Webtoon thích ứng phim: bệ phóng IP điện ảnh Châu Á, không phải cuộc chơi xa vời
Webtoon thích ứng phim là quá trình chuyển truyện tranh mạng – vốn rẻ để sản xuất và dễ thử nghiệm trên môi trường số – thành phim điện ảnh, hoạt hình hoặc live-action, cho phép nhà sản xuất kiểm tra sức hút câu chuyện, giảm rủi ro đầu tư và nuôi dưỡng IP điện ảnh Châu Á có khả năng sinh lợi ở nhiều định dạng khác nhau.
Tại Hàn Quốc, webtoon nội địa đang trở thành nguồn chất liệu chiến lược cho các xưởng phim, với xu hướng đẩy mạnh chuyển thể thành phim chiếu rạp và tự sản xuất trọn gói thay vì gia công ở nước ngoài. Sự chuyển dịch này không phải phong trào nhất thời mà là bước đi tái cấu trúc năng lực nội tại, trong bối cảnh họ không muốn lệ thuộc mãi vào hạ tầng hoạt hình Nhật Bản. Trong khi đó, điện ảnh Việt Nam truyện tranh vẫn gần như đứng ngoài cuộc chơi IP, dù kho truyện trong nước đang dần phong phú hơn.
Điểm mấu chốt là: webtoon không chỉ là dạng nội dung giải trí mới mẻ, mà là công cụ chiến lược để tạo, thử nghiệm và nhân rộng IP điện ảnh Châu Á. Nếu Việt Nam tiếp tục xem nhẹ truyện tranh, thì lợi thế “bệ phóng rẻ mà mạnh” này sẽ trôi hẳn vào tay các thị trường khác.
Hàn Quốc: từ gia công cho Nhật tới tự chủ sản xuất phim từ webtoon
Trong nhiều năm, khi một webtoon ăn khách được chuyển thành hoạt hình, công đoạn sản xuất của Hàn Quốc thường được thực hiện ở các xưởng nước ngoài, chủ yếu là Nhật Bản. Ví dụ điển hình là Solo Leveling: IP tiểu thuyết mạng và webtoon Hàn Quốc, nhưng loạt hoạt hình kỷ lục trên nền tảng quốc tế lại là sản phẩm hợp tác đa quốc gia giữa xưởng Nhật và các công ty Hàn. Hàn Quốc có câu chuyện, Nhật có hạ tầng – nhưng mô hình này khiến người Hàn luôn ở thế chia sẻ quyền kiểm soát lẫn doanh thu.
Giờ đây, các xưởng Hàn chọn một hướng khác: tự chủ. Một xu hướng lớn đang hình thành khi họ tự sản xuất trọn vẹn phim hoạt hình chiếu rạp dựa trên webtoon trong nước. Guardians of the Video Game, chuyển thể từ webtoon cùng tên trên Naver Webtoon, được Locus – xưởng phim đặt tại Seoul – sản xuất hoàn toàn và chuẩn bị ra rạp ngày 14/10. Locus còn xếp hàng loạt dự án webtoon khác như Barkhan, Denma hay bản hoạt hình Kokdu trong pipeline phát triển.
Mục tiêu của các nhà sản xuất Hàn không phải chấm dứt hợp tác kiểu Solo Leveling, mà là “tự chủ khi đủ lực, hợp tác khi có lợi”. Mục tiêu không phải thay thế các dự án hợp tác quốc tế, mà là tạo điều kiện để studio trong nước tự sản xuất khi họ sở hữu kịch bản phù hợp và đủ năng lực thực hiện. Đây là cách họ giành lại quyền kiểm soát IP và biên độ lợi nhuận, thay vì mãi ở vị trí bên dưới trong chuỗi giá trị.
Webtoon – phòng thí nghiệm kịch bản giá rẻ, giảm rủi ro cho sản xuất phim Hàn Quốc
Điều Hàn Quốc hiểu rất rõ: mọi sản phẩm văn hóa – từ đồ chơi, phim ảnh, game đến hoạt hình – về bản chất đều là các hình thức kể chuyện. Truyện tranh và webtoon, trong số các hình thức kể chuyện bằng hình ảnh, là phương thức rẻ để sản xuất; chi phí thấp hơn nhiều so với hoạt hình, phim ngắn, web-drama, game hay phim điện ảnh. Nhờ đó, webtoon trở thành phòng thí nghiệm kịch bản giá rẻ: có thể thử, sai, sửa liên tục trước khi rót vốn lớn cho điện ảnh.
Theo chia sẻ từ một nhà làm truyện tranh Việt đã từng tới các studio Hàn, hiện nay không nhiều dự án phim điện ảnh hay live-action tại Hàn được làm dựa trên kịch bản hoàn toàn mới; phim chuyển thể từ webtoon nổi tiếng có xác suất được rót vốn cao hơn hẳn. Lý do đơn giản: webtoon là kênh kiểm tra chất lượng IP, có dữ liệu độc giả cụ thể về độ phổ biến, tệp khán giả, phản ứng trước cao trào câu chuyện.
Trên nền tảng đó, Hàn Quốc đẩy mạnh chiến lược OSMU (One Source, Multi Use): một tiểu thuyết hay webtoon làm trung tâm, từ đó đẻ ra phim, hoạt hình, game, merchandise. Your Letter, một webtoon được Studio N sản xuất thành phim, đã bán bản quyền phát hành tới 166 quốc gia – một minh chứng rõ ràng cho khả năng nhân rộng IP điện ảnh Châu Á từ một nguồn nội dung gốc duy nhất.
Điện ảnh Việt Nam truyện tranh: quặng vàng IP nhưng kể chuyện còn yếu
Ngược lại với Hàn Quốc, điện ảnh Việt Nam trong nhiều năm quá chú trọng vào bề mặt: diễn viên nổi tiếng, kỹ xảo, bối cảnh lớn, nhưng coi nhẹ kịch bản. Trong quan sát phòng vé, đã có nhiều trường hợp phim Việt được đầu tư mạnh về quy mô sản xuất, kỹ xảo, quay dựng, diễn viên… nhưng kịch bản nhiều lỗ hổng khiến phim thể hiện không tốt ở phòng vé. Nếu kịch bản quyết định tới 70% thành bại của phim, thì chúng ta đang đặt sai trọng tâm.
Trong khi đó, truyện tranh Việt đã chứng minh được năng lực kể chuyện: từ các dự án lịch sử như Long Thần Tướng đến những IP gốc đa dạng khác. Dù vậy, kho truyện này mới được khai thác ở mức rất hạn chế cho điện ảnh. Đây chính là cơ hội để truyện tranh Việt Nam trở thành nguồn nguyên liệu nội dung đầu vào cho các hình thức giải trí khác, từ phim chiếu rạp, hoạt hình đến game.
Một nhà xuất bản truyện tranh trong nước cho biết 9/10 dự án IP họ đầu tư không mang lại hiệu quả tài chính tương xứng, chỉ 1/10 thành công, nhưng dự án thành công đó đủ bù đắp phần còn lại. Câu chuyện tương tự, nếu diễn ra ở điện ảnh với chi phí sản xuất cao gấp nhiều lần, có thể là thảm họa tài chính. Vì vậy, Việt Nam càng cần dùng truyện tranh và webtoon như “vùng đệm rủi ro” trước khi dốc vốn làm phim.
Việt Nam học được gì từ mô hình IP điện ảnh Châu Á của Hàn Quốc?
Tín hiệu tích cực là đã có đơn vị truyện tranh Việt công khai dự định bước sang mảng sản xuất phim, đúng lúc dòng vốn thị trường đổ dồn về điện ảnh và nhu cầu kịch bản chất lượng tăng cao. Nếu biết đi tiếp, đây có thể là những studio IP “kiểu Hàn” đầu tiên tại Việt Nam – nơi truyện tranh là trung tâm, phim là sản phẩm phái sinh nâng tầm giá trị IP.
Bài học từ Hàn Quốc khá rõ: một là xây năng lực nội tại, không mãi dựa vào gia công nước ngoài. Hai là đặt tiểu thuyết, truyện tranh và webtoon lên vị trí hạt nhân trong chiến lược IP, giống như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đã làm. Ba là sử dụng webtoon thích ứng phim như bước đi thứ hai, sau khi câu chuyện đã được “test” ở dạng truyện tranh và chứng minh sức hút khán giả.
Nếu Việt Nam tiếp tục coi kịch bản là phần có thể “chữa cháy trên trường quay”, chúng ta sẽ lặp lại chu kỳ đầu tư lớn – thất bại lớn. Ngược lại, nếu coi truyện tranh và webtoon là tuyến đầu sáng tạo, điện ảnh Việt có cơ hội sở hữu những IP điện ảnh Châu Á thực sự mang dấu ấn nội địa, thay vì chỉ nhập khẩu thành công của người khác.
