Từ thi từng môn sang tuyển theo lĩnh vực
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương thức dự kiến xếp thí sinh vào các lĩnh vực rộng thay vì yêu cầu đăng ký và thi riêng một môn chuyên ngay từ đầu. Dự thảo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Đây là thay đổi đáng chú ý trong cách tổ chức thi vào lớp 10 trường chuyên, nhưng hiện vẫn là đề xuất đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức.
Lý do của hướng điều chỉnh khá thuyết phục: phân hóa quá sớm có thể khiến học sinh dồn sức vào một môn, trong khi ít cơ hội bồi đắp năng lực nền tảng, liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và định hướng nghề nghiệp. Dự thảo cũng đặt mục tiêu để trường chuyên phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng đồng thời bảo đảm giáo dục toàn diện. Theo tôi, giá trị của thay đổi sẽ phụ thuộc vào việc các trường đánh giá được tiềm năng rộng, thay vì chỉ chuyển áp lực luyện thi từ môn này sang bài thi khác.

Bài thi và chương trình học có thể thay đổi ra sao?
Theo dự thảo, thí sinh khối Khoa học tự nhiên sẽ thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đăng ký. Bài đánh giá đọc hiểu được thiết kế để xem xét tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình trung học cơ sở, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn nhằm hạn chế luyện thi.
Nếu được thông qua, tuyển sinh trường chuyên sẽ dùng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không phân chỉ tiêu theo từng môn chuyên. Chương trình cũng giữ độ rộng: học sinh khối Khoa học tự nhiên học Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Khoa học xã hội và Ngoại ngữ học Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học cùng một môn trong Vật lý, Hóa học, Sinh học hoặc Công nghệ. Cách tổ chức này có thể giảm áp lực học lệch, nhưng đòi hỏi thí sinh duy trì nền tảng nhiều môn.

Học sinh lớp 9 nên chuẩn bị theo hướng nào?
Với học sinh lớp 9, việc cần làm trước mắt không phải đoán đề thi mới hay bỏ kế hoạch ôn tập hiện tại, mà là theo dõi thông tin chính thức và tìm hiểu yêu cầu của từng khối. Bộ thừa nhận các em đang học tập, ôn luyện và định hướng dự tuyển theo phương thức hiện hành; vì vậy, thay đổi cần được cân nhắc thận trọng, thông tin đầy đủ và dành thời gian chuẩn bị phù hợp. Cho đến khi quy định được chốt, giữ chắc kiến thức nền ở Toán, Ngữ văn và các môn liên quan đến lĩnh vực quan tâm là lựa chọn hợp lý hơn việc chạy theo tin đồn.
Lộ trình dự kiến không đồng nghĩa mọi trường sẽ chuyển cùng lúc: trường đủ điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2027-2028, còn trường chưa đáp ứng điều kiện tiếp tục tuyển theo quy chế hiện hành và chuyển từ năm học 2028-2029. Nếu trúng tuyển theo mô hình mới, học sinh học tập, trải nghiệm và nhận tư vấn trong học kỳ I lớp 10; cuối học kỳ, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối, các em đăng ký thêm hai môn để học chuyên sâu, gắn với hướng xét tuyển đại học. Vì vậy, hãy xác định lĩnh vực mình quan tâm nhưng vẫn giữ lựa chọn linh hoạt.
Bộ cho biết sẽ tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh trước khi hoàn thiện quy định. Đây là lý do học sinh và gia đình nên chờ hướng dẫn chính thức về phương thức tuyển sinh, đồng thời tìm hiểu yêu cầu cụ thể của khối dự định đăng ký. Một đề xuất tốt chỉ có ích khi được triển khai minh bạch và không khiến lứa học sinh đang ôn thi chịu thiệt vì thay đổi đột ngột.

Cải cách đáng theo dõi, chưa nên coi là quy định đã chốt
Chuyển từ môn chuyên sang khối chuyên có thể mở rộng nền tảng học tập và giúp học sinh có thêm thời gian nhận diện sở trường. Tuy nhiên, lựa chọn khối vẫn cần được hiểu đúng: đó là định hướng lĩnh vực, không phải cam kết rằng thí sinh sẽ được học ít môn hoặc tránh hoàn toàn áp lực thi cử. Hình thức bài thi, cách tính điểm và lộ trình áp dụng còn phụ thuộc vào nội dung cuối cùng của quy chế.
Kết luận, học sinh lớp 9 nên tiếp tục học chắc chương trình hiện hành, theo dõi thông báo của cơ quan giáo dục và trường dự tuyển, rồi đối chiếu năng lực với yêu cầu từng khối khi có hướng dẫn chính thức. Đề xuất này có tiềm năng giảm tình trạng chuyên sâu quá sớm; điều cần bảo đảm tiếp theo là thời gian chuyển tiếp đủ rõ ràng để thí sinh không phải tự xoay xở trước một kỳ thi vào lớp 10 còn nhiều điểm chưa ngã ngũ.






