Đại hội lần thứ X: bước ngoặt chiến lược cho nhiếp ảnh Việt
Định hướng phát triển bền vững của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam trong kỷ nguyên số là chiến lược chủ động đổi mới phương thức hoạt động, tăng ứng dụng công nghệ, gắn nhiếp ảnh với công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế, đồng thời xây dựng đội ngũ trẻ làm lực lượng sáng tạo nòng cốt, qua đó đưa nhiếp ảnh Việt Nam chuyển từ vai trò ghi chép hiện thực sang một ngành nghề có giá trị văn hóa – kinh tế rõ rệt. Điểm nổi bật của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X là không coi chuyển đổi số như một xu hướng bên ngoài, mà như yếu tố cấu trúc lại toàn bộ hoạt động của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Đại hội diễn ra ngày 18-9 tại Hà Nội với 429 đại biểu, đại diện 1.134 hội viên thuộc 40 chi hội, cho thấy quy mô và sức ảnh hưởng của tổ chức nghề nghiệp này. Việc nhiệm kỳ mới được đặt vào bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh buộc hội phải lên tiếng rõ ràng: hoặc đổi mới, hoặc bị đẩy ra rìa đời sống hình ảnh.
Đổi mới trong kỷ nguyên số: từ công cụ sáng tác đến kinh tế nhiếp ảnh
Đại hội lần thứ X không chỉ nhắc lại khẩu hiệu “đổi mới phương thức hoạt động” mà biến nó thành yêu cầu mang tính sống còn đối với phát triển nhiếp ảnh Việt. Nhiệm kỳ 2026–2031, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đặt mục tiêu tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, mở rộng hợp tác quốc tế và xã hội hóa hoạt động chuyên môn, cho thấy sự chuyển hướng từ tổ chức nghề nghiệp thuần túy sang một chủ thể tham gia công nghiệp văn hóa. Theo báo cáo chính trị, hội đã nhanh chóng đưa flycam, điện thoại thông minh, công nghệ AI và các nền tảng số vào đào tạo, tập huấn, triển lãm trực tuyến, thừa nhận thực tế là công cụ mới đang định hình thẩm mỹ và nghề nghiệp nhiếp ảnh. Câu trích dẫn đáng chú ý: “Ba Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Quốc tế tại Việt Nam VN-21, VN-23 và VN-25 thu hút 3.592 tác giả từ gần 50 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 40.629 tác phẩm”, cho thấy khả năng hội nhập của hệ sinh thái ảnh Việt nếu biết tận dụng hạ tầng số.
Đưa giá trị ảnh Việt vào công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế
Nếu trước đây nhiếp ảnh thường bị nhìn nhận như “nghề phụ” trong các ngành nghệ thuật, thì nay Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam chủ động đặt mục tiêu đưa giá trị ảnh Việt vào đời sống văn hóa, công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế. Trọng tâm là gắn sáng tác, lưu trữ, quảng bá với chiến lược công nghiệp văn hóa theo Nghị quyết 80-NQ/TW, biến di sản ảnh tư liệu và ảnh nghệ thuật thành sản phẩm có giá trị kinh tế – xã hội cao. Chiến lược số mà Chủ tịch hội Trần Thị Thu Đông đề cập hướng tới bảo tồn di sản nhiếp ảnh, đồng thời mở đường cho “kinh tế nhiếp ảnh”, tức là coi bức ảnh như tài sản trí tuệ và hàng hóa văn hóa. Về hội nhập quốc tế, hội xem nhiếp ảnh là “ngôn ngữ không biên giới” và đã chủ động tham gia các Đại hội FIAP, khẳng định vị thế trên trường quốc tế, đồng thời tạo cơ hội để nghệ sĩ trong nước tiếp cận xu hướng sáng tạo và phương thức tổ chức mới.
Thế hệ trẻ – điểm tựa hay điểm yếu trong chuyển đổi số?
Hội Nhạc sĩ từng nói mỗi bức ảnh lịch sử là “một trang sử được viết bằng ánh sáng”, nhưng trong kỷ nguyên số, câu hỏi là: ai sẽ viết những trang sử mới bằng ngôn ngữ của công nghệ? Đại hội lần thứ X trả lời thẳng: phát triển đội ngũ trẻ là ưu tiên chiến lược trong bối cảnh nhiếp ảnh đối mặt những thay đổi nhanh của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Hội định hướng phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nghệ sĩ trẻ; tạo cơ hội để họ học hỏi chuyên gia trong và ngoài nước, tham gia các dự án chuyên nghiệp, từng bước khẳng định năng lực sáng tạo. Đồng thời, nhiệm kỳ mới nhấn mạnh tăng cường lý luận phê bình, xây dựng lực lượng kế cận có thể vừa hiểu giá trị chân thực của nhiếp ảnh, vừa thành thạo công nghệ số. Nhưng thẳng thắn mà nói, nếu không trao quyền quyết định nội dung, định dạng và nền tảng cho chính lớp trẻ, chiến lược này dễ dừng lại ở khẩu hiệu bồi dưỡng, thay vì tạo ra thế hệ tiên phong cho đổi mới trong kỷ nguyên số.
Tổ chức tinh gọn và vai trò lãnh đạo trong nhiệm kỳ mới
Nhiệm kỳ IX đã chứng kiến quá trình tinh gọn mạnh: từ 79 chi hội tại 63 tỉnh, thành được sắp xếp còn 40 chi hội tại 34 địa phương, tổng số hội viên là 1.134 người. Bước sang nhiệm kỳ mới, Đại hội bầu Ban Chấp hành gồm 10 thành viên, trong đó NSNA Trần Thị Thu Đông tái đắc cử Chủ tịch, NSNA Hồ Sỹ Minh giữ vai trò Phó Chủ tịch chuyên trách. Đây không chỉ là sự ổn định nhân sự, mà là thông điệp: hội cần một lãnh đạo đủ hiểu truyền thống nhiếp ảnh cách mạng, đồng thời dám thử nghiệm mô hình hoạt động trong môi trường số. Với nền tảng đã gây dựng, từ các trại sáng tác, cuộc thi quốc tế đến thắng lợi thể chế Nghị định 61/2024/NĐ-CP bổ sung “nhà nhiếp ảnh” vào diện xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, Ban Chấp hành khóa X được kỳ vọng cụ thể hóa Nghị quyết 80-NQ/TW thành chương trình hành động có lộ trình, phân công rõ người, rõ việc và đo bằng kết quả thực tiễn. Nếu làm được, nhiếp ảnh Việt sẽ không chỉ đứng vững trong chuyển đổi số, mà còn góp tiếng nói xứng tầm trong chiến lược công nghiệp văn hóa.
