Từ đô thị lớn đến siêu đô thị: mở rộng không gian chưa đủ tạo lợi thế
TP.HCM siêu đô thị là hình ảnh một không gian đô thị mở rộng, đa cực, có năng lực quản lý đô thị hiện đại, hạ tầng TP.HCM kết nối vùng hiệu quả, tạo chất lượng sống cao và sức cạnh tranh khu vực châu Á bền vững chứ không chỉ là một thành phố đông dân và có nhiều dự án bất động sản. Tại Diễn đàn Bất động sản 2026 chủ đề "Siêu đô thị - Siêu cơ hội", các chuyên gia nhận định TP.HCM đang đứng trước bước chuyển mang tính chiến lược, không chỉ mở rộng về không gian, dân số mà còn tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Động thái này gắn với yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển khi thành phố xây dựng quy hoạch thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Nói thẳng, diện tích và dân số lớn chỉ tạo ra một đô thị quy mô; sức bật siêu đô thị chỉ xuất hiện khi cơ hội được tổ chức thành năng lực cạnh tranh quốc tế.
Mở rộng không gian phát triển: từ cộng gộp địa giới đến cấu trúc đa cực
Việc mở rộng không gian phát triển của TP.HCM gắn với liên kết Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo một chỉnh thể mới hội tụ tài chính – dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển nước sâu, logistics, du lịch và nguồn nhân lực chất lượng. Theo Giáo sư Nguyễn Đức Thuận, giá trị lớn nhất của mở rộng không gian không nằm ở diện tích hay dân số mà ở khả năng hội tụ các lợi thế chiến lược trong cùng một chỉnh thể phát triển thống nhất. Quy hoạch giai đoạn 2025-2050 được xem là “trục xương sống”, định hình các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và mạng lưới hạ tầng, qua đó tác động đến dòng lưu chuyển con người, hàng hóa, vốn và tri thức. Mô hình "một trung tâm – nhiều vùng ven" vì thế không còn phù hợp; một TP.HCM siêu đô thị phải được cấu trúc đa cực, đa trung tâm, nơi từng khu vực được định vị rõ ràng về chức năng kinh tế và được kết nối để cộng hưởng thay vì cạnh tranh lẫn nhau.
Hạ tầng TP.HCM: hệ tuần hoàn tạo ra siêu cơ hội hay kẹt trong quá tải?
Nếu không nâng cấp mạnh hạ tầng TP.HCM, mọi tham vọng siêu đô thị sẽ mắc kẹt trong tắc đường và quá tải dịch vụ. Metro, vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay được ví như hệ tuần hoàn của siêu đô thị. Quan điểm nhất quán của các chuyên gia là hạ tầng phải đi trước một bước, trở thành mạng lưới liên kết xuyên suốt, gắn chặt phát triển đô thị với giao thông công cộng theo mô hình TOD – nơi mỗi nhà ga, đầu mối giao thông là một trung tâm tích hợp nhà ở, việc làm, thương mại, dịch vụ và không gian công cộng. "Hạ tầng không chỉ phục vụ đô thị; hạ tầng kiến tạo nên đô thị" – nhận định này chỉ rõ rằng nếu metro, vành đai, cao tốc được xây xong mà không kéo theo các cực kinh tế mới, lợi thế quy mô sẽ bị lãng phí. Khi hạ tầng thay đổi, bản đồ kinh tế và bất động sản thay đổi theo; câu hỏi đúng của nhà đầu tư không phải "điểm nóng hôm nay ở đâu" mà "trung tâm tạo giá trị của ngày mai nằm trên trục hạ tầng nào".
Siêu năng lực quản lý đô thị: điều kiện để cạnh tranh khu vực châu Á
Việc mở rộng không gian phát triển kéo theo bài toán năng lực quản lý đô thị quy mô dân số hơn 14 triệu người: thành phố không thể chỉ chờ vấn đề phát sinh rồi phản ứng. Theo Phó Giáo sư Trần Đình Thiên, "siêu cơ hội" phải đi cùng "siêu năng lực"; cơ hội chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi thành phố và doanh nghiệp đủ năng lực khai thác, tổ chức và chuyển hóa thành giá trị thực. Quản trị đô thị cần chuyển từ ứng phó sang thích ứng, từ xử lý sự cố sang dự báo, điều phối và tự điều chỉnh dựa trên dữ liệu và công nghệ. Nghị quyết 09-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2045 TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á, đến năm 2075 hướng tới đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại. Muốn cạnh tranh khu vực châu Á, thành phố phải xây dựng khung thể chế cho tính chủ động, sáng tạo, huy động hiệu quả hơn nguồn lực xã hội, đồng thời giải bài toán hạ tầng, vốn và nhân lực ở quy mô dài hạn.
Kết luận: siêu đô thị không đo bằng km² mà bằng chất lượng sống và sức cạnh tranh
TP.HCM đang có cơ hội lịch sử để tái định hình bản đồ đô thị khu vực và vươn lên thành một cực tăng trưởng có sức cạnh tranh quốc tế. Nhưng diện tích rộng và dân số lớn chỉ tạo ra một thị trường lớn; tầm vóc siêu đô thị phải được đo bằng thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống của người dân. Trong những thập kỷ tới, thước đo thành công không nên là thành phố rộng bao nhiêu hay có bao nhiêu dự án bất động sản; mà là khả năng tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, kết nối nhanh hơn, sống tốt hơn và cạnh tranh tốt hơn. Khi quy hoạch được thiết kế như trục xương sống, hạ tầng được đầu tư đồng bộ và doanh nghiệp tham gia kiến tạo các trung tâm kinh tế mới, "siêu cơ hội" sẽ không còn là khẩu hiệu diễn đàn, mà là hiện thực phát triển cho người dân, nhà đầu tư và cả vùng kinh tế năng động quanh TP.HCM.
