Khi hát Xoan Phú Thọ bước vào khung hình pop-electronic
MV Thử Lòng Quân Tử là sản phẩm âm nhạc kết hợp hát Xoan Phú Thọ – di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh – với nhạc pop-electronic, rap và ngôn ngữ trình diễn đương đại, nhằm đưa loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp cận thế hệ khán giả trẻ bằng thẩm mỹ và nhịp điệu gần gũi với đời sống hiện nay. Ở đây, điều đáng nói không phải là chuyện “trang trí” vài chi tiết dân gian cho có không khí cổ truyền, mà là một lựa chọn chủ đích: đặt hát Xoan, cùng không gian văn hóa Đất Tổ, vào trung tâm câu chuyện âm nhạc. Tiếp nối MV Thiên Đường Với Người Thương, từng đạt 31 triệu lượt xem trên YouTube, Thử Lòng Quân Tử khẳng định rõ định hướng của Phương Mỹ Chi: dùng âm nhạc truyền thống đương đại như một chiếc cầu nối di sản và đại chúng.
Giao duyên: từ đình làng cổ đến sàn diễn gen Z
Lựa chọn chặng Giao duyên – phần hát đối nam nữ ý nhị, lúng liếng của hát Xoan Phú Thọ – làm xương sống cho Thử Lòng Quân Tử cho thấy Phương Mỹ Chi không né tránh những nội dung tinh tế, giàu ước lệ của di sản. Trên nền nhạc pop-electronic và đoạn rap của Rhyder, các làn điệu Xin Huê, Đố Huê và Bỏ Bộ được chuyển dịch sang ngôn ngữ âm nhạc của giới trẻ, nhưng vẫn giữ tinh thần trao – nhận tình cảm qua động tác múa, ánh nhìn, nhịp bước. Đây là một kiểu giao duyên mới: giữa người nghe gen Z và di sản UNESCO Việt Nam, giữa hình ảnh main dancer đầy năng lượng với tiết mục cổ Hát ru – Mời rượu gắn ước vọng mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Thay vì làm mờ tính nghi lễ, MV cho thấy nghi lễ hoàn toàn có thể sống cùng beat điện tử mà không mất đi chiều sâu.
Truyền thống không đứng sau: vai trò của nghệ nhân và mỹ thuật
Điểm thuyết phục nhất trong Thử Lòng Quân Tử MV là cách ê-kíp từ chối lối làm việc “tham khảo qua loa” với di sản. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – trùm phường Xoan An Thái, người được xem như “báu vật sống” của hát Xoan đất Tổ – trực tiếp cố vấn về động tác múa, phục trang và thần thái diễn xướng, cùng sự đồng hành của các nghệ nhân và chuyên gia văn hóa Phú Thọ. Điều này biến MV thành một hình thức đối thoại nghiêm túc: nghệ nhân không chỉ xuất hiện như hình ảnh minh họa, mà trở thành thước đo chuẩn mực cho mọi chi tiết. Các khung hình lấy cảm hứng từ tranh Hát Xoan của họa sĩ Xuân Diệu, cách sắp đặt nghệ nhân như nhân vật trong một bức tranh, cho thấy tư duy mỹ thuật đương đại đang ôm lấy, chứ không che phủ, vẻ đẹp nguyên gốc của di sản.
Dân Chơi Dân Ca: tham vọng kéo di sản vượt khỏi biên giới vùng miền
Thử Lòng Quân Tử là MV thứ hai trong dự án Dân Chơi Dân Ca, tiếp nối hành trình từ văn hóa Khmer Nam Bộ ở Thiên Đường Với Người Thương đến hát Xoan Phú Thọ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Sau ba ngày ra mắt, MV đạt hơn 800 nghìn lượt xem, chứng tỏ khán giả trẻ không quay lưng với di sản khi nó được kể lại bằng ngôn ngữ âm nhạc và hình ảnh phù hợp. Câu nói của Phương Mỹ Chi: “Con thuyền của tôi lại tiếp tục lên đường, đi qua những vùng đất mới… để chất đầy thêm nhiều chất liệu truyền thống giàu bản sắc Việt Nam” không phải khẩu hiệu, mà là chiến lược: mỗi ca khúc là một lát cắt văn hóa khác nhau nhưng cùng mục tiêu đưa di sản UNESCO Việt Nam đến gần đời sống đương đại. Ở cấp độ ý nghĩa, Dân Chơi Dân Ca đang thách thức quan niệm rằng nhạc dân gian phải đứng yên trong bảo tàng.
Pop-electronic có làm nhòe di sản?
Câu hỏi lớn đặt ra là: khi hát Xoan Phú Thọ được đặt lên nền pop-electronic và rap, liệu di sản có bị biến thành phông nền thời thượng? Cách làm của Phương Mỹ Chi cho thấy điều ngược lại. Một mặt, cô chấp nhận bước ra khỏi vùng an toàn Nam Bộ để học hát Xoan trực tiếp từ nghệ nhân, lắng nghe tiếng hát cội nguồn và hiểu 14 quả cách cổ của loại hình này trước khi đưa vào sáng tạo. Mặt khác, toàn bộ không gian thị giác – từ kiến trúc đình làng, điệu múa mời rượu, chặng Giao duyên, đến phục trang cách tân lấy cảm hứng từ đào nương – đều được đặt trong mối liên hệ với thực hành truyền thống, thay vì tách rời. Kết quả là một dạng âm nhạc truyền thống đương đại: không “bọc nhựa” di sản, nhưng cũng không đóng khung nó trong quá khứ. Và nếu muốn di sản sống tiếp cùng thế hệ mới, đó là lựa chọn đáng được ủng hộ.
