Tham vọng lớn cần đi cùng lộ trình vừa sức
Tiếng Anh ngoại ngữ thứ hai là định hướng đưa tiếng Anh vào môi trường học đường thường xuyên hơn, không chỉ giới hạn trong giờ học ngoại ngữ mà còn hỗ trợ giao tiếp và tiếp cận kiến thức ở các môn khác. Hà Nội ban hành Kế hoạch 259/KH-UBND ngày 6/7/2026, thí điểm tại 20 cơ sở giáo dục từ năm học 2026-2027. Đề án dự kiến kinh phí khoảng 4.500 tỷ đồng đến năm 2035, từ ngân sách, các chương trình liên quan và nguồn xã hội hóa. Mục tiêu là đến năm 2030, các trường trên địa bàn xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh phù hợp điều kiện thực tế, với định hướng đến năm 2035. Các trường được chọn mức triển khai và nâng dần từ mức 1 lên mức 2, mức 3. Quy mô và nguồn lực cho thấy quyết tâm rõ rệt; nhưng ngân sách lớn không thể thay thế một lộ trình phù hợp với học sinh và năng lực của từng trường.
Cơ hội học tập không nên biến thành áp lực thi cử
Lợi ích của việc học môn học bằng tiếng Anh khá rõ: học sinh có thể tăng khả năng sử dụng ngôn ngữ trong học tập, tiếp cận thuật ngữ chuyên ngành và nguồn tri thức quốc tế. Nhưng mở rộng chương trình mà không tính đến vốn từ và khối lượng môn học sẽ dễ biến cơ hội thành quá tải học đường. Học sinh lớp 9 đặc biệt chịu sức ép vì vừa học kiến thức năm cuối cấp, vừa ôn thi vào lớp 10. Lê Ái Minh, học sinh Trường THCS Thái Thịnh, lo rằng vốn từ chuyên ngành còn hạn chế có thể khiến các em khó hiểu bài và hoàn thành nhiệm vụ học tập. Em cũng đề nghị triển khai tăng dần, kết hợp tiếng Việt với tiếng Anh và ưu tiên bắt đầu từ các lớp dưới. Đây không phải là phản đối việc học tiếng Anh; đó là lời nhắc rằng tiến độ phải tính đến thời gian và sức học thực tế.
Thiếu giáo viên tiếng Anh là nút thắt thực tế
Kế hoạch mở rộng dạy và sử dụng tiếng Anh sẽ khó thành hiện thực nếu trường không có đủ người dạy đáp ứng cả yêu cầu chuyên môn lẫn ngôn ngữ. Tại Trường THCS Thái Thịnh, một trong 20 cơ sở thí điểm, hiệu trưởng Nguyễn Cao Cường cho biết trường mới tuyển được 6 giáo viên đáp ứng yêu cầu vừa dạy bộ môn vừa dạy được ngoại ngữ. Giáo viên đảm nhiệm tiếng Anh chuyên ngành còn cần được đào tạo thêm. Con số này không đại diện cho toàn thành phố, nhưng cho thấy thiếu giáo viên tiếng Anh có năng lực giảng dạy môn học bằng ngoại ngữ là bài toán cần giải trước khi nhân rộng. Nếu giao thêm nhiệm vụ cho đội ngũ hiện có mà chưa bồi dưỡng và bổ sung nhân lực, chất lượng bài học có thể bị kéo xuống, còn áp lực lại dồn lên giáo viên và học sinh.
Thiết kế chương trình phải bảo vệ cả kiến thức lẫn năng lực ngôn ngữ
Thách thức không chỉ nằm ở số lượng giáo viên. Trường học còn phải soạn chương trình và tài liệu song ngữ; riêng môn Khoa học tự nhiên tích hợp Vật lý, Hóa học và Sinh học nên đòi hỏi giáo viên có kiến thức chuyên môn rộng. Trình độ tiếng Anh giữa học sinh không đồng đều cũng khiến giáo viên khó cân bằng giữa truyền đạt kiến thức và rèn ngôn ngữ. Vì thế, đưa thêm tiếng Anh vào bài học không thể đồng nghĩa với việc tăng nội dung mà thiếu điều chỉnh thời lượng, tài liệu và cách kiểm tra. Học sinh cần hiểu sâu môn học trước khi được yêu cầu diễn đạt kiến thức bằng ngoại ngữ; phụ huynh cũng đã bày tỏ lo ngại rào cản ngôn ngữ làm các em khó tiếp thu. Thí điểm giáo dục Hà Nội chỉ có thể thuyết phục khi chứng minh được rằng tiếng Anh giúp học tốt hơn, chứ không khiến chương trình nặng thêm. Mở rộng nên theo kết quả thực tế, không chỉ theo chỉ tiêu.
