Phòng chống bỏ học bắt đầu từ việc nhìn thấy nguy cơ, không phải chờ sự cố
Phòng chống bỏ học là một cách tiếp cận chủ động trong giáo dục, trong đó nhà trường, gia đình và cộng đồng phối hợp nhận diện học sinh có nguy cơ rời lớp, thực hiện can thiệp sớm giáo dục và thăm viếng gia đình học sinh để tháo gỡ khó khăn, bảo vệ con đường học tập lâu dài của các em. Điểm mấu chốt của cách làm mới này là không chờ đến khi học sinh chính thức bỏ học hay vướng vào vi phạm pháp luật mới hành động, mà coi mọi biểu hiện chậm tiến, xao nhãng, mâu thuẫn nhỏ đều là tín hiệu cần được lắng nghe. Điều này mang tính tranh luận: hoặc chúng ta chấp nhận “lọc” những em yếu thế ra khỏi hệ thống, hoặc chúng ta thay đổi tư duy để giữ từng em ở lại, bất kể hoàn cảnh. Rõ ràng, lựa chọn thứ hai đang chứng minh hiệu quả tại nhiều địa phương.
Khi công an, Đoàn Thanh niên và nhà trường cùng “cầm tay chỉ đường”
Ở nhiều nơi, lực lượng công an, Đoàn Thanh niên và nhà trường đã từ bỏ tư duy xử lý sau khi vi phạm xảy ra để chuyển sang mô hình can thiệp sớm giáo dục. Tại một xã ngoại thành, công an chủ động lập danh sách thanh thiếu niên cần quan tâm, phối hợp với gia đình định hướng, không gắn “nhãn” các em là người xấu mà coi đó là đối tượng cần hỗ trợ thường xuyên. Cô hiệu trưởng một trường THCS nhấn mạnh việc lập danh sách là để phát hiện, can thiệp sớm ngay từ những mâu thuẫn nhỏ trên mạng xã hội, trước khi chúng biến thành bạo lực hay bỏ học. Ở một phường đô thị, Đoàn phường triển khai mô hình "Hành trình kiến tạo tương lai" giai đoạn 2026-2030, rà soát và lập danh sách 42 thanh thiếu niên, học sinh từ 15 đến 30 tuổi có xu hướng bạo lực học đường, nguy cơ bỏ học để vận động tham gia mô hình. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm: phòng ngừa là trọng tâm, giáo dục phải đi trước kỷ luật.
Sức mạnh của việc thăm viếng gia đình học sinh và sự kiên trì gõ cửa
Nhìn từ xã Tuy An Đông, cách giữ học sinh ở lại trường không nằm trên giấy tờ mà nằm trên những bước chân đi từng ngõ, gõ từng nhà. Khi năm học mới cận kề, giáo viên Trường THCS Châu Kim Huệ không ngồi chờ sĩ số mà chủ động tìm đến từng gia đình có học sinh có nguy cơ bỏ học để vận động các em trở lại trường. Một em lớp 7 từng nằm trong danh sách 13 học sinh có nguy cơ nghỉ học đã thay đổi quyết định sau khi được thầy cô đến tận nhà tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe tâm tư, động viên mẹ và con cùng nhìn lại tầm quan trọng của việc học. Chủ tịch UBND xã Tuy An Đông khẳng định công tác vận động phải kiên trì, không gặp một lần thấy phụ huynh chưa đồng ý rồi bỏ cuộc, mà phải đi nhiều lần cho đến khi có kết quả. Từ 52 trường hợp nghỉ học trong năm 2025-2026 xuống còn 13 học sinh có nguy cơ trước thềm năm học mới cho thấy thăm viếng gia đình học sinh không phải hoạt động mang tính hình thức mà là một chiến lược bền bỉ, hiệu quả.
Tạo môi trường học đủ hấp dẫn: giữ sĩ số bằng sự tôn trọng chứ không bằng nỗi sợ
Dù thăm nhà có thể kéo học sinh trở lại lớp, nếu môi trường học tập thiếu hấp dẫn, việc phòng chống bỏ học vẫn sẽ thất bại. Một hiệu trưởng khẳng định nhà trường phải theo dõi sĩ số hằng tuần, hằng tháng để nhận diện sớm các trường hợp giảm chuyên cần, đồng thời liên tục cải thiện điều kiện học tập. Việc mở rộng quy mô Trường THCS Châu Kim Huệ lên hơn 2.100 học sinh với 48 lớp và 90 biên chế đặt ra yêu cầu vừa duy trì sĩ số vừa nâng cao chất lượng giáo dục. Ở nơi khác, lực lượng công an không chỉ nhắc nhở mà còn tạo điều kiện để thanh thiếu niên tham gia thể thao, hoạt động tình nguyện, lao động công ích nhằm rèn luyện kỷ luật và hình thành các mối quan hệ lành mạnh. Cách tiếp cận này gửi đi một thông điệp rõ ràng: học sinh có nguy cơ không cần thêm lời kết tội, mà cần cảm giác được tôn trọng và cơ hội trải nghiệm tích cực để muốn gắn bó với trường lớp.
Từ phòng chống bỏ học đến ngăn ngừa lệch chuẩn và tạo tương lai dài hạn
Những nỗ lực can thiệp sớm giáo dục không chỉ giữ học sinh ở lại trường mà còn cắt đứt sớm những vòng xoáy lệch chuẩn. Một lãnh đạo công an xã cảnh báo rằng nếu không phát hiện, định hướng kịp thời, chỉ một mâu thuẫn nhỏ hay phút hiếu thắng cũng có thể khiến các em trả giá bằng cả tương lai. Mô hình đồng hành với thanh thiếu niên chậm tiến tại một phường đô thị đã mang lại "quả ngọt": nhiều bạn có việc làm ổn định, một số tốt nghiệp THPT, trúng tuyển đại học, các học sinh khác cũng nỗ lực duy trì việc lên lớp với thành tích tốt. Ở Tuy An Đông, sự ghi nhận của cấp lãnh đạo đối với nhà trường và địa phương cho thấy cách vận động học sinh ra lớp đã thay đổi theo hướng mềm mại, khéo léo, thuyết phục hơn. Nếu các mô hình phối hợp giữa công an, Đoàn Thanh niên, nhà trường và gia đình tiếp tục được mở rộng, câu chuyện phòng chống bỏ học sẽ gắn chặt với mục tiêu lớn hơn: giảm tội phạm vị thành niên và mở rộng con đường thành công cho từng em học sinh.
