Thành phố trực thuộc và lựa chọn phát triển xanh – thông minh
Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là quá trình nâng cấp hành chính thành phố song hành với chuyển dịch mô hình phát triển xanh, coi quản trị đô thị thông minh là triết lý trung tâm nhằm tạo ra tăng trưởng bền vững, không gian sống tốt hơn và vị thế cạnh tranh mới trong vùng động lực phía Bắc. Nâng cấp này không phải thay đổi danh xưng cho đẹp bản đồ hành chính; nó là tuyên bố chính trị rằng vùng đất mỏ dám rời bỏ mô hình “nâu” dựa vào khai khoáng để tái cấu trúc sang phát triển xanh Quảng Ninh, với dữ liệu số và kết nối liên thông làm nền. Chiều 24/8, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh với 478/478 đại biểu có mặt tán thành, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Đây là điểm khởi đầu của một đô thị loại I trên toàn bộ diện tích 6.231,27 km², hơn 1,52 triệu dân với 54 đơn vị hành chính cấp xã.
Không gian phát triển mới: từ tỉnh công nghiệp mỏ tới cực tăng trưởng đa trung tâm
Khi Quảng Ninh thành phố trực thuộc, điều đáng chú ý nhất không phải là đường viền địa giới được giữ nguyên, mà là cách không gian phát triển được tổ chức lại trên cùng một bản quy hoạch chiến lược. Toàn bộ diện tích và dân số tỉnh hiện nay trở thành một chỉnh thể đô thị – kinh tế, nơi công nghiệp, đô thị, cảng biển, logistics, cửa khẩu, biển đảo và du lịch được kết nối thành các chuỗi giá trị thay vì các mảnh rời rạc. Trên nền đó, Quảng Yên được đẩy mạnh vai trò công nghiệp, cảng biển, logistics; Hạ Long là trung tâm đô thị – du lịch; Vân Đồn mở rộng kinh tế biển, dịch vụ chất lượng cao; Móng Cái phát huy thế mạnh cửa khẩu và thương mại biên giới. Mô hình đa cực này chỉ có ý nghĩa khi gắn với phát triển xanh Quảng Ninh: thu hẹp dần kinh tế khai khoáng truyền thống, ưu tiên chế biến, chế tạo công nghệ cao, công nghiệp xanh và năng lượng sạch. Vị thế mới tạo ra dư địa tăng trưởng mới, nhưng cũng đặt ra áp lực phải chứng minh rằng một cực tăng trưởng Đông Bắc có thể vừa năng động vừa không đánh đổi môi trường.
Tư duy quản trị đô thị thông minh: từ công nghệ đến triết lý quản lý
Điểm khác biệt quan trọng nhất của Quảng Ninh so với nhiều địa phương khác là họ không coi quản trị đô thị thông minh chỉ là lắp thêm phần mềm và camera. Trong đề án thành phố, Quảng Ninh tự đặt mình vào mô hình “trung tâm, xanh, thông minh, có bản sắc”, trong đó đô thị thông minh là triết lý quản trị toàn diện chứ không phải dự án công nghệ rời rạc. Địa phương này đã sớm chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” thụ động sang “quản trị đô thị thông minh” chủ động và kiến tạo. Xương sống là hạ tầng dữ liệu số dùng chung, kết nối liên thông từ cấp tỉnh tới từng xã, phường, đặc khu. Trên nền dữ liệu đó, chính quyền có thể ra quyết định theo thời gian thực, tối ưu hóa giao thông, năng lượng, dịch vụ công, đồng thời thiết kế chính sách thu hút đầu tư theo chiều sâu vào công nghệ cao, công nghiệp xanh, logistics giá trị gia tăng lớn. Nếu Quảng Ninh kiên định triết lý này, họ có cơ hội trở thành phòng thí nghiệm quản trị đô thị thông minh cho cả vùng.
Tác động tới người dân: chất lượng sống là thước đo thành công
Một thành phố trực thuộc chỉ xứng tầm khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống hàng ngày, chứ không phải trên khẩu hiệu. Đề án thành phố đặt người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy sự hài lòng và chất lượng sống cộng đồng làm thước đo hiệu quả quản lý. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung và dịch vụ công trực tuyến được định hướng để “tạo điều kiện thuận lợi, tiết kiệm thời gian cho người dân, doanh nghiệp đến các cơ quan công quyền làm thủ tục hành chính”. Một người dân ở Bãi Cháy chia sẻ kỳ vọng rất cụ thể: giao thông thuận tiện hơn, y tế – giáo dục tốt hơn, thủ tục hành chính nhanh hơn, chứ không chỉ cần một tên gọi mới. Nếu Quảng Ninh thất bại trong việc giảm thời gian chờ đợi, cải thiện môi trường, tăng cơ hội việc làm chất lượng cao, thì mọi câu chuyện về phát triển xanh Quảng Ninh hay quản trị đô thị thông minh sẽ trở nên trống rỗng.
Thách thức phía trước: giữ kỷ luật phát triển xanh trong cuộc đua tăng trưởng
Nghị quyết thành phố có hiệu lực từ 1/9/2026 chỉ là mốc thời gian pháp lý; cuộc chơi thực sự bắt đầu sau đó với hàng loạt quy hoạch phải hoàn thiện trong năm 2026, từ điều chỉnh Quy hoạch tỉnh, Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh, Khu kinh tế ven biển Quảng Yên đến Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn. Kinh tế Quảng Ninh đang tăng tốc: chỉ số sản xuất công nghiệp 7 tháng tăng 17,52%, chế biến, chế tạo tăng 36,35%; địa phương đón khoảng 15,1 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế 3,11 triệu lượt. Câu hỏi lớn là: trong áp lực tăng trưởng đó, Quảng Ninh có giữ được kỷ luật chuyển từ “nâu” sang “xanh”, không trượt lại vào quỹ đạo dự án ngắn hạn đánh đổi tài nguyên và môi trường? Việc nâng cấp hành chính thành phố mở khóa thêm không gian chính sách và quyền tự chủ, nhưng cũng đồng nghĩa với việc mọi sai lầm quy hoạch hay ưu ái nhà đầu tư “bẩn” sẽ để lại hậu quả ở quy mô lớn hơn. Tương lai sẽ chứng minh liệu Quảng Ninh có thể trở thành hình mẫu quản trị đô thị thông minh bền vững, hay chỉ là một cái tên mới trên bản đồ tăng trưởng nóng.
