Chuyển đổi số phải tạo ích lợi trong lớp học
Chuyển đổi số trường học là việc dùng dữ liệu, nền tảng và thiết bị số để cải thiện hoạt động quản lý, dạy học và hỗ trợ học sinh, thay vì chỉ chuyển hồ sơ giấy sang dạng điện tử. Đây là thước đo phù hợp để nhìn vào kế hoạch đưa công nghệ vào giáo dục ở Cần Thơ: công nghệ có ý nghĩa khi giúp trường vận hành tốt hơn và học sinh tiếp cận bài học chủ động hơn.
Ngành giáo dục thành phố đã tổ chức tập huấn ứng dụng AI trong quản lý và giảng dạy cho cán bộ quản lý, giáo viên; đồng thời vận hành Trung tâm Điều hành giáo dục thông minh, phần mềm VitanSchool và hệ thống thông tin dùng chung. Theo định hướng được nêu, công nghệ đã bắt đầu chuyển từ số hóa dữ liệu sang hỗ trợ công việc quản lý và dạy học. Đó là bước tiến đáng chú ý, nhưng không nên xem việc triển khai phần mềm tự thân là kết quả cuối cùng: giá trị phải thể hiện ở thời gian được tiết kiệm, chất lượng giảng dạy và khả năng hỗ trợ người học.
AI cần phục vụ giáo viên và học sinh, không thay thế tư duy
AI trong giáo dục có thể hỗ trợ giáo viên chuẩn bị bài, tạo học liệu và tổ chức hoạt động; học sinh cũng có thể dùng công cụ số để thử nghiệm cách tìm ý, trình bày kiến thức. Tuy nhiên, nếu chỉ đưa công cụ vào lớp mà thiếu hướng dẫn, công nghệ dễ trở thành lối tắt thay vì phương tiện rèn tư duy.
Kinh nghiệm tại các trường vùng khó ở Hà Tĩnh cho thấy giáo viên đã tự học và dùng các công cụ như Canva, ChatGPT để hỗ trợ soạn giảng, thiết kế hoạt động. Học sinh có thể thực hành lập dàn ý, phát triển bài viết hoặc làm video giới thiệu sách; bản đồ, hình ảnh và tư liệu trực quan giúp bài Lịch sử và Địa lí dễ hình dung hơn. Các ví dụ này không phải kết quả riêng của Cần Thơ, nhưng gợi ra hướng triển khai thiết thực: bồi dưỡng kỹ năng đi cùng công cụ, đồng thời giữ vai trò hướng dẫn và đánh giá của giáo viên.
Ở Cần Thơ, kế hoạch tiếp theo là phát triển hệ sinh thái giáo dục số thống nhất, liên thông; chuẩn hóa dữ liệu và từng bước dùng hồ sơ học sinh, văn bằng số, tuyển sinh và báo cáo điện tử. Thành phố cũng định hướng kết nối dữ liệu dân cư, VNeID và chọn lọc ứng dụng AI trong quản lý, giảng dạy, hỗ trợ học sinh.
Hạ tầng và quy mô quyết định tốc độ triển khai
Bài học từ các trường khó khăn là chuyển đổi số không thể chỉ dựa vào sự nhiệt tình của giáo viên. Thiếu thiết bị, kết nối hoặc năng lực sử dụng khiến cơ hội học tập không đồng đều; quy mô lớn sau sáp nhập còn làm tăng áp lực quản trị. Vì vậy, ưu tiên hoàn thiện hạ tầng, nền tảng và thiết bị tại cơ sở còn thiếu là điều kiện cần, không phải phần việc phụ.
Một trường tiểu học ở Hà Tĩnh có 2.652 học sinh, 79 lớp và 136 cán bộ, giáo viên, nhân viên; quy mô ấy cho thấy quản trị thủ công khó đáp ứng khi nhiều điểm trường cùng hoạt động. Tại một trường khác, trong năm học 2026–2027, phần mềm quản lý hồ sơ điện tử tích hợp AI được đưa vào vận hành, số hóa hồ sơ học sinh, phân quyền quản trị, lịch công tác và các quy trình tài chính, kế toán. Những ứng dụng này có thể giảm việc giấy tờ và giúp theo dõi hoạt động chuyên môn, nhưng không xóa được khoảng cách thiết bị nếu học sinh chưa có máy tính phù hợp.
Cần Thơ nên đo tiến độ bằng mức độ sử dụng hữu ích tại từng trường, không chỉ bằng số nền tảng đã đưa vào vận hành. Khi đầu tư hạ tầng, bồi dưỡng kỹ năng và bảo đảm dữ liệu được cập nhật, kiểm chứng, chia sẻ có trách nhiệm, công nghệ số giáo dục mới có thể nâng đỡ việc dạy và học thay vì tạo thêm gánh nặng.
Kết quả cần được nhìn từ trải nghiệm học đường
Các phần mềm thiết kế bài giảng và trò chơi tương tác có thể khiến học sinh hào hứng hơn, còn công cụ quản trị có thể giảm thủ tục cho nhân viên và giúp lãnh đạo theo dõi công việc rõ ràng hơn. Nhưng đó mới là lợi ích có điều kiện: thiết bị phải đến được lớp học, giáo viên cần được hỗ trợ thực hành và học sinh phải được hướng dẫn sử dụng AI có trách nhiệm.
Hướng đi của Cần Thơ có điểm hợp lý khi kết hợp dữ liệu dùng chung, hồ sơ số, tập huấn và ứng dụng AI có chọn lọc. Thách thức nằm ở khâu thực hiện: hệ thống liên thông chỉ hữu ích khi dữ liệu đáng tin cậy, còn đổi mới bài giảng chỉ lan rộng khi trường khó không bị bỏ lại phía sau. Bởi vậy, thành công của chuyển đổi số trường học không nên được đánh giá bằng công nghệ hiện diện trên giấy, mà bằng việc công nghệ giúp giáo viên dạy tốt hơn và học sinh học chủ động hơn.
