Khi trường học xuống cấp trở thành mối đe dọa trực tiếp đến an toàn học sinh
Trường học xuống cấp là tình trạng cơ sở hạ tầng trường học bị hư hỏng, nứt, sụt lún, mất an toàn cơ sở vật chất nhưng vẫn được sử dụng trong dạy học, khiến an toàn học sinh và giáo viên bị đặt vào rủi ro mỗi ngày. Đây không phải lỗi kỹ thuật đơn lẻ, mà là kết quả của đầu tư manh mún, bảo trì chắp vá và hệ thống giám sát an toàn lỏng lẻo kéo dài tại nhiều vùng nông thôn. Khi lớp học nứt tường, móng sụt mà không được xử lý kịp thời, mỗi giờ lên lớp không còn là hành trình đến tri thức, mà trở thành canh bạc về tính mạng cho những đứa trẻ nhỏ nhất trong hệ thống giáo dục.
Điểm trường lẻ Tiến Sơn ở xã Quỳnh Tam, Nghệ An là ví dụ điển hình cho bi kịch này: sau 28 năm sử dụng, 3 trong 5 phòng học cấp 4 được đánh giá có nguy cơ cao đổ sập, tiềm ẩn mất an toàn đối với học sinh và giáo viên. Phụ huynh không sai khi phản đối việc để con họ tiếp tục học trong những căn phòng rạn nứt; họ chỉ đang làm điều tối thiểu là bảo vệ con trước một hệ thống đang chậm trễ trong việc đảm bảo an toàn cơ sở vật chất ngay ở cấp học nền tảng.
Tiến Sơn: 140 học sinh bỏ lớp vì lựa chọn giữa trường và sự an toàn
Suốt một tuần qua, hơn 140 học sinh tại điểm trường lẻ Tiến Sơn đã không đến lớp vì phụ huynh phản đối việc giải thể điểm trường và chuyển toàn bộ học sinh về điểm chính và phân hiệu khác. Nghe qua, câu chuyện dễ bị giản lược thành mâu thuẫn tổ chức lớp, nhưng nguyên nhân sâu xa lại nằm ở sự xuống cấp nghiêm trọng của chính điểm trường này: 3 phòng học có nguy cơ đổ sập sau gần ba thập kỷ sử dụng. Khi lớp học có thể trở thành đống đổ nát, cha mẹ buộc phải chọn giữa việc cho con đi học hoặc giữ con ở nhà để tránh rủi ro trực tiếp về tính mạng.
Nhà trường đã vội vàng thiết kế phương án đưa đón: chuẩn bị 3 ô tô chở học sinh sáng – chiều, bố trí ăn bán trú để các em học cả ngày tại điểm trường an toàn hơn. Đây là giải pháp tình thế đáng ghi nhận, nhưng không thể che lấp sự thật rằng cơ sở hạ tầng trường học ở Tiến Sơn đã vượt quá ngưỡng có thể "tạm dùng". Khi 166 học sinh từng học trong 5 nhóm lớp ở đây phải rời bỏ điểm trường vì nguy cơ sập, đó là lời cảnh báo rõ ràng rằng chúng ta đã để trường học xuống cấp đến mức buộc cộng đồng phải tự đóng trường trước khi hệ thống quản lý kịp hành động.
Bản Vặn: những vết nứt dài trong lớp mầm non và mùa mưa bão đầy bất an
Nếu Tiến Sơn cho thấy rủi ro từ những phòng học cũ gần ba thập kỷ, thì bản Vặn ở Thanh Hóa lại phơi bày sự mong manh của các công trình còn khá mới nhưng thiếu đánh giá an toàn. Điểm trường bản Vặn là nơi học tập của hơn 80 trẻ mầm non, chủ yếu là con em đồng bào Thái. Dãy nhà 3 phòng học, đưa vào sử dụng từ khoảng năm học 2017–2018, đã xuất hiện nền nhà sụt lún, tường nứt sau bão số 5 năm 2025. Những vết nứt không chỉ nằm ngoài tường, mà len vào ngay bên trong phòng học – nơi trẻ chơi, học, ngủ trưa mỗi ngày.
Ghi nhận thực tế cho thấy dấu hiệu xuống cấp ở nhiều vị trí, từ phần tường sát móng xuất hiện nứt, sụt đến nền nhà ở dãy hai phòng đã phải lát lại vì hư hỏng, sụt lún nhưng vẫn thấm nước. Dù chưa có kết luận của cơ quan chuyên môn về mức độ ảnh hưởng đến kết cấu công trình, giáo viên và phụ huynh có lý do để lo sợ. Theo lời Hiệu trưởng Lê Thị Phượng, "những hôm mưa bão, nhà trường đành phải cho các con nghỉ học" để tránh nguy cơ từ các phòng học nứt. Ở một nơi mà đặc trưng miền núi dễ sạt lở, phụ huynh nói thẳng: họ "nơm nớp lo sợ trường sập" và mong có phương án xử lý kịp thời để bảo đảm an toàn cho các cháu.
Hàng trăm học sinh chịu thiệt thòi: mất an toàn, nghỉ học và những khoảng trống trách nhiệm
Điểm chung của Tiến Sơn và bản Vặn là hàng trăm học sinh ở nông thôn đang phải học, hoặc nghỉ học, vì cơ sở hạ tầng trường học không đạt mức tối thiểu an toàn. Tại Tiến Sơn, 166 học sinh từng học ở điểm lẻ này, nhưng hơn 140 em đã phải nghỉ một tuần vì tranh cãi xung quanh việc di dời khỏi những phòng học có nguy cơ sập. Ở bản Vặn, 86 trẻ mầm non từng được thống kê trong báo cáo xã, trong khi lớp học lại nứt tường sau bão số 5. Những con số đó không chỉ là thống kê; chúng là minh chứng cho việc quyền được học trong môi trường an toàn đang bị xâm phạm nghiêm trọng.
Điều đáng lo không phải chỉ là hiện trạng phòng học nứt, mà là tốc độ phản hồi chậm chạp của hệ thống. Điểm trường bản Vặn đã được nhà trường báo cáo lên chính quyền xã từ năm ngoái; xã nhiều lần xuống kiểm tra nhưng đến nay vẫn chưa có phương án xử lý cụ thể. Ngày 4/9, xã mới trực tiếp kiểm tra, rà soát tình trạng nứt tường và xuống cấp tại điểm trường. Trước mắt, phương án chỉ là tạm thời chuyển trẻ sang phòng học của một trường tiểu học lân cận trong những ngày mưa lớn. Những giải pháp "tạm thời" kéo dài là biểu hiện của hệ thống coi an toàn cơ sở vật chất như việc có thể trì hoãn, thay vì là điều kiện bắt buộc trước khi mở cửa trường học.
Không thể tiếp tục đánh đổi an toàn học sinh để chờ nguồn vốn và kết luận kỹ thuật
Câu chuyện trường học xuống cấp ở Tiến Sơn và bản Vặn cho thấy một thực tế đáng buồn: chúng ta đang chấp nhận để trẻ em học trong những phòng học nứt, móng sụt chỉ vì ngân sách sửa chữa chưa được bố trí và kết luận chuyên môn chưa được ban hành. Nhưng tường lớp mầm non không cần chờ văn bản mới có thể nứt thêm; mưa bão không chờ kế hoạch đầu tư mới đổ xuống móng nhà. Khi an toàn học sinh bị treo trên những quy trình kéo dài, đó là dấu hiệu của một hệ thống ưu tiên thủ tục hơn sinh mạng.
Muốn bảo đảm an toàn học sinh, các địa phương phải coi cơ sở hạ tầng trường học là hạng mục khẩn cấp, không kém gì cầu đường. Phòng học nứt, có nguy cơ đổ sập phải được đóng ngay, không thể tiếp tục "tạm dùng" trong chờ đợi. Cơ quan chuyên môn cần đánh giá nhanh mức độ nguy hiểm, đưa ra quyết định rõ ràng: hoặc gia cố đạt chuẩn an toàn cơ sở vật chất, hoặc xây mới. Phụ huynh Tiến Sơn và bản Vặn đã lên tiếng vì họ thấy rủi ro bằng mắt thường; nếu hệ thống quản lý tiếp tục chậm trễ, người phải trả giá cuối cùng sẽ là những đứa trẻ bị buộc đi học trong những căn phòng mà chính người lớn cũng "nơm nớp lo sợ".
