Quy hoạch phải giải bài toán quy mô trước khi vẽ tương lai
Quy hoạch TP.HCM là khung tổ chức không gian, dân cư, kinh tế và hạ tầng trên toàn địa giới thành phố, nhằm định hướng phát triển dài hạn và nâng chất lượng sống. Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; hồ sơ sẽ tiếp tục được hoàn thiện và trình UBND thành phố phê duyệt. Đây không chỉ là bản đồ phân khu: nó là phép thử xem một chính quyền đô thị có thể điều phối một không gian rộng và đông dân đến đâu. Phạm vi quy hoạch khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính, đồng thời nghiên cứu liên kết với các địa phương lân cận và không gian biển. Với quy mô ấy, cách quản trị và kết nối các khu vực quan trọng không kém việc xác định nơi nào sẽ tăng trưởng.
Năm cực là lời đáp cho áp lực dồn vào lõi đô thị
Dân số TP.HCM được dự báo đạt khoảng 18 triệu người vào năm 2030, 20,5 triệu năm 2035, 23 triệu năm 2040, 25 triệu năm 2045 và vượt 27 triệu vào năm 2050. Đó là lý do mô hình đa cực, đa tâm có sức nặng hơn một lựa chọn thiết kế: tiếp tục dồn việc làm, dịch vụ và hạ tầng vào lõi sẽ làm tăng áp lực đi lại, nhà ở và tiện ích. Quy hoạch đặt ra 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Hướng đi này hợp lý nếu mỗi cực có việc làm và dịch vụ đủ sức giữ lại nhu cầu tại chỗ. Nếu chỉ phân tán chức năng trên giấy mà thiếu kết nối thực chất, người dân vẫn phải quay về trung tâm để học tập, khám chữa bệnh hay làm việc.
Năm cực cần có vai trò rõ và liên kết hiệu quả
Năm cực được định hướng theo những chức năng khác nhau: lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; phía Đông là đổi mới sáng tạo; phía Bắc phát triển công nghiệp và logistics; phía Nam gắn với cảng biển, thương mại tự do và năng lượng; phía Tây tập trung đô thị, giáo dục và y tế. Cách phân công này có thể giúp thành phố khai thác lợi thế từng vùng thay vì để mọi hoạt động cạnh tranh cùng một quỹ đất trung tâm. Đáng chú ý, cực phía Tây được kỳ vọng góp phần phân bố lại dân cư và việc làm, giảm áp lực cho lõi đô thị. Nhưng năm cực không thể vận hành như năm dự án biệt lập. Thành công phụ thuộc vào các kết nối chiến lược, mạng lưới giao thông và phối hợp liên địa bàn; nếu không, ranh giới chức năng có thể tạo thêm khoảng cách thay vì mở rộng cơ hội.
Thước đo thành công là cuộc sống hằng ngày
Quy hoạch còn đặt không gian đô thị trên ba chiều: mặt đất, ngầm và trên cao, nhằm sử dụng quỹ đất hiệu quả và mở rộng khả năng phát triển hạ tầng. Đây là hướng tiếp cận cần thiết với thành phố rộng hơn 6.772 km² và dự kiến có hơn 27 triệu dân vào năm 2050, nhưng bản thân việc mở thêm không gian chưa bảo đảm cuộc sống dễ dàng hơn. Người dân sẽ đánh giá quy hoạch qua thời gian đi lại, khả năng tiếp cận trường học, cơ sở y tế, việc làm và dịch vụ thiết yếu. Lộ trình được chia thành ba giai đoạn: 2026-2030, 2031-2040 và 2041-2050; UBND thành phố có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ, phê duyệt, công bố và cung cấp thông tin quy hoạch theo quy định. Đây là cơ hội để biến tầm nhìn dài hạn thành những ưu tiên có thể kiểm tra qua từng giai đoạn.
Quy hoạch đa cực là lựa chọn đúng cho siêu đô thị TP.HCM, nhưng danh sách năm cực không tự tạo ra một thành phố cân bằng. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc hạ tầng, dịch vụ công và việc làm có phát triển đồng bộ ngoài lõi hay không. Nếu làm được, tăng trưởng sẽ lan tỏa và người dân có thêm lựa chọn gần nơi ở; nếu không, quy hoạch sẽ chỉ đổi cách gọi các vùng phát triển mà chưa đổi trải nghiệm đô thị.
