Khoản vay 6,5 tỷ USD và bước ngoặt cho hạ tầng đường sắt Bắc Bộ
Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là tuyến ray kết nối cửa khẩu biên giới, thủ đô và cảng biển lớn, đồng thời nhận gói tài trợ quy mô từ China Eximbank nhằm đẩy nhanh phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam và tăng cường kết nối kinh tế khu vực theo định hướng chiến lược của lãnh đạo hai nước.
Ngày 27/8, tại trụ sở Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi làm việc với đoàn Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc do Chủ tịch Trần Hoài Vũ dẫn đầu, thống nhất định hướng tài trợ cho tuyến đường sắt này. Về mặt chính trị – kinh tế, đây là tín hiệu rõ ràng: Việt Nam lựa chọn tăng tốc các dự án hạ tầng giao thông Việt Nam bằng nguồn vốn ngoài ngân sách, thay vì chờ tích lũy nội lực. Khi lãnh đạo cấp cao hai nước cùng xác định đây là dự án trọng điểm, tuyến đường sắt Lào Cai Hà Nội – Hải Phòng không chỉ là một công trình giao thông, mà trở thành biểu tượng cho cách Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics khu vực.
Ý nghĩa chiến lược: từ trục đường sắt Bắc Bộ đến hành lang Á – Âu
Chủ tịch China Eximbank khẳng định đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là công trình hạ tầng đặc biệt quan trọng và đã được lãnh đạo cấp cao hai nước xác định là dự án trọng điểm. Điều đáng chú ý là tầm nhìn vượt xa phạm vi nội địa: tuyến ray này giúp thông suốt luồng hàng từ Việt Nam sang Trung Quốc và kết nối tiếp tới Trung Á, châu Âu. Nói cách khác, đây là nỗ lực đưa Việt Nam “gắn ray” vào những tuyến vận tải đất liền Á – Âu đang hình thành.
Nếu được thiết kế đúng, đường sắt Lào Cai Hà Nội sẽ trở thành động mạch vận tải hàng hóa chủ lực giữa vùng biên và trung tâm kinh tế, còn đoạn Hà Nội – Hải Phòng là “xương sống” nối khu công nghiệp nội địa với cảng biển. Dự án không chỉ góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông Việt Nam mà còn giúp doanh nghiệp hai nước tối ưu chi phí nguyên vật liệu và xuất nhập khẩu. Đó là bước đi chiến lược để gia tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trong các chuỗi cung ứng khu vực.
Cú hích vốn ngoại: tăng tốc nhưng phải đi kèm kỷ luật tài khóa
Trong buổi làm việc, đại diện China Eximbank đã trao đổi chi tiết về phương án tài trợ vốn cho dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, với tổng mức đầu tư khoảng 10,8 tỷ USD, trong đó 6,5 tỷ USD là vốn vay và 4,3 tỷ USD là vốn đối ứng. Đáng chú ý, Bộ Tài chính khẳng định đã cân đối và bố trí đủ phần vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030. Đây là thông điệp mạnh về quyết tâm chính sách: Việt Nam không chỉ trông chờ vào nguồn vay, mà sẵn sàng “đặt tiền lên bàn” cho một dự án mang tính nền tảng.
China Eximbank định hướng chia khoản tài trợ thành vốn vay ưu đãi và vay thương mại có bảo lãnh Chính phủ, đồng thời gợi ý sử dụng đồng nhân dân tệ để tận dụng lãi suất thấp hơn và giảm rủi ro tỷ giá trong bối cảnh Việt Nam nhập khẩu nhiều vật tư, thiết bị từ Trung Quốc. Về lý thuyết, đây là cơ hội để đa dạng hóa nguồn vốn và đồng tiền tài trợ, nhưng đi kèm là yêu cầu cao về minh bạch điều kiện vay, quản lý nợ công và kiểm soát rủi ro phụ thuộc tài chính. Nếu kỷ luật tài khóa không đủ chặt, “cú hích” vốn ngoại có thể trở thành gánh nặng dài hạn.
Điều chỉnh quy mô đầu tư và yêu cầu quản trị dự án ở tầm cao mới
Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng vừa được Quốc hội thông qua nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư, với tổng mức đầu tư tăng từ 203.231 tỷ đồng lên 289.339 tỷ đồng, chênh lệch 86.108 tỷ đồng. Phần vốn tăng thêm tập trung vào xây lắp, thiết bị và bồi thường, giải phóng mặt bằng, trong đó nổi bật là khoản 22.800 tỷ đồng để chuyển đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ đường đơn sang đường đôi, cùng việc bổ sung tuyến nhánh Yên Viên – Gia Lâm và cải tạo ga Gia Lâm.
Việc nâng quy mô đầu tư cho thấy Việt Nam không muốn làm một tuyến đường sắt “cầm chừng” mà hướng đến chuẩn kết cấu hạ tầng dài hạn đủ sức tải cho phát triển công nghiệp và logistics. Tuy nhiên, con số tăng thêm cũng là lời nhắc nhở về rủi ro đội vốn – căn bệnh kinh niên của nhiều dự án hạ tầng. Trong bối cảnh có tài trợ China Eximbank với những điều kiện linh hoạt, áp lực quản trị chi phí, tiến độ và chất lượng cần được nâng lên tương xứng, nếu không, lợi thế chiến lược sẽ bị bào mòn ngay trên công trường.
Từ tuyến đường sắt đến cấu trúc hợp tác mới Việt – Trung
Dự án đường sắt chỉ là điểm khởi đầu cho một cấu trúc hợp tác rộng hơn. Bên cạnh tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Chủ tịch China Eximbank bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam trong năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, cũng như tư vấn chính sách và đào tạo nguồn nhân lực. Điều này cho thấy đường sắt đang được dùng như “phép thử” cho một giai đoạn hợp tác kinh tế – tài chính sâu hơn giữa hai nước.
Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi đề nghị thiết lập kênh liên lạc thường trực giữa Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại và đầu mối chuyên trách của China Eximbank để bảo đảm tiến độ dự án, trong khi phía ngân hàng cam kết xây dựng nhanh phương án vay chi tiết và đặt dự án ở cấp độ ưu tiên cao nhất. Về bản chất, đây là bước xây dựng “hạ tầng thể chế” song hành với hạ tầng vật chất. Nếu Việt Nam quản trị tốt dự án đường sắt Lào Cai Hà Nội – Hải Phòng, đây sẽ là tiền đề đáng tin cậy để đàm phán các gói hợp tác mới trong những lĩnh vực giá trị gia tăng cao và giàu công nghệ hơn.
