Thành phố trực thuộc Trung ương: bước nâng cấp không gian quyền lực và phát triển
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính ngang cấp tỉnh, được tổ chức và vận hành như một cực quyền lực – phát triển độc lập, có vai trò dẫn dắt về kinh tế, hạ tầng, quy hoạch và quản trị đô thị, đồng thời kết nối các vùng xung quanh trong mạng lưới phát triển đa cực của cả nước. Trong bức tranh đó, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương với 100% đại biểu có mặt tán thành là một thông điệp chính trị rõ ràng: Việt Nam không muốn chỉ có vài siêu đô thị tập trung, mà chủ động mở rộng danh sách cực tăng trưởng vùng, tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đa cực, liên kết và cân bằng hơn giữa các khu vực. Đây là quyết định mang tính chiến lược chứ không phải động tác kỹ thuật hành chính thuần túy.
Quyết định đồng thuận tuyệt đối: vì sao Quốc hội “gật đầu” không do dự?
Chiều 24/8 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh với tỷ lệ tán thành tuyệt đối – 480/480 đại biểu với Bắc Ninh và 478/478 đại biểu với Quảng Ninh. Con số 100% nói lên nhiều điều hơn mọi lời tuyên bố: đây là sự đồng thuận chính trị hiếm có về hướng đi phát triển đô thị Việt Nam. Chính phủ nhấn mạnh, việc thành lập thành phố Bắc Ninh không chỉ là thay đổi đơn vị hành chính, mà có ý nghĩa lâu dài đối với tổ chức không gian phát triển, mô hình chính quyền địa phương và tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương cũng như cả nước. Nói thẳng, Quốc hội “gật đầu” vì coi đây là bước hiện thực hóa quan điểm của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị về phát triển đô thị và đổi mới mô hình tăng trưởng chứ không chỉ đáp ứng mong muốn của riêng hai địa phương.
Bắc Ninh: từ tỉnh Kinh Bắc đến cực tăng trưởng công nghệ cao vùng Bắc Bộ
Nghị quyết quy định Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9/2026. Thành phố Bắc Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh, với vị trí giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Về bản chất, đây là bước nâng cấp một cực công nghiệp – dịch vụ vốn đã rất năng động, đưa Bắc Ninh lên một nấc thang mới trong cạnh tranh vùng. Theo định hướng, Bắc Ninh sẽ phát triển thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc Kinh Bắc, trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, có năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều quan trọng là sự phát triển này phải được đo bằng lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp: thêm việc làm, năng suất lao động cao hơn, thu nhập và chất lượng sống được nâng lên, đồng thời đóng góp nhiều hơn cho ngân sách nhà nước. Một câu nói có thể trích nguyên văn: “Sự phát triển của thành phố Bắc Ninh sẽ mang lại lợi ích cụ thể để người dân và doanh nghiệp của địa phương được thụ hưởng; đồng thời, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách Nhà nước”.
Quảng Ninh – Bắc Ninh: khung đô thị đa cực và áp lực tái thiết quản trị
Nếu chỉ nhìn Bắc Ninh, dễ coi đây là một trường hợp đơn lẻ. Nhưng việc đồng thời thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, với 100% đại biểu Quốc hội có mặt biểu quyết tán thành, cho thấy chủ trương xây dựng mạng lưới các thành phố trực thuộc Trung ương liên kết chặt với nhau. Thành phố Quảng Ninh giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông, tạo thành trục ven biển – cửa ngõ biên giới gắn với cực công nghệ – công nghiệp Bắc Ninh, nếu được quy hoạch khéo, sẽ là cặp đô thị chiến lược vừa hướng biển, vừa hướng công nghiệp. Khi cả hai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, ngoài các chế độ, chính sách chung, Bắc Ninh còn tiếp tục duy trì các cơ chế đặc thù của giai đoạn tỉnh trước đây đến hết thời hạn hoặc đến khi có quyết định mới. Đây là cơ hội, nhưng đồng thời là sức ép phải tái thiết quản trị đô thị, tránh lặp lại mô hình hành chính cũ mà không đổi mới nội dung phát triển.
Tác động thực tế tới người dân và chiến lược cân bằng phát triển vùng
Đối với người dân, câu hỏi đơn giản nhất là: thay đổi tên gọi có làm xáo trộn đời sống, giấy tờ? Nghị quyết trả lời rõ: việc thay đổi đơn vị hành chính không làm ảnh hưởng đến giá trị pháp lý của các văn bản, giấy tờ đã được cấp; chúng tiếp tục được sử dụng đến hết hiệu lực hoặc khi được sửa đổi bởi cơ quan có thẩm quyền. Đây là cam kết giảm tối đa “chi phí chuyển đổi” cho người dân và doanh nghiệp. Ở tầm chiến lược, hai thành phố mới được kỳ vọng trở thành mô hình quản trị và phát triển đô thị có giá trị lan tỏa, góp phần vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Khi Bắc Ninh và Quảng Ninh cùng nâng cấp, vùng Bắc Bộ có thêm ít nhất hai cực tăng trưởng mới bên cạnh Hà Nội và Hải Phòng, giảm lệ thuộc vào một trung tâm duy nhất. Nhưng nếu quyền lực đô thị được nâng lên mà hợp tác vùng không được thiết kế kỹ lưỡng, nguy cơ cạnh tranh nội vùng, phát triển manh mún vẫn hiện hữu. Vì thế, ý nghĩa lớn nhất của việc lập hai thành phố trực thuộc Trung ương lần này nằm ở chỗ: nó buộc Việt Nam phải nghiêm túc xây dựng chiến lược đô thị đa cực, có phân vai, chia sẻ nguồn lực và kết nối hạ tầng giữa các thành phố, chứ không chỉ “nâng cấp biển tên” trên bản đồ hành chính.
