Lệnh cấm chặn hàng qua biên giới, không chặn chợ trong nước
Lệnh cấm nhập khẩu điện thoại cũ là quy định ngăn đưa một số thiết bị công nghệ đã qua sử dụng từ nước ngoài vào Việt Nam, chứ không cấm người dân mua bán những máy đang lưu hành hợp pháp trong nước. Đây là điểm cần nhớ trước khi hiểu các tiêu đề cảnh báo theo nghĩa rằng thị trường máy cũ sắp biến mất. Ngày 27/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 63/2026 về danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 và áp dụng với điện thoại, máy tính, máy ảnh cùng một số thiết bị điện tử khác. Vì vậy, người đang dùng điện thoại cũ hoặc muốn bán lại máy trong nước không cần vội tích trữ trước mốc hiệu lực. Ranh giới pháp lý nằm ở nguồn hàng và hoạt động nhập khẩu, không nằm ở việc thiết bị đã qua tay người dùng hay chưa.
Thông tư 63/2026 thay thế danh mục trước đó và phân loại hàng hóa theo mã HS. Nhóm bị nêu gồm điện thoại, laptop, máy tính để bàn, máy ảnh, tai nghe, loa, màn hình và một số thiết bị truyền phát. Linh kiện, phụ kiện đã qua sử dụng thuộc các nhóm này cũng bị hạn chế nhập khẩu; hàng đã tân trang hoặc thay linh kiện vẫn không được xem là hàng mới để né quy định. Cách làm này khiến việc kiểm tra ở cửa khẩu rõ ràng hơn, nhưng người mua cần phân biệt giữa đặt máy cũ từ nước ngoài gửi về và mua máy cũ đã có mặt hợp pháp trên thị trường nội địa.
Vì sao siết hàng cũ nhập khẩu?
Đây không phải chính sách xuất hiện đột ngột. Tại họp báo ngày 4/11, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, cho biết việc thay thế quy định cũ xuất phát từ yêu cầu đồng bộ hệ thống pháp luật và quản lý ngoại thương. Danh mục được cập nhật theo mã HS hiện hành để cơ quan hải quan và doanh nghiệp thuận tiện hơn khi tra cứu, xác định mặt hàng. Mục tiêu được cơ quan chức năng nêu không chỉ là quản lý hàng hóa, mà còn bảo vệ người tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước.
Lý do bảo vệ người dùng có sức nặng thực tế: thiết bị không rõ nguồn gốc có thể bị can thiệp, làm tăng nguy cơ mất an toàn thông tin và rò rỉ dữ liệu cá nhân. Linh kiện hoặc pin xuống cấp cũng có thể gây cháy nổ; thiết bị không tương thích còn tạo rủi ro về tiêu chuẩn kỹ thuật và tần số vô tuyến. Cơ quan chức năng đồng thời muốn hạn chế nguy cơ Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận rác thải điện tử từ nước ngoài. Siết nhập khẩu vì vậy có cơ sở, dù hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào thực thi và khả năng kiểm soát hàng hóa qua biên giới.
Người mua máy cũ cần chú ý điều gì?
Tác động dễ thấy nhất là người định tự đặt điện thoại, laptop hoặc máy ảnh đã qua sử dụng từ nước ngoài sẽ không còn con đường nhập khẩu thông thường đối với mặt hàng thuộc danh mục cấm sau ngày quy định có hiệu lực. Ngược lại, mua bán điện thoại cũ giữa người dùng hoặc tại cửa hàng trong nước vẫn có thể tiếp tục nếu máy đang lưu hành hợp pháp. Máy đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập trước ngày 1/1/2027 cũng được xử lý theo nội dung và thời hạn ghi trong văn bản cho phép.
Với người mua, lựa chọn hợp lý là kiểm tra nguồn gốc máy, hóa đơn, tình trạng thiết bị và điều kiện bảo hành, thay vì hoảng hốt gom hàng trước thời điểm hiệu lực. Cũng cần nhớ rằng quy định dựa trên mã HS, nên không phải mọi thiết bị điện tử cũ đều mặc nhiên thuộc cùng một nhóm; một số trường hợp phục vụ trực tiếp dự án bán dẫn, nghiên cứu hoặc đào tạo có cơ chế riêng nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Tóm lại, quy định nhập khẩu sẽ thu hẹp nguồn máy cũ đưa từ nước ngoài vào, nhưng không đóng cửa chợ máy đã qua sử dụng trong nước.
