Khi một cuộc thi sắc đẹp chọn mở màn bằng làn điệu xoan
Việc Đỗ Cẩm Ly, đại diện Việt Nam tại Miss Cosmo, đưa hát xoan Phú Thọ – một di sản âm nhạc UNESCO gắn với vùng Đất Tổ – vào hình hiệu Road to Miss Cosmo là một lựa chọn có chủ đích, nhằm dùng sân khấu nhan sắc như công cụ quảng bá văn hóa quốc tế, thay vì chỉ là nơi trình diễn vẻ ngoài và trang phục lộng lẫy.
Điều đáng nói không phải ở hình ảnh đẹp mắt, mà ở thông điệp: một người đẹp Gen Z quyết định bước ra thế giới từ chính mạch nguồn văn hóa quê hương. Mở đầu hành trình Road to Miss Cosmo, Đỗ Cẩm Ly trở về Phú Thọ để quay những phân cảnh đầu tiên, chọn Đình Hùng Lô – không gian gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – làm nền cho câu chuyện của mình. Đó là lời tuyên bố rằng hành trình dự thi nhan sắc sẽ bắt đầu từ di sản, chứ không phải từ sàn catwalk.
Đình Hùng Lô và lựa chọn đặt di sản lên trước ánh đèn sân khấu
Trong bối cảnh phần lớn hình hiệu hoa hậu chạy theo bối cảnh sang trọng, kỹ xảo hiện đại, việc Cẩm Ly đứng giữa kiến trúc gỗ cổ của Đình Hùng Lô là một sự “ngược dòng” đáng hoan nghênh. Ngôi đình xây từ thế kỷ XVII, gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, khiến mỗi khung hình đều mang trọng lượng lịch sử. Việc đặt một đại diện nhan sắc trẻ vào không gian ấy cho thấy: cô ý thức rằng vẻ đẹp cá nhân chỉ có ý nghĩa khi gắn với căn cước văn hóa.
Điểm nhấn không nằm ở việc “check-in di tích” mà ở cách những làn điệu xoan vang lên giữa sân đình. Hát xoan Phú Thọ gắn chặt với sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng của vùng Đất Tổ, từng được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011, rồi chuyển sang Danh sách đại diện của nhân loại năm 2017. Đưa loại hình từng ở diện “cần bảo vệ khẩn cấp” vào hình hiệu một đấu trường nhan sắc là cách khẳng định: di sản không nên nằm trong báo cáo mà phải sống trong các không gian văn hóa phổ biến, kể cả sân khấu thi hoa hậu.
Điểm chạm Gen Z: Phương Mỹ Chi xoan và ngôn ngữ hình ảnh của Đỗ Cẩm Ly
Không phải ngẫu nhiên mà hình hiệu của Đỗ Cẩm Ly sử dụng phần âm nhạc từ ca khúc Thử Lòng Quân Tử của Phương Mỹ Chi – sản phẩm đã khiến khán giả trẻ chú ý mạnh mẽ đến hát xoan thời gian gần đây. Nếu Phương Mỹ Chi xoan là cách cô đưa làn điệu cổ vào âm nhạc đương đại, thì Đỗ Cẩm Ly lại dùng xoan như “chất liệu điện ảnh” cho một hành trình dự thi sắc đẹp. Hai hướng đi khác nhau, nhưng cùng chung câu hỏi: làm thế nào để di sản âm nhạc UNESCO không bị già hóa trong mắt Gen Z.
Sự kết nối ấy không chỉ mang tính tình cờ mà được buộc chặt bằng một nhân vật chung: Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch, Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ. Bà vừa là cố vấn hát xoan cho sản phẩm âm nhạc của Phương Mỹ Chi, vừa trực tiếp xuất hiện, đồng hành cùng Cẩm Ly trong cảnh quay tại Đình Hùng Lô. Khi một nghệ nhân cả đời gìn giữ di sản đứng cạnh hai gương mặt Gen Z, người xem thấy rõ một “đường truyền” liên thế hệ: di sản không bị cắt rời khỏi nguồn gốc, nhưng cũng không đóng kín trong phạm vi làng xã.
Từ câu chuyện cá nhân đến chiến lược quảng bá văn hóa quốc tế
Điểm đáng khen của dự án Road to Miss Cosmo không nằm ở việc Cẩm Ly “khoác lên mình” một di sản, mà ở cách cô để di sản dẫn dắt cả câu chuyện cá nhân. Hát xoan xuất hiện ngay từ phần mở đầu hành trình, chứ không phải như một tiết mục minh họa lẻ loi. Khởi đầu từ không gian văn hóa đậm lịch sử ở Phú Thọ, người đẹp chủ động mở ra hành trình lan tỏa giá trị truyền thống Việt Nam đến công chúng toàn cầu đang theo dõi Miss Cosmo. Đây là cách quảng bá văn hóa quốc tế thông minh: đưa di sản vào sản phẩm truyền thông mà khán giả vốn đã quan tâm, thay vì “yêu cầu” thế giới phải chú ý đến nó một cách miễn cưỡng.
Theo lời Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch, “Là người con Đất Tổ, biết giữ gìn di sản là một điều tự hào.” Câu nói ấy trong bối cảnh một cuộc thi sắc đẹp hé lộ một sự dịch chuyển: ngày càng nhiều người trẻ xem việc mang di sản ra thế giới là trách nhiệm, không phải gánh nặng. Sự hiện diện song hành của hát xoan trong cả dự án âm nhạc lẫn hành trình thi hoa hậu đang mang lại sức sống mới cho một loại hình nghệ thuật từng đứng bên bờ mai một, giúp các giá trị lâu đời đến gần khán giả đương đại một cách tự nhiên hơn.
Khi di sản là điểm khởi hành chứ không chỉ là “tiết mục quốc phục”
Hành trình của Đỗ Cẩm Ly cho thấy một điều: nếu chỉ chờ đến đêm thi trang phục dân tộc mới nhắc đến văn hóa, chúng ta đã bỏ lỡ cơ hội kể câu chuyện Việt Nam ngay từ những hình ảnh đầu tiên. Bằng cách để hát xoan Phú Thọ, di sản âm nhạc UNESCO, bước vào hình hiệu Road to Miss Cosmo, cô biến di sản thành phần cốt lõi của thương hiệu cá nhân, chứ không phải đạo cụ trang trí.
Từ Đình Hùng Lô đến sân khấu Miss Cosmo tổ chức tại Việt Nam, những thước phim đầu tiên đã phác họa một hình dung khác về hoa hậu: gắn bó với văn hóa bản địa nhưng trình bày bằng góc nhìn trẻ trung, hiện đại. Câu hỏi còn lại thuộc về khán giả: chúng ta muốn cổ vũ thí sinh vì chiếc vương miện, hay vì họ dám dùng vương miện – nếu có – làm bộ khuếch đại cho tiếng hát của di sản? Với trường hợp hát xoan và Đỗ Cẩm Ly, câu trả lời nên là cả hai.
