Đồng bằng sông Cửu Long bước vào cuộc đua bản sắc đô thị mới
Cuộc đua xây dựng trung tâm đô thị mới tại Đồng bằng sông Cửu Long là quá trình các địa phương như Cần Thơ, Đồng Tháp và Vĩnh Long định hình bản sắc phát triển riêng dựa trên hạ tầng giao thông, khu công nghệ, kinh tế đêm và hạt nhân đô thị tri thức nhằm thu hút vốn, nhân lực chất lượng cao và nâng cấp chất lượng sống cư dân. Trong bối cảnh hạ tầng vùng được đầu tư mạnh, nếu không tìm hướng đi khác biệt, các đô thị Mekong dễ rơi vào cạnh tranh na ná nhau, cùng tranh một “miếng bánh” hạn chế. Cần Thơ chọn phát triển khu công nghệ cao gắn với đường sắt, Đồng Tháp đánh thức kinh tế đêm, còn Vĩnh Long đặt cược vào hạt nhân đô thị tri thức. Điểm chung là tất cả đều xác định hạ tầng giao thông kết nối là điều kiện sống còn để phát triển đô thị và nâng tầm vai trò trong chuỗi đô thị Mekong.
Cần Thơ: Đô thị TOD và tham vọng khu công nghệ cao Mekong
Nếu phải chọn địa phương nào đang đặt cược mạnh nhất vào phát triển đô thị Cần Thơ theo trục công nghệ – giao thông công cộng, câu trả lời khá rõ: chính là Cần Thơ. Ngày 6/8, UBND thành phố ký biên bản ghi nhớ hợp tác với một tập đoàn công nghệ để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời nghiên cứu khai thác hiệu quả tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ đoạn qua địa bàn thành phố. Đây không chỉ là một thỏa thuận kỹ thuật mà là tuyên ngôn lựa chọn tương lai đô thị gắn với đường sắt và mạng lưới giao thông đa phương thức.
Điểm nhấn của chiến lược là phát triển khu công nghệ cao Mekong với hai trụ cột: Khu Công nghệ số Hậu Giang 28,3ha tại phường Vị Tân và Khu Công nghệ cao Cần Thơ 200ha cùng 100ha dự phòng ở phường Ô Môn. Một câu trích dẫn tiêu biểu có thể ghi lại là: “Khu Công nghệ cao Cần Thơ có quy mô 200ha (khu chính) và 100ha dự phòng ở rộng tại phường Ô Môn”. Cùng lúc, thành phố nghiên cứu mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) quanh các ga đường sắt, nhằm tổ chức lại không gian đô thị và khai thác hiệu quả quỹ đất. Đây là hướng đi tham vọng: nếu làm tốt, Cần Thơ có thể trở thành cực công nghệ – logistics của toàn vùng, chứ không chỉ là một đô thị trung chuyển truyền thống.
Đồng Tháp: Kinh tế đêm như công cụ tái cấu trúc đô thị
Trong khi Cần Thơ dồn lực cho khu công nghệ cao Mekong, Đồng Tháp lại chọn một chiến trận khác: kinh tế đêm. Đề án kinh tế đêm Đồng Tháp xác định lộ trình 2026–2030 và định hướng chiến lược đến 2050, gắn với quy hoạch tỉnh cùng giai đoạn. Mục tiêu không chỉ là “mở chợ ban đêm” mà là tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng dịch vụ, thương mại hiện đại, tạo thêm công ăn việc làm và nâng chất lượng sống cư dân. Đáng chú ý, các “hạt nhân” kinh tế đêm được định vị rõ ràng ở Mỹ Tho, Sa Đéc và một số đô thị khác, phản ánh lựa chọn tập trung nguồn lực thay vì dàn trải.
Trong giai đoạn thí điểm 2026–2028, Đồng Tháp hình thành các hạt nhân kinh tế đêm tại những đô thị có nền tảng vững, có thể tạo đột phá nhanh. Sau đó, giai đoạn mở rộng 2029–2030 và định hướng đến 2050 sẽ là câu chuyện nhân rộng và kết nối thành các tuyến, hành lang kinh tế đêm đa dạng. Sa Đéc được định hướng với phố đi bộ hoa đêm, chợ ẩm thực đặc sản, đờn ca tài tử và du lịch đêm trên sông; trong khi Mỹ Tho tập trung vào dịch vụ vui chơi giải trí, phố đi bộ, không gian ẩm thực, mạng lưới mua sắm đặc trưng, kết nối tuyến du lịch đường thủy, homestay và trải nghiệm ẩm thực miệt vườn. Kinh tế đêm Đồng Tháp, nếu đi đến nơi đến chốn, sẽ tạo nên một “ca đêm” tăng trưởng mới, bù đắp cho giới hạn của sản xuất ngày và giúp đô thị sống lâu hơn 24h.
Vĩnh Long: Hạt nhân đô thị tri thức và cuộc chơi nhân lực chất lượng cao
Vĩnh Long không lựa chọn phát triển đô thị theo mô hình khu công nghiệp thuần túy mà chủ động nhắm đến hạt nhân đô thị tri thức. Sau sáp nhập, tỉnh trở thành nút giao nhiều hành lang kinh tế chiến lược, là cầu nối giữa công nghiệp, logistics, dịch vụ nội vùng và kinh tế biển. Làn sóng đầu tư hạ tầng đang rút ngắn khoảng cách với TP.HCM, Cần Thơ và các trung tâm lớn khác, nhưng lãnh đạo và giới nghiên cứu đều nhìn thấy: vị trí địa chiến lược là điều kiện cần, còn điều kiện đủ là hệ sinh thái đô thị đủ sức “giữ chân” nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh đó, khu dân cư Phước Thọ được lựa chọn như hạt nhân của quy hoạch đô thị tri thức tại Vĩnh Long. Dự án được quy hoạch theo mô hình đô thị tích hợp, kết nối nhà ở, thương mại – dịch vụ, không gian công cộng với giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo trong cùng một không gian, thay vì những khu ở tách biệt theo mô hình cũ. Hạt nhân đô thị tri thức này không chỉ là chuyện kiến trúc mà là chiến lược nhân lực: hướng đến hình thành cộng đồng cư dân tinh hoa, giảng viên, kiến trúc sư, kỹ sư trình độ cao cùng sinh sống và làm việc tại chỗ. Lựa chọn này phù hợp với định hướng xây dựng đô thị sáng tạo, đô thị khoa học – công nghệ gắn với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà giới chuyên gia nhiều lần nhấn mạnh.
Hạ tầng giao thông: Điều kiện cần nhưng không còn đủ
Dù mỗi địa phương chọn một hướng, điểm chung không thể bỏ qua là hạ tầng giao thông kết nối. Vĩnh Long đang hưởng lợi lớn từ làn sóng đầu tư hạ tầng, giúp rút ngắn khoảng cách với TP.HCM, Cần Thơ và các trung tâm kinh tế khác; từ khu lõi trung tâm, cư dân dễ dàng tiếp cận trung tâm hành chính, kết nối nhanh với Quốc lộ 53, Quốc lộ 1, cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ, cầu Mỹ Thuận 2 và mạng lưới giao thông liên vùng. Một câu đáng trích dẫn là: “Vĩnh Long là tỉnh duy nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nằm ở cả 2 vùng kinh tế, bao gồm vùng trung tâm và vùng kinh tế biển Đông và hưởng lợi từ cả hai vùng kinh tế này”.
Ở Cần Thơ, việc nghiên cứu phát triển đô thị TOD quanh ga đường sắt, đồng thời đề xuất hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ tuyến đường sắt, nhà ga với mạng lưới vận tải đa phương thức và trung tâm logistics cho thấy thành phố hiểu rõ lợi thế cạnh tranh mới không chỉ là có đường, mà là tổ chức lại đô thị để sống cùng đường. Còn với Đồng Tháp, những tuyến du lịch đường thủy, phố đi bộ và không gian ẩm thực về đêm chỉ thành công nếu hệ thống giao thông và an ninh trật tự ban đêm đủ an toàn và tiện lợi. Cuối cùng, hạ tầng chỉ là nền; thứ quyết định là khả năng biến hạ tầng thành bản sắc – Cần Thơ bằng công nghệ, Đồng Tháp bằng kinh tế đêm, Vĩnh Long bằng đô thị tri thức – để mỗi đô thị Mekong không chỉ cạnh tranh với nhau, mà còn có chỗ đứng riêng trên bản đồ đô thị Việt.
