chuyển hóa nguồn lực từ đất đai và hạ tầng thành nguồn vốn tái đầu tư đang được xem như vòng tuần hoàn mới cho phát triển đô thị. Kết luận thẳng thắn: Luật Phát triển đô thị mở ra cơ hội hiếm có để TP HCM nâng cấp sức mạnh tài chính, tiến gần hơn tới vai trò Trung tâm tài chính quốc tế. Nhưng luật không tự biến thành tuyến metro hay không gian công cộng; chỉ khi trái phiếu TP HCM, huy động vốn quốc tế và quản trị minh bạch kết hợp được với năng lực tổ chức thị trường, người dân mới cảm nhận được thành quả chứ không phải thêm một “khung pháp lý” trên giấy.
