Đề xuất tuyển sinh theo khối, chưa phải quy định chính thức
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án dự thảo thay cách tuyển học sinh vào từng môn chuyên bằng ba nhóm định hướng: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, trước khi các em chọn môn học chuyên sâu. Đây là đề xuất đang được lấy ý kiến, không phải quy định đã ban hành. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa gửi công văn lấy ý kiến lần thứ ba về dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế quy chế hiện hành. Với học sinh lớp 9, điều quan trọng nhất lúc này là hiểu hướng thay đổi nhưng chưa vội điều chỉnh kế hoạch ôn thi như thể phương án đã chốt. Dự thảo còn cần được góp ý, hoàn thiện; kỳ thi vào lớp 10 vẫn phải căn cứ thông báo tuyển sinh chính thức của từng địa phương và trường.
Theo phương án được đưa ra, lớp chuyên hiện tổ chức theo chín môn sẽ chuyển sang ba khối chuyên, không tuyển riêng chỉ tiêu theo từng môn. Đây là thay đổi đáng kể về cách nhận diện năng lực, nhưng chưa đồng nghĩa học sinh phải giỏi đều mọi môn trong khối. Bộ cũng thừa nhận cách đánh giá và điểm chuẩn chung cần được xem xét kỹ để không tạo thêm rào cản cho học sinh có năng khiếu đặc biệt.
Vì sao muốn chuyển từ môn chuyên sang khối chuyên?
Lý do của đề xuất không chỉ nằm ở cấu trúc bài thi. Bộ cho rằng mô hình hiện nay có mặt hạn chế khi phân hóa theo môn từ sớm và quá chú trọng thành tích thi học sinh giỏi, giải thưởng; việc tập trung luyện sâu một môn khi còn học phổ thông cũng cần được cân nhắc. Vì vậy, hướng mới đặt mục tiêu giúp học sinh có nền tảng rộng hơn, đồng thời phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, thực hành và giải quyết vấn đề thay vì chỉ chạy theo một bài thi chuyên.
Theo ông Thái Văn Tài, tuyển sinh theo khối được kỳ vọng giảm phụ thuộc vào luyện thi chuyên sâu một môn từ sớm và đánh giá rộng hơn nền tảng, tiềm năng của học sinh. Đây là mục tiêu hợp lý: giảm học lệch không có nghĩa xem nhẹ năng khiếu, mà là tránh buộc học sinh lớp 9 phải chốt quá sớm một con đường hẹp. Tuy nhiên, hiệu quả còn tùy thuộc vào cách thiết kế đề, trọng số và tư vấn học tập; chủ trương tốt sẽ không đủ nếu khâu thực hiện không nhận ra được thế mạnh cá nhân.
Học sinh lớp 9 cần chuẩn bị gì nếu phương án được thông qua?
Điểm mới dễ tác động trực tiếp đến học sinh là thời điểm chọn môn chuyên sâu. Theo dự thảo, các em vào khối trước, học tập và trải nghiệm rồi đăng ký môn chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10; từ học kỳ II có thể học chuyên đề định hướng, sau đó học chuyên sâu từ lớp 11. Như vậy, trúng tuyển vào một khối không đồng nghĩa phải học chuyên sâu tất cả môn thuộc khối ấy. Khoảng thời gian này có thể giúp học sinh nhận diện sở trường rõ hơn, nhưng cũng đòi hỏi trường có tư vấn thực chất và tiêu chí điều chỉnh môn học minh bạch.
Trong lúc chờ quy chế chính thức, học sinh lớp 9 nên củng cố kiến thức phổ thông, tìm hiểu đặc điểm các khối và theo dõi thông báo tuyển sinh tại nơi mình dự thi. Không nên tự suy diễn rằng một môn mình yêu thích sẽ mất vai trò, cũng không cần bỏ kế hoạch ôn tập hiện tại chỉ vì nghe tin đổi mới. Nếu dự thảo giữ hướng đánh giá theo khối, bài thi vẫn có thể dành trọng số cao cho năng lực định hướng; chẳng hạn, các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được đề xuất tính hệ số tối thiểu 2, các bài còn lại hệ số 1.
Lộ trình còn bỏ ngỏ, cần theo dõi thông báo chính thức
Dự thảo nêu lộ trình để trường đủ điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027–2028; trường chưa đáp ứng điều kiện tiếp tục theo quy chế hiện hành và dự kiến áp dụng từ năm học 2028–2029. Bộ vẫn đang rà soát mức độ sẵn sàng, tiếp nhận ý kiến địa phương, nhà trường và chuyên gia. Vì thế, học sinh không nên mặc định mọi trường sẽ đổi đồng loạt hay đề thi của kỳ tuyển sinh kế tiếp chắc chắn theo cấu trúc mới.
Kết luận dành cho học sinh lớp 9 khá rõ: hãy xem đây là tín hiệu về hướng đổi mới, không phải chỉ dẫn tuyển sinh đã có hiệu lực. Việc chuyển sang ba khối có thể giảm áp lực chọn môn và luyện thi chuyên sâu quá sớm, nhưng chỉ đáng tin nếu vẫn phát hiện được năng khiếu riêng và công bố lộ trình đủ sớm để học sinh chuẩn bị. Trước khi có văn bản chính thức, lựa chọn an toàn là giữ nền tảng học tập cân bằng, xác định sở thích của mình và cập nhật thông tin từ cơ quan giáo dục cùng trường dự định đăng ký.
