Ba cấp độ là lộ trình triển khai, không phải bảng xếp hạng
Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và cách đánh giá mức độ thực hiện đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, áp dụng với các cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học. Điểm đáng chú ý là ba cấp độ được thiết kế theo hướng kế thừa: trường phải đáp ứng đầy đủ cấp độ 1 mới xét cấp độ 2, rồi hoàn thành các yêu cầu bổ sung của cấp độ 2 mới có thể đạt cấp độ 3. Nếu chưa đạt trọn vẹn cấp độ 1, trường chưa được xác định mức triển khai. Cách tiếp cận này có lý hơn việc chỉ đếm hoạt động tiếng Anh rời rạc: nó buộc nhà trường chứng minh nền tảng trước khi mở rộng. Tuy vậy, đây là khung đánh giá tiến độ và nhu cầu hỗ trợ, không phải cuộc đua danh hiệu giữa các trường.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12/2026. Kết quả tự đánh giá, tự công nhận, kiểm tra và điều chỉnh mức thực hiện không được dùng để xếp hạng, phân loại hoặc làm căn cứ trực tiếp đánh giá trường trong các phong trào thi đua. Đây là ranh giới quan trọng: ba cấp độ triển khai nhằm cho biết trường đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo, chứ không phải nhãn để phụ huynh so sánh hay kết luận chất lượng toàn diện.
Cấp độ 2 đặt ra yêu cầu cụ thể về dạy học bằng tiếng Anh
Với giáo dục phổ thông, điểm khiến cấp độ 2 trở thành bước chuyển rõ nhất là yêu cầu đưa tiếng Anh vào nội dung môn học, thay vì chỉ giới hạn ở tiết tiếng Anh. Trường phải tổ chức dạy nội dung hoặc một phần nội dung của ít nhất ba môn học hay hoạt động giáo dục, không tính môn tiếng Anh, với tổng thời lượng tối thiểu 105 tiết mỗi năm học, tương đương ba tiết mỗi tuần. Quy định không bắt buộc dạy toàn bộ chương trình của ba môn bằng tiếng Anh, cũng không ấn định trường phải chọn môn nào. Vì vậy, dạy môn học bằng tiếng Anh có thể bắt đầu từ những phần phù hợp với năng lực giáo viên, đặc điểm học sinh và điều kiện thực tế; yêu cầu là có kế hoạch và đủ thời lượng, không phải đổi ngôn ngữ giảng dạy đồng loạt.
Cấp độ 2 còn yêu cầu ít nhất 50% số lớp nếu trường chỉ có một khối lớp, hoặc 50% số lớp ở từng khối nếu trường có nhiều khối, được học theo hướng tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai. Mức tối thiểu này cho thấy triển khai không thể chỉ dựa vào một lớp làm hình mẫu. Cấp độ 3 tiếp tục giữ yêu cầu dạy ít nhất ba môn hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh, tối thiểu 105 tiết mỗi năm; phần tiêu chí về tỷ lệ lớp tham gia được nâng lên. Như vậy, trọng tâm của lộ trình là mở rộng độ phủ và nâng năng lực tổ chức, chứ không chỉ tăng số tiết cho có.
Năng lực lãnh đạo và cách tự đánh giá quyết định tính thực chất
Tiếng Anh trong trường học không thể chỉ là việc của giáo viên bộ môn. Ở cấp độ 1 và 2, ít nhất một lãnh đạo trường — hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng — phải có khả năng dùng tiếng Anh làm việc trực tiếp với người nước ngoài; ở cấp độ 3, yêu cầu tăng lên ít nhất hai người. Tiêu chí hiệu trưởng giao tiếp tiếng Anh có ý nghĩa thực tế: người quản lý cần đủ khả năng tham gia trao đổi, điều phối hợp tác và hỗ trợ hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh. Nếu năng lực này chỉ tồn tại trên giấy, các kế hoạch liên môn khó trở thành hoạt động thường xuyên.
Quy trình đánh giá bắt đầu bằng việc người đứng đầu thành lập hội đồng tự đánh giá, tổ chức thu thập, cập nhật và phân tích dữ liệu, minh chứng, rồi đối chiếu thực trạng với tiêu chuẩn để xác định mức đáp ứng. Khi thấy trường đáp ứng đầy đủ yêu cầu của cấp độ tương ứng, hiệu trưởng quyết định tự công nhận và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Việc rà soát này có ích nếu được dùng để chỉ ra nội dung đã làm, phần còn thiếu và giải pháp phù hợp với nhân lực, cơ sở vật chất, nguồn lực hiện có; kết quả cũng giúp cơ quan quản lý theo dõi tiến độ, tổng hợp nhu cầu và xây dựng hỗ trợ. Giá trị của quy định vì thế nằm ở chất lượng tự đánh giá, không ở con số cấp độ tự thân.
Kết luận: lấy mức độ sẵn sàng làm thước đo
Ba cấp độ tạo ra một lộ trình tương đối rõ: xây nền tảng, đưa một phần nội dung nhiều môn vào tiếng Anh, rồi mở rộng quy mô triển khai. Mốc 105 tiết và yêu cầu tối thiểu ba môn ở cấp độ 2 giúp trường hình dung việc cần làm, còn tiêu chí năng lực lãnh đạo nhấn mạnh rằng kế hoạch phải được quản trị chứ không chỉ giao cho giáo viên. Điều cần tránh là biến cấp độ thành mục tiêu chạy theo thành tích. Khi tự đánh giá trung thực để nhận diện thiếu hụt và chọn bước đi vừa sức, đề án mới có cơ hội làm cho tiếng Anh hiện diện thực chất hơn trong hoạt động học tập.
