Thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất và bước chuyển về chất
Thành phố Quảng Ninh là đơn vị hành chính mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh, chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất Việt Nam với không gian phát triển rộng, cấu trúc kinh tế đa dạng và lợi thế địa lý hiếm có, hứa hẹn tái định hình động lực tăng trưởng của cả vùng Đông Bắc. Điều đáng nói ở đây không phải là chuyện đổi tên hay nâng hạng hành chính, mà là một bước chuyển về chất trong cách phát triển kinh tế Quảng Ninh. Khi Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố với tỷ lệ tán thành 100%, hệ thống chính trị đã gửi đi thông điệp rõ ràng: Quảng Ninh đã đủ tầm để đứng cùng nhóm đầu về điều hành và kiến tạo phát triển. Ở góc độ quan sát, mô hình Quảng Ninh thành phố trực thuộc cho thấy Trung ương đang chủ động tạo thêm cực tăng trưởng mới, không để miền Bắc lệ thuộc vào một vài trung tâm kinh tế truyền thống. Quy mô kinh tế gần 370.000 tỷ đồng không chỉ là con số, mà là nền tảng để địa phương thử nghiệm những cách làm mới, tham vọng hơn trong thu hút đầu tư và quản trị phát triển.
Quảng Ninh – “Việt Nam thu nhỏ” với lợi thế địa lý không nơi nào có
Gọi Quảng Ninh là “Việt Nam thu nhỏ” không phải là một mỹ từ dễ dãi, mà phản ánh cấu trúc địa hình cực kỳ hiếm: biển, đảo, đồng bằng, trung du, miền núi và cả khu vực biên giới cùng xuất hiện trong một không gian 6.231km2. Địa phương này là nơi duy nhất vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có biên giới trên biển với Trung Quốc, đặt mình ngay cửa ngõ kết nối vùng phía Bắc với Trung Quốc và Đông Bắc Á. Chính lợi thế địa lý Quảng Ninh tạo mặt bằng phát triển khác biệt. Tuyến biên giới Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh, Bình Liêu cùng hệ thống cửa khẩu cảng Vạn Gia, Hòn Gai và mạng lưới cảng biển không chỉ là điểm xuất nhập hàng hóa, mà là nền móng cho một cấu trúc kinh tế gắn chặt với thương mại biên giới, logistics, dịch vụ xuất nhập khẩu. Nếu các đô thị ven biển khác chủ yếu sống nhờ du lịch hoặc cảng nước sâu, Quảng Ninh lại đứng ở giao điểm của kinh tế biển, công nghiệp, du lịch và thương mại biên giới. Vị trí này là lợi thế, nhưng cũng là bài kiểm tra về năng lực quy hoạch và điều phối, bởi chỉ cần quy hoạch lỏng lẻo, chính sự đa dạng sẽ trở thành phân mảnh và lãng phí nguồn lực.
Từ “vàng đen” đến du lịch di sản: nền tảng kinh tế đa trụ cột
Trong nhiều thập niên, Quảng Ninh gắn với hình ảnh vùng mỏ, trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, nơi hình thành các đô thị công nghiệp như Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều. Nhưng khi nhìn vào cơ cấu hiện nay, dễ thấy phát triển kinh tế Quảng Ninh đã bước qua giai đoạn lệ thuộc tài nguyên: nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ còn chiếm 4,63% GRDP, công nghiệp - xây dựng chiếm 46,18%, dịch vụ và thuế sản phẩm đạt 49,19%. Công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng 33,69% trong năm gần nhất – một con số cho thấy quyết tâm chuyển dịch từ "đào lên bán" sang tạo giá trị gia tăng. Trong khi đó, du lịch trở thành trụ cột không thể thay thế, với khoảng 21,28 triệu lượt khách và doanh thu hơn 57.000 tỷ đồng, đóng góp trên 50% vào tăng trưởng GRDP.Vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, còn quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, tạo sức hút đặc biệt cho du lịch biển đảo, văn hóa, tâm linh. Vấn đề đặt ra cho Quảng Ninh thành phố trực thuộc là giữ được cân bằng tinh tế: tiếp tục phát huy "vàng đen" than đá và lợi thế cảng biển, nhưng đồng thời buộc ngành công nghiệp phải sạch hơn, thông minh hơn để không xói mòn tài sản du lịch và di sản. Đó là thách thức cốt lõi trong giai đoạn phát triển mới.
Không gian phát triển mới cho nhà đầu tư trong kỷ nguyên thành phố trực thuộc
Mô hình Quảng Ninh thành phố trực thuộc mở ra một "sân chơi" khác cho cả chính quyền lẫn giới đầu tư. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đây là “một bước chuyển về chất”, thông điệp chính là Quảng Ninh được trao thêm quyền tự chủ và trách nhiệm để thiết kế chính sách phù hợp với một nền kinh tế đang chạy bằng đa động cơ: công nghiệp, dịch vụ, kinh tế số, du lịch và logistics. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Quảng Ninh đã đạt khoảng 61.300 tỷ đồng trong 6 tháng, tăng 16,4% so với cùng kỳ, cho thấy niềm tin của thị trường vào cơ hội đầu tư Quảng Ninh. Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 13%, kinh tế số chiếm trên 12% GRDP, kinh tế tư nhân đóng góp từ 40% trở lên, cùng việc thành lập mới trên 2.500 doanh nghiệp. Ở góc độ chiến lược, điều này khiến Quảng Ninh trở thành một "phòng thí nghiệm" cho mô hình phát triển miền Bắc dựa trên logistics, công nghiệp chế biến và du lịch chất lượng cao. Nhà đầu tư sẽ không chỉ nhìn vào ưu đãi, mà nhìn vào khả năng phối hợp vùng giữa Quảng Ninh với Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn để xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Kết luận: Quảng Ninh sẽ là thước đo mới cho năng lực quản trị phát triển vùng
Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới với nền tảng kinh tế khoảng 370.000 tỷ đồng và GRDP bình quân đầu người hơn 10.400 USD, đứng trong nhóm dẫn đầu cả nước về mức độ giàu có. Nhưng chiều sâu của câu chuyện không nằm ở các con số, mà ở cách địa phương sử dụng lợi thế địa lý Quảng Ninh để tạo ra sự bứt phá bền vững. Lợi thế về biển, đảo, miền núi, biên giới, di sản thế giới và cấu trúc văn hóa đa dân tộc là điều hiếm nơi nào có. Song lợi thế tự nhiên chỉ là "vốn ban đầu"; phần còn lại phụ thuộc vào năng lực quy hoạch, quản trị đô thị, bảo vệ môi trường và khả năng phối hợp vùng. Nếu làm tốt, Quảng Ninh thành phố trực thuộc sẽ trở thành mẫu hình cho phát triển đa trung tâm ở miền Bắc, giảm áp lực lên các đô thị lớn và tạo thêm cực tăng trưởng mới. Ngược lại, nếu chạy theo tăng trưởng ngắn hạn, để tài nguyên và môi trường bị khai thác quá mức, thành phố có thể bỏ lỡ cơ hội lịch sử. Chính vì thế, kỷ nguyên thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là một danh hiệu, mà là bài kiểm tra dài hơi cho năng lực quản trị phát triển vùng của Quảng Ninh.
