Đại hội X: bước ngoặt chiến lược của nhiếp ảnh Việt trong kỷ nguyên số
Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam là tổ chức nghề nghiệp quy tụ các thế hệ nghệ sĩ cầm máy trên toàn quốc, giữ vai trò vừa gìn giữ di sản ảnh cách mạng, vừa dẫn dắt quá trình đổi mới sáng tạo để nhiếp ảnh thích ứng công nghệ số, tham gia công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế trong bối cảnh chuyển động mạnh mẽ của đời sống văn hóa hiện nay.Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam lần thứ X (nhiệm kỳ 2026–2031) diễn ra ngày 18/9 tại Hà Nội, với tinh thần “Đoàn kết - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập” và sự tham dự của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng lãnh đạo nhiều ban, bộ, ngành. 429 đại biểu đại diện cho 1.134 hội viên thuộc 40 chi hội trên toàn quốc cho thấy quy mô và sức nặng của sự kiện đối với đời sống nhiếp ảnh hiện nay. Đây không chỉ là một kỳ đại hội tổng kết nhiệm kỳ, mà là điểm khởi phát cho một tầm nhìn mới: đưa nhiếp ảnh ra khỏi “vùng an toàn” thuần nghệ thuật, bước vào quỹ đạo công nghiệp văn hóa ảnh và hội nhập sâu với thế giới.
Giữ tính chân thực, nhưng phải dám đổi mới tư duy và chuyển đổi số nhiếp ảnh
Thông điệp rõ ràng nhất từ Đại hội X là: nếu không đổi mới mạnh mẽ tư duy sáng tác và phương thức hoạt động, nhiếp ảnh Việt sẽ bị tụt lại sau làn sóng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội. Chủ tịch Hội Trần Thị Thu Đông nhấn mạnh yêu cầu giới nghệ sĩ phải giữ vững sự chân thực và giá trị cốt lõi của nhiếp ảnh, đồng thời không ngừng sáng tạo để đồng hành cùng đất nước và vươn ra thế giới. Đó là câu trả lời trực diện trước sức ép ảnh AI, ảnh dàn dựng và môi trường truyền thông ngập tràn hình ảnh. Theo báo cáo tại Đại hội, Hội đã tinh gọn từ 79 xuống còn 40 chi hội theo địa giới hành chính mới, cho thấy nhận thức rằng tổ chức nặng tính hành chính sẽ không theo kịp thời đại số. Cùng với đó, chuyển đổi số nhiếp ảnh đang dần thay đổi cách Hội vận hành, từ lưu trữ, thẩm định đến phổ biến tác phẩm.
Đưa nhiếp ảnh vào công nghiệp văn hóa ảnh: từ tài nguyên hình ảnh đến giá trị kinh tế
Điểm khác biệt quan trọng của nhiệm kỳ mới là cách Hội đặt mục tiêu gắn nhiếp ảnh với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, thay vì chỉ đứng ở không gian triển lãm và giải thưởng. Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới là khung chính sách giúp Hội tự tin hơn khi nói đến việc biến tài nguyên ảnh tư liệu và nghệ thuật thành sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị kinh tế – xã hội cao. Trung tâm Lưu trữ và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam hiện đang lưu giữ hơn 600.000 file ảnh – một “mỏ dữ liệu” hiếm có nếu biết số hóa, xây dựng kho dữ liệu mở, bộ sưu tập trực tuyến, sản phẩm trưng bày, giáo dục và du lịch ảnh. Không phải ngẫu nhiên xuất hiện ý tưởng thí điểm “thành phố nhiếp ảnh” ở những địa phương giàu tiềm năng như Hà Nội, TP.HCM, Huế. Đó là cách đặt nhiếp ảnh vào hệ sinh thái đô thị sáng tạo, gắn với du lịch, truyền thông, thiết kế – các mắt xích quan trọng của công nghiệp văn hóa ảnh.
Phát triển thế hệ trẻ: bài toán sống còn của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam
Không có thế hệ trẻ, mọi chiến lược chuyển đổi số và hội nhập quốc tế chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Đại hội X vì thế đặt nhiệm vụ phát triển đội ngũ trẻ lên hàng ưu tiên, coi đó là lực lượng quyết định việc nâng cao chất lượng sáng tác trong kỷ nguyên số. Bên cạnh yêu cầu nâng cao chất lượng sáng tác và thẩm định, Hội khẳng định cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ, tăng cường lý luận phê bình và tạo lực lượng kế cận. Theo Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật, Hội phải chăm lo, phát hiện và tạo điều kiện cho tài năng trẻ, để mỗi tác phẩm vừa có giá trị nghệ thuật, vừa thể hiện trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến. Hướng đi được xác lập khá rõ: phát hiện – đào tạo – bồi dưỡng – sử dụng, tạo cơ hội cho nghệ sĩ trẻ học hỏi chuyên gia trong và ngoài nước, tham gia dự án chuyên nghiệp và khẳng định mình trên sân chơi quốc tế. Vấn đề là Hội có đủ nguồn lực và sự linh hoạt để thực hiện chu trình này hay không.
Kết luận: đổi mới để không bị đứng ngoài cuộc chơi hình ảnh toàn cầu
Nhìn tổng thể, định hướng của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam trong nhiệm kỳ X là khá táo bạo: tinh gọn tổ chức để bớt hành chính, tăng năng lực chuyên môn; đẩy mạnh chuyển đổi số nhiếp ảnh từ lưu trữ đến phổ biến; đưa ảnh vào chiến lược công nghiệp văn hóa; và coi phát triển thế hệ trẻ là nhiệm vụ lâu dài. Cùng lúc, Hội phải đối mặt với những hạn chế đã được chỉ ra thẳng thắn: địa bàn chi hội rộng, nhân lực mỏng, lực lượng lý luận phê bình chưa đủ mạnh, cơ sở vật chất của trung tâm lưu trữ còn khó khăn. Điều đó cho thấy đây không phải bản kế hoạch “đẹp trên giấy”, mà là lời cam kết đổi mới đi kèm những thách thức cụ thể. Nếu Hội giữ vững bản sắc, tính chân thực của ảnh Việt, đồng thời quyết liệt trong chuyển đổi số, mở rộng hợp tác quốc tế và dám trao quyền cho thế hệ trẻ, nhiếp ảnh Việt có cơ hội không chỉ đồng hành cùng đất nước mà còn bước vào cuộc chơi hình ảnh toàn cầu với vị thế tự tin hơn.
