Tạm dừng visa Mỹ: một bước ngoặt trong cách vận hành hệ thống visa
Việc Mỹ tạm dừng phỏng vấn visa toàn cầu là biện pháp mà Bộ Ngoại giao tuyên bố nhằm phục vụ chương trình đào tạo quy mô lớn cho viên chức lãnh sự, dẫn tới việc mọi lịch phỏng vấn visa định cư và nhiều lịch visa không định cư ở khắp các đại sứ quán, lãnh sự quán trên thế giới bị hủy hoặc dời lại, phản ánh sự siết chặt chính sách nhập cư Trump đối với cả con đường nhập cư hợp pháp. Cốt lõi của quyết định này không chỉ là kỹ thuật "tập huấn" như cách Bộ Ngoại giao mô tả, mà là một thông điệp chính trị: hệ thống visa Mỹ sẽ được vận hành khắt khe hơn, với trọng tâm là sàng lọc những người bị cho là có nguy cơ trở thành gánh nặng phúc lợi xã hội. Chính quyền Donald Trump không giấu mục tiêu này khi nhấn mạnh việc thẩm định hồ sơ phải “toàn diện và nhất quán” nhằm loại bớt nhóm đương đơn được coi là rủi ro. Nhìn vào thời điểm công bố ngày 25-8 và cách triển khai đồng loạt ở mọi đại sứ quán, lãnh sự quán, có thể thấy đây là bước đi đã được chuẩn bị từ đầu tháng 8 chứ không phải phản ứng tình thế. Nó mở ra một giai đoạn mà việc xin visa Mỹ – vốn đã phức tạp – nay đối mặt thêm một tầng bất định: lịch phỏng vấn bị hủy hàng loạt, không có mốc thời gian rõ ràng cho việc khôi phục hoạt động bình thường, và người nộp đơn phải chấp nhận “chờ thông báo sau” như nội dung email được gửi đi.
Phỏng vấn visa toàn cầu bị dừng: những diện visa nào đang trong tâm bão?
Điểm đáng lo không nằm ở tên gọi "tập huấn" mà ở phạm vi ảnh hưởng: phỏng vấn visa toàn cầu cho diện định cư đã bị tạm dừng ở khắp nơi. Điều này tác động trực tiếp đến những người xin visa nhập cư mà Bộ Ngoại giao đã xác nhận đang bị tạm dừng xử lý hồ sơ tại mọi đại sứ quán, lãnh sự quán. Các cuộc hẹn trước đó bị hủy, không có ngày thay thế cụ thể, chỉ hứa hẹn sẽ thông báo lại sau. Đáng chú ý hơn, dư chấn không dừng ở diện định cư. Trên mạng xã hội, nhiều người nộp đơn visa Mỹ không định cư phản ánh đã nhận email hủy lịch phỏng vấn, được thông báo rằng phỏng vấn không thể diễn ra trước ngày 1-9, theo nội dung từ một thông báo của đại sứ quán Mỹ tại Saudi Arabia. Điều đó cho thấy tạm dừng visa Mỹ không phải là động thái mang tính “ngách” cho một vài loại thị thực; nó đang chạm tới cả hệ thống visa Mỹ, từ người muốn định cư lâu dài tới những người chỉ có kế hoạch lưu trú ngắn hạn. Trên các diễn đàn trực tuyến, người nộp đơn từ Mumbai tới Naples đồng loạt bày tỏ bức xúc trước gián đoạn mới nhất trong quá trình xử lý hồ sơ, minh chứng rõ ràng cho tính chất toàn cầu của quyết định này. Khi cả visa định cư lẫn không định cư đều bị xáo trộn lịch phỏng vấn, câu hỏi không còn là “ai bị ảnh hưởng” mà là “còn diện nào không bị ảnh hưởng nữa”.
Chuỗi chính sách nhập cư Trump: từ siết phỏng vấn đến thu hồi visa hàng loạt
Việc tạm dừng phỏng vấn không xuất hiện đơn lẻ; nó nằm trong một chuỗi chính sách nhập cư Trump được xây dựng có hệ thống. Quan chức Bộ Ngoại giao đã thừa nhận đây là một phần chiến lược siết chặt nhập cư, bao gồm thêm các bước như kiểm tra mạng xã hội và tăng phí liên quan đến hồ sơ visa. Làn sóng siết visa này được đánh giá là nối dài chiến dịch trục xuất và hạn chế nhập cư mà ông Trump theo đuổi kể từ khi trở lại Nhà Trắng, với các biện pháp thu hồi visa, thẻ xanh và từ chối hồ sơ vì nhiều lý do khác nhau. Theo phân tích, trong 18 tháng qua, Bộ Ngoại giao đã thu hồi khoảng 175.000 visa với các lý do liên quan đến tội phạm, an ninh hoặc "du lịch sinh nở" – con số cho thấy mức độ quyết liệt của chiến dịch. Cùng lúc đó, kế hoạch chuẩn bị thu hồi khoảng 200.000 visa công tác và du lịch B1, B2 trong giai đoạn 2016-2026 đối với những người có hồ sơ xin tị nạn được đánh giá là đợt thu hồi visa hàng loạt lớn nhất lịch sử nước này. Đây không còn là chuyện “thắt chặt biên giới”, mà là cách tiếp cận nhắm thẳng vào các con đường nhập cư hợp pháp, từ lao động tay nghề cao đến người xin tị nạn. Theo Viện Cato, "ngay cả diện nhập cư hợp pháp nào cũng đang nằm trong tầm ngắm của chính quyền" và đó là một sự thay đổi triệt để đối với hệ thống nhập cư.
Hệ thống visa Mỹ đang được tái cấu trúc theo hướng răn đe
Cơ quan phụ trách nhập cư của Mỹ bảo vệ làn sóng thay đổi này như một cuộc cải tổ để hệ thống phục vụ công dân, người lao động và gia đình Mỹ, thay vì tạo điều kiện đưa người nước ngoài vào một cách ồ ạt. Nhưng đọc kỹ các phân tích độc lập, có thể thấy bức tranh không hề cân bằng. Viện chính sách di cư mô tả những thay đổi đối với hệ thống nhập cư hợp pháp của Mỹ là "quyết liệt", còn lãnh đạo một chương trình nghiên cứu nhập cư của viện này ước tính các chính sách hiện nay có thể khiến số người nhập cư hợp pháp vào Mỹ trong năm nay giảm một nửa. Đó không chỉ là con số về người nước ngoài, mà là tác động sâu rộng tới chính những gia đình và doanh nghiệp Mỹ. Ở góc độ thực thi, nhận định cho rằng chính quyền đang tìm cách sử dụng từng vụ việc riêng lẻ như lý do để phá bỏ nhiều khía cạnh của hệ thống nhập cư. Cách tiếp cận ấy mang dáng dấp của “trừng phạt tập thể”: mỗi hồ sơ trở thành một điểm dữ liệu để xây dựng một bộ máy thực thi di trú ngày càng lớn. Khi mọi điều khoản luật và quy định bị rà soát nhằm vận dụng tối đa quyền hạn hiện có, bức tường pháp lý đối với người xin visa cao thêm mỗi ngày. Kết quả là hệ thống visa Mỹ đang được tái cấu trúc không chỉ theo hướng kiểm soát, mà còn theo hướng răn đe – gửi thông điệp rằng con đường hợp pháp giờ cũng đầy chông gai.
Tạm dừng phỏng vấn visa toàn cầu: dấu hiệu của một kỷ nguyên nhập cư mới
Điểm kết nối tất cả những diễn biến trên là sự thay đổi cách Mỹ nhìn người nhập cư hợp pháp. Việc tạm dừng phỏng vấn visa toàn cầu, dời lịch vô thời hạn, chỉ là biểu hiện dễ thấy nhất của một tư duy chính sách đang dịch chuyển: coi rủi ro phúc lợi và an ninh là tiêu chí trung tâm, và dùng toàn bộ hệ thống visa để hiện thực hóa điều đó. Khi con số nhập cư hợp pháp giảm mạnh, thậm chí gấp đôi mức giảm nhập cư trái phép qua biên giới theo dữ liệu hằng tháng, không thể nói đây đơn thuần là nỗ lực chống nhập cư “bất hợp pháp”. Nếu tiếp tục đi theo hướng này, hệ thống visa Mỹ sẽ ít giống một cánh cửa kiểm soát quyền lợi và nghĩa vụ, mà giống một rào cản chính trị – nơi mỗi quyết định tạm dừng visa Mỹ đều mang tính biểu tượng. Đối với người nộp đơn khắp thế giới, bài học rõ ràng: quy trình pháp lý không còn là bảo đảm chắc chắn. Còn với chính Mỹ, câu hỏi lớn hơn là liệu một hệ thống nhập cư được thiết kế trên nền tảng răn đe có còn đáp ứng được nhu cầu nhân lực, gắn kết gia đình và hình ảnh quốc gia mà họ muốn duy trì trong dài hạn.
