Tinh gọn hội thi học sinh TP.HCM: quyết định đúng nhưng không ít lưỡng lự
Chính sách tinh gọn hội thi học sinh TP.HCM là chủ trương giảm số lượng kỳ thi và sân chơi chính thức, chỉ giữ lại những cuộc thi thật sự cần thiết, phù hợp chương trình giáo dục và tâm lý lứa tuổi, đồng thời hạn chế áp lực, hồ sơ, thành tích hình thức cho học sinh và giáo viên trong nhà trường phổ thông. Đây là bước chuyển có tính định hướng lại văn hóa thi cử vốn đang dày đặc, nhưng đi kèm là nỗi lo rất thực của học sinh giỏi lớp 9 và lớp 12 về cơ hội khẳng định năng lực. Tối 9-9, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM ban hành văn bản giảm hồ sơ, sổ sách, họp hành, báo cáo trung gian và tinh gọn các kỳ thi, cuộc thi, hội thi cấp thành phố. Theo văn bản này, thay vì nhiều kỳ thi như trước, năm học 2026-2027 chỉ còn 5 hoạt động cấp thành phố dành cho học sinh. Quy mô giảm mạnh cho thấy hệ thống giáo dục đang ưu tiên chất lượng trải nghiệm học tập thay vì chạy theo số lượng thành tích.
Năm hoạt động còn lại: bộ khung mới cho học sinh giỏi lớp 9, 12
Điểm đáng chú ý nhất trong chính sách giáo dục 2026-2027 của TP.HCM là việc chỉ giữ lại 5 cuộc thi, hội thi cấp thành phố dành cho học sinh. Danh sách này gồm: cuộc thi khoa học kỹ thuật cho học sinh THCS và THPT; kỳ thi chọn học sinh, học viên giỏi cấp thành phố lớp 9 và lớp 12; cuộc thi Olympic TP.HCM cho học sinh lớp 11; hội thi các môn ngoại ngữ; và hội thi khéo tay kỹ thuật, trong đó có thi “Đầu bếp trẻ”. Ở đây, thi học sinh giỏi lớp 9 và thi học sinh giỏi lớp 12 được xác định là trục chính giữ vai trò phát hiện và bồi dưỡng học sinh xuất sắc. Việc không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi cấp trường, trừ khi để tuyển đội tuyển đi thi cấp trên, khiến trọng tâm dịch chuyển rõ rệt lên cấp thành phố. Cơ hội không mất đi, nhưng bị thu hẹp lại vào một vài sân chơi có tính chọn lọc cao, tăng yêu cầu chuẩn bị bài bản cho nhóm học sinh giỏi.
Giảm áp lực thi cử: lợi cho đa số, thách thức cho nhóm xuất sắc
Lý do được nêu khá rõ: các kỳ thi, hội thi phải "thực sự cần thiết", không huy động kinh phí, không gây áp lực tham gia đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Đồng thời, những sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, văn nghệ, nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, AI được yêu cầu tổ chức trong tinh thần vui tươi, tự nguyện, không biến thành kỳ thi và không dùng số lượng giải thưởng để đánh giá chất lượng dạy học. Với mặt bằng chung, đây là bước giảm áp lực rõ rệt: học sinh sẽ ít phải chạy theo phong trào thi cử để “có thành tích”. Tuy nhiên, với học sinh giỏi lớp 9 và 12, việc cắt bỏ các cuộc thi như Olympic TP.HCM lớp 10, Văn hay – chữ tốt, Lớn lên cùng sách… làm mất đi những bậc thang trung gian để thử sức và hoàn thiện năng lực trước khi bước vào kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố. Họ buộc phải dồn sức cho rất ít sân chơi, mỗi cơ hội đều mang sức nặng lớn hơn.
Cơ hội phát triển năng lực: từ thi cử sang khảo sát và trải nghiệm
Một điểm thường bị bỏ qua trong tranh luận là: thành phố không bỏ đánh giá năng lực, mà chuyển từ thi thành tích sang khảo sát năng lực và hoạt động trải nghiệm. TP.HCM vẫn duy trì các kỳ khảo sát năng lực học sinh lớp 3, lớp 7 và khảo sát năng lực ngoại ngữ lớp 9, lớp 11. Các hoạt động giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, AI được khuyến khích tổ chức nhưng không gắn với điểm số, giải thưởng. Về dài hạn, đây là cơ hội để học sinh giỏi phát triển năng lực đa chiều: thay vì dồn hết vào dạng đề thi, các em có thể tham gia nhiều hoạt động mở, rèn năng lực nghiên cứu, thuyết trình, hợp tác. Kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp thành phố lớp 9 và lớp 12, cùng cuộc thi khoa học kỹ thuật và Olympic lớp 11, trở thành những mốc đánh giá tập trung, còn phần chuẩn bị lại nằm ở chính quá trình học tập, thực hành mỗi ngày.
Điều học sinh giỏi và phụ huynh cần chủ động trong giai đoạn mới
Sự thay đổi cấu trúc hội thi học sinh TP.HCM buộc học sinh giỏi và phụ huynh phải thay đổi chiến lược. Khi số lượng sân chơi công nhận thành tích giảm, giá trị của từng kỳ thi học sinh giỏi lớp 9, thi học sinh giỏi lớp 12 và cuộc thi khoa học kỹ thuật, Olympic lớp 11 tăng lên tương ứng. Điều này đòi hỏi định hướng sớm, ôn luyện bài bản và phối hợp chặt chẽ với giáo viên để tham gia các đội tuyển ngay từ khi nhà trường tổ chức thi chọn ở cấp dưới. Mặt khác, cần nhìn nhận rằng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM có nêu rõ việc tổ chức các cuộc thi, kỳ thi, hội thi sẽ được điều chỉnh, bổ sung tùy tình hình thực tế, theo quy định của cấp có thẩm quyền. Nghĩa là chính sách giáo dục 2026-2027 không phải cánh cửa khép lại cơ hội, mà là lời nhắc rằng năng lực thật sự của học sinh giỏi phải được xây trên quá trình học sâu, trải nghiệm rộng, thay vì chạy theo số lượng bằng khen.
