Từ thi từng môn sang tuyển sinh theo khối
Tuyển sinh lớp 10 chuyên theo khối là phương án tuyển học sinh vào trường THPT chuyên qua các nhóm lĩnh vực rộng, thay vì yêu cầu thí sinh đăng ký và thi riêng một môn chuyên ngay từ đầu. Ngày 9/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi dự thảo lần thứ ba về tổ chức, hoạt động trường chuyên tới các sở giáo dục và một số trường đại học để lấy ý kiến.
Dự thảo đề xuất ba khối: Khoa học Tự nhiên, gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học; Khoa học Xã hội, gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý; và Ngoại ngữ. Như vậy, thí sinh thi vào trường chuyên sẽ không còn chọn riêng môn như Toán hay Vật lý ở bước tuyển sinh. Đây là chuyển dịch đáng kể: kỳ thi đầu vào cần nhận diện nền tảng rộng hơn, còn việc xác định thế mạnh cụ thể được lùi vào quá trình học tại trường.
Với khối Tự nhiên, bài thi dự kiến gồm Toán nâng cao, Ngữ văn và đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học Tự nhiên. Khối Xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và đọc hiểu Khoa học Xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đăng ký. Bài Toán và Ngữ văn dùng đề chung của sở; bài nâng cao và bài Ngoại ngữ tính hệ số 2, các bài còn lại hệ số 1.
Học sinh giỏi một môn cần mở rộng cách chuẩn bị
Với thí sinh vốn dành phần lớn thời gian ôn một môn chuyên, thay đổi lớn nhất không nhất thiết là phải từ bỏ sở trường, mà là không thể xem năng lực ở môn ấy như toàn bộ hồ sơ dự tuyển. Chẳng hạn, học sinh nhắm tới chuyên Vật lý theo phương án dự thảo sẽ thi vào khối Tự nhiên bằng Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đọc hiểu khoa học tự nhiên, chứ không làm một bài thi chuyên Vật lý.
Vì vậy, cách chuẩn bị hợp lý là tiếp tục đào sâu môn thế mạnh nhưng đồng thời củng cố Toán, Ngữ văn và kỹ năng đọc hiểu, lập luận, giải quyết vấn đề trong lĩnh vực đã chọn. Đây không phải lời khuyên học dàn trải mọi môn; trọng tâm là đủ vững ở những năng lực mà bài thi theo khối dự kiến đo lường. Nội dung đánh giá được định hướng bám chương trình THCS, chú trọng đọc hiểu, tư duy và giải quyết vấn đề.
Mục tiêu của cơ quan soạn thảo là hạn chế việc học sinh chuyên sâu quá sớm để luyện thi, đồng thời tìm các em có nền tảng phù hợp để phát triển năng khiếu. Tuy nhiên, đổi cấu trúc thi không tự động làm giảm áp lực. Nếu yêu cầu và đề minh họa không rõ, nỗi lo có thể chuyển từ luyện một môn thật sâu sang học thêm nhiều phần cùng lúc. Vì thế, trước khi điều chỉnh kế hoạch ôn tập lớn, gia đình cần chờ hướng dẫn chính thức và thông tin cụ thể về cách đánh giá.
Hai môn chuyên sâu được chọn sau học kỳ I
Một điểm đáng chú ý là học sinh dự kiến không phải chốt môn chuyên sâu ngay khi đăng ký thi lớp 10. Đầu năm lớp 10, các em được học tập, trải nghiệm và tìm hiểu những lĩnh vực, ngành nghề quan tâm; đến cuối học kỳ I, mỗi em chọn hai môn trong khối phù hợp với năng lực, định hướng nghề nghiệp và tổ hợp xét tuyển đại học. Hai môn ấy trở thành môn chuyên sâu, với các chuyên đề nâng cao bắt đầu từ học kỳ II.
Khoảng lùi này có thể giúp học sinh giỏi một môn thử sức với các môn liên quan trước khi xác định hướng học lâu dài. Chẳng hạn, sở trường ban đầu vẫn có thể là điểm tựa, nhưng lựa chọn cuối cùng nên tính đến kết quả học tập trong học kỳ đầu, hứng thú thật sự và kế hoạch sau THPT. Dự thảo còn nêu khả năng được xem xét đổi môn chuyên sâu vào cuối lớp 10 hoặc cuối lớp 11, nên phương án không hoàn toàn khóa chặt lựa chọn từ sớm.
Dù vậy, quyền chọn hai môn chỉ có ý nghĩa nếu nhà trường tư vấn có chất lượng và học sinh được tiếp cận thông tin rõ ràng về nội dung, yêu cầu từng hướng. Đề xuất đang chuyển một phần việc nhận diện năng khiếu từ kỳ thi đầu vào sang quá trình học ở trường chuyên; vì thế, trách nhiệm tổ chức trải nghiệm và hướng nghiệp cũng tăng lên. Học sinh nên chuẩn bị không chỉ cho bài thi, mà còn cho việc tự đánh giá mình sau khi được tiếp xúc với nhiều môn.
Chưa phải quy định cuối cùng: cần theo dõi lộ trình
Điều cần nhấn mạnh là phương án hiện vẫn nằm trong dự thảo lấy ý kiến, chưa phải quy định đã chốt. Thông tin công bố ngày 10/11 cho biết đề xuất được đưa ra để các cơ quan và trường liên quan góp ý. Vì vậy, phụ huynh có con đang học lớp 9 chưa nên mặc định kỳ tuyển sinh sắp tới ở mọi trường chuyên sẽ áp dụng cách thi theo khối.
Nếu được thông qua, dự thảo ban đầu dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028. Phương án triển khai cũng được nêu là từ năm học 2027-2028 hoặc 2028-2029, tùy điều kiện và đánh giá của cơ quan quản lý; học sinh đã tuyển sinh sẽ tiếp tục chương trình đang học đến khi tốt nghiệp. Khoảng thời gian chuyển tiếp và hướng dẫn riêng của từng trường vì thế cần được theo dõi cùng văn bản cuối cùng.
Kết luận: học sinh giỏi một môn chưa cần từ bỏ mục tiêu vào trường chuyên, nhưng nên tránh đặt toàn bộ việc ôn tập vào một bài thi chuyên đơn lẻ. Nếu đề xuất thành quy định, thi lớp 10 theo khối sẽ đòi hỏi nền tảng liên môn và khả năng đọc hiểu tốt hơn, còn môn chuyên lớp 10 chỉ được xác định sau khi học sinh có thời gian trải nghiệm. Trước mắt, hãy giữ vững sở trường, củng cố các năng lực nền tảng và chờ quy chế chính thức thay vì chạy theo một phương án còn đang được góp ý.
