Ba cấp độ là lộ trình tiến bộ, không phải bảng thành tích
Đánh giá mức độ triển khai tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai trong trường là quá trình cơ sở giáo dục đối chiếu hoạt động thực tế với bộ tiêu chuẩn riêng, rồi xác định mình đáp ứng cấp độ nào trong ba cấp độ tăng dần. Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 19/12/2026, áp dụng các tiêu chí riêng cho mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và đại học.
Cấu trúc này có lý: trường chỉ được công nhận cấp độ 2 sau khi đạt đầy đủ cấp độ 1 và các yêu cầu bổ sung; cấp độ 3 cũng kế thừa hai cấp trước. Nếu chưa đáp ứng trọn vẹn cấp độ 1, trường chưa được xác định mức triển khai. Vì thế, đây nên được hiểu là lộ trình cải thiện, không phải cuộc đua lấy danh hiệu. Kết quả tự đánh giá, công nhận, kiểm tra và điều chỉnh cấp độ không được dùng để xếp hạng, phân loại hay làm căn cứ trực tiếp bình xét thi đua.
Tự đánh giá cần bằng chứng và kế hoạch cải thiện
Trách nhiệm khởi đầu thuộc về chính cơ sở giáo dục. Người đứng đầu thành lập hội đồng tự đánh giá, tổ chức thu thập, cập nhật và phân tích thông tin, dữ liệu, minh chứng, rồi so sánh thực trạng với từng tiêu chuẩn trước khi tự xác định mức đáp ứng. Đây là cách đánh giá trường học có ích nếu hồ sơ phản ánh đúng hoạt động, thay vì chỉ phục vụ một lần kiểm tra.
Với trường có nhiều cơ sở, trường chính và từng chi nhánh hoặc điểm trường được tính là đơn vị triển khai riêng; kết quả chung được tổng hợp từ các đơn vị. Trường có từ ba đơn vị trở lên cần ít nhất 65% số đơn vị đạt cấp độ tương ứng hoặc cao hơn; trường có dưới ba đơn vị phải có tất cả đơn vị đạt mức đó. Quy định cũng hướng tới hạn chế trùng lặp hồ sơ khi tự đánh giá và khi cơ quan quản lý kiểm tra.
Đánh giá còn nhằm giúp cơ quan quản lý theo dõi tiến độ, tổng hợp dữ liệu, nhận diện nhu cầu và xây dựng hỗ trợ phù hợp. Mỗi năm, cơ sở giáo dục rà soát, cập nhật dữ liệu, tiến độ và nội dung cần cải thiện. Với vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc triển khai cần gắn với điều kiện hỗ trợ phù hợp để người học có cơ hội tiếp cận giáo dục tiếng Anh.
Cấp độ 2 đòi hỏi tiếng Anh đi vào giờ học
Điểm đáng chú ý nhất với trường phổ thông là cấp độ 2 không dừng ở việc tăng hoạt động giao tiếp. Trường phải dạy nội dung hoặc một phần nội dung của ít nhất ba môn học hay hoạt động giáo dục, không tính môn tiếng Anh, bằng tiếng Anh; tổng thời lượng tối thiểu là 105 tiết mỗi năm học, tương đương ba tiết mỗi tuần.
Quy định không buộc dạy toàn bộ nội dung của ba môn bằng tiếng Anh và cũng không ấn định cứng môn nào. Trường có thể chọn phần nội dung, hoạt động và cách tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ lớp tham gia: ít nhất 50% số lớp nếu trường chỉ có một khối, hoặc 50% số lớp ở từng khối nếu có nhiều khối. Cách thiết kế này tạo dư địa cho trường lập lộ trình, nhưng 105 tiết vẫn là ngưỡng cụ thể, không thể thay bằng vài sự kiện tiếng Anh rời rạc.
Đích đến của đề án là mở rộng tiếng Anh từ môn học sang giảng dạy, giao tiếp, quản lý và các hoạt động giáo dục khác, hình thành môi trường sử dụng thường xuyên, hiệu quả. Vì vậy, tiêu chí nên được nhìn như động lực đưa tiếng Anh trong trường vào hoạt động thường nhật, chứ không chỉ là yêu cầu hoàn thành giờ học.
Năng lực lãnh đạo cũng là một phần của môi trường tiếng Anh
Một tiêu chí dễ bị xem nhẹ là khả năng giao tiếp tiếng Anh của đội ngũ quản lý. Để đạt cấp độ 1 hoặc 2, ít nhất một hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng phải có khả năng sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài; ở cấp độ 3, yêu cầu tăng lên ít nhất hai lãnh đạo.
Tiêu chí này hợp lý vì một môi trường sử dụng ngôn ngữ không thể chỉ dựa vào giáo viên đứng lớp. Lãnh đạo cần có khả năng tham gia trao đổi và tổ chức hoạt động, thay vì để tiếng Anh bó hẹp trong một vài tiết dạy. Tuy nhiên, năng lực của người đứng đầu chỉ có ý nghĩa khi đi cùng kế hoạch, học liệu, cơ sở vật chất và cơ hội thực hành cho giáo viên, học sinh.
Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 19/12/2026. Từ nay đến khi triển khai, điều quan trọng không phải chạy theo cấp độ cao nhất, mà là tự đánh giá trung thực, chọn bước tiến vừa sức và xác định rõ nguồn lực còn thiếu. Ba cấp độ chỉ có giá trị khi giúp nhà trường cải thiện chất lượng sử dụng tiếng Anh, thay vì biến thành thêm một bộ hồ sơ thành tích.
