Giảm cuộc thi học sinh để đổi lấy chất lượng giáo dục thực chất
Chính sách giảm cuộc thi học sinh, bỏ thi chọn giỏi lớp 9 và thay bằng kỳ thi Olympic nhẹ nhàng là quyết định của ngành giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh nhằm giảm áp lực thi cử, thu hẹp khoảng cách giữa các địa bàn và dành thời gian cho việc dạy – học thực chất, thay vì chạy theo thành tích luyện thi cấp thành phố. Đây không phải là động thái mang tính kỹ thuật, mà là một chuyển hướng tư duy về cách đánh giá, bồi dưỡng học sinh trong bối cảnh hệ thống giáo dục sau sáp nhập đang cần ổn định nhưng đồng thời phải nâng cao chất lượng dài hạn.
Trong năm đầu tiên vận hành hệ thống giáo dục sau hợp nhất với hơn 2,05 triệu học sinh, Thành phố vẫn giữ được hoạt động dạy học ổn định và gặt hái 288 giải tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia trung học phổ thông, cùng 13 học sinh vào vòng tuyển chọn Olympic quốc tế và 1 học sinh dự đội tuyển Olympic Tin học quốc tế. Những con số này cho thấy thành tích thi cử không hề thấp, vì vậy việc mạnh dạn giảm cuộc thi học sinh không xuất phát từ sự hụt hơi, mà từ nhận thức rằng thành tích không thể là trung tâm của chính sách giáo dục lâu dài. Người đứng đầu ngành giáo dục phổ thông thành phố đã yêu cầu rõ: giảm bớt hội thi để dành thời gian cho việc dạy và học thực chất.
Giảm 50% cuộc thi, bỏ thi chọn giỏi: Tác động đến trường học và giáo viên
Từ năm học 2026-2027, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến rà soát và tinh gọn số lượng các cuộc thi, hội thi, giảm khoảng 50% so với hiện tại. Đây là quyết định được đưa ra trong bối cảnh hệ thống giáo dục phải hoàn thiện tổ chức và phương thức vận hành sau sáp nhập, đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu 4.091 phòng học và 10.868 giáo viên so với định mức. Trong điều kiện nguồn lực giáo viên, cơ sở vật chất đang căng thẳng, việc buộc nhà trường tổ chức, ôn luyện cho quá nhiều cuộc thi là một sự phân tán không hợp lý. Giảm cuộc thi học sinh vì thế là cách thừa nhận rằng thời gian của giáo viên là hữu hạn, và ưu tiên phải dành cho nội dung dạy học chứ không phải cho việc "tập đội tuyển" quanh năm.
Ở cấp quản lý, lãnh đạo ngành giáo dục nhấn mạnh yêu cầu không chỉ giữ ổn định mà phải từng bước nâng cao chất lượng dạy và học, thu hẹp sự khác biệt giữa các địa bàn, phát huy thế mạnh từng khu vực, tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống. Nếu vẫn duy trì một mạng lưới dày đặc hội thi, các trường ở khu vực khó khăn – vốn đang thiếu giáo viên Tin học, Công nghệ, Mỹ thuật, Âm nhạc – sẽ càng bị đẩy sâu vào áp lực thành tích thay vì giải quyết lỗ hổng chất lượng. Quyết định giảm cuộc thi học sinh, vì vậy, là lựa chọn ưu tiên công bằng giáo dục: giảm gánh nặng không cần thiết để các trường yếu có cơ hội đầu tư vào dạy học cơ bản, ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo vốn còn rất chênh lệch giữa các nơi.
Bỏ thi chọn giỏi lớp 9, xây dựng kỳ thi Olympic nhẹ nhàng nhưng thiết thực
Điểm nhấn gây chú ý nhất trong kế hoạch tinh gọn là việc bỏ thi chọn học sinh giỏi lớp 9 cấp thành phố và chuyển sang hình thức kỳ thi Olympic. Kỳ thi Olympic lớp 9 được xác định là một "sân chơi" dành cho học sinh, với cách tổ chức nhẹ nhàng hơn, giảm áp lực rõ rệt so với kỳ thi chọn giỏi trước đây. Dự kiến, Sở sẽ quy định cụ thể số lượng học sinh của từng trường, từng khu vực tham gia, tránh việc biến Olympic thành một cuộc đua mới của các trường top. Quan trọng hơn, đề thi Olympic sẽ ưu tiên câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, thay vì chỉ kiểm tra mức độ "cày" đề nâng cao trong sách tham khảo.
Theo định hướng này, bỏ thi chọn giỏi không đồng nghĩa với bỏ bồi dưỡng mũi nhọn. Thành phố vẫn giữ vị thế dẫn đầu thi học sinh giỏi quốc gia, vẫn có học sinh vào vòng tuyển chọn Olympic quốc tế và đội tuyển Olympic Tin học. Nhưng thay vì một kỳ thi căng thẳng ngay ở lớp 9 – lứa tuổi đang chuẩn bị chuyển cấp, phải lo định hướng vào trung học phổ thông – học sinh được tham gia kỳ thi Olympic nhẹ nhàng, mang tính trải nghiệm học thuật hơn là sàng lọc khắc nghiệt. Đây là cách thay đổi thông điệp gửi tới học sinh giỏi: năng lực của em được đánh giá qua khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, chứ không phải chỉ qua việc đứng đầu một danh sách giải thưởng cấp thành phố.
Chất lượng giáo dục thực chất: Được gì và mất gì khi bớt thi cử?
Nhiều phụ huynh lo rằng giảm cuộc thi học sinh và bỏ thi chọn giỏi sẽ làm chậm lại phong trào học tập, khiến thành phố mất lợi thế trong các bảng xếp hạng. Nhưng nếu nhìn vào thực tế, với hàng trăm giải quốc gia, điểm trung bình tốt nghiệp phổ thông cao ở các môn Toán, tiếng Anh, hệ thống giáo dục của thành phố đã chứng minh được năng lực cạnh tranh. Vấn đề không nằm ở việc thiếu danh hiệu, mà là ở chỗ có quá nhiều cuộc thi khiến giờ học chính khóa bị xé nhỏ để ôn đề, luyện đội tuyển. Khi người đứng đầu ngành yêu cầu "giáo dục phải trung thực, thực chất" và nhấn mạnh phải giảm cuộc thi, hội thi để tập trung thời gian, sức lực cho công tác chuyên môn và giáo dục học sinh, đó là một thông điệp thẳng thắn rằng bệnh thành tích đã đi quá xa.
Được lớn nhất của chính sách này là trả lại nhịp học bình thường cho đa số học sinh, những em vốn không đặt mục tiêu săn giải nhưng lại bị cuốn vào không khí ôn thi liên miên trong trường. Giáo viên có thêm thời gian để thiết kế bài học gắn với chương trình giáo dục phổ thông mới, tích hợp STEM/STEAM, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo – những thứ khó triển khai nếu toàn bộ năng lượng bị hút vào thi đua. Mất lớn nhất, nếu có, là cảm giác hào hứng thi thố ở một số nhóm học sinh và trường vốn quen với bề dày huy chương. Nhưng đó là sự "mất" cần chấp nhận để xây lại một nền chất lượng giáo dục thực chất, nơi thi cử là công cụ bổ trợ, không phải chiếc trục quay quyết định mọi hoạt động dạy và học.
