Giáo dục hòa nhập bắt đầu từ nhu cầu của từng trẻ
Giáo dục hòa nhập là cách tổ chức dạy học để trẻ khuyết tật và trẻ dân tộc thiểu số cùng tham gia hoạt động phù hợp với khả năng, được hỗ trợ theo nhu cầu và có cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng. Tại An Giang, dự án nâng cao chất lượng giáo dục cho hai nhóm trẻ này đang được triển khai bằng những điều chỉnh cụ thể ngay trong môi trường mầm non. Dự án do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Đối tác toàn cầu vì giáo dục, Quỹ Nippon và Tổ chức Cứu trợ Trẻ em thực hiện. Việc đưa hỗ trợ vào lớp học có ý nghĩa rõ rệt ở địa phương có đông đồng bào Khmer: trẻ cần vừa được tôn trọng tiếng mẹ đẻ, vừa có cơ hội phát triển tiếng Việt để tham gia học tập. Vì vậy, đánh giá thành công không thể chỉ dừng ở thiết bị hay hồ sơ; điều quan trọng là mỗi trẻ có thể giao tiếp, tham gia và tiến bộ.
Ô Lâm: quy mô lớn, nhu cầu hỗ trợ đa dạng
Trường Mầm non Ô Lâm là một điểm triển khai dự án. Sau sắp xếp, trường có một điểm chính và hai điểm phụ, với 4 cán bộ quản lý, 41 giáo viên, 6 nhân viên và 793 trẻ; trong số đó có 546 trẻ Khmer. Quy mô này cho thấy hỗ trợ hòa nhập không thể phụ thuộc vào một hoạt động đơn lẻ hay một giáo viên riêng lẻ. Nhà trường tạo môi trường thân thiện, bồi dưỡng đội ngũ và khuyến khích giáo viên vận dụng kiến thức tập huấn vào chăm sóc, giáo dục hằng ngày. Với trẻ Khmer, tiếng Việt được tăng cường qua trò chơi, kể chuyện, thơ, trò chuyện và trải nghiệm; tranh ảnh, vật thật và cử chỉ minh họa giúp nội dung dễ tiếp nhận hơn. Cách làm này có sức thuyết phục vì ngôn ngữ được học trong tình huống quen thuộc, đồng thời bản sắc và tiếng mẹ đẻ của trẻ vẫn được tôn trọng.
Hỗ trợ trẻ khuyết tật phải đi cùng theo dõi tiến bộ
Với trẻ khuyết tật và trẻ có nhu cầu đặc biệt, mục tiêu không phải là buộc mọi em theo cùng một nhịp, mà là tạo cơ hội tham gia phù hợp với năng lực. Giáo viên được hướng dẫn quan sát diễn biến phát triển, nhận diện khó khăn về giao tiếp, nhận thức, vận động hoặc mức độ tham gia để lựa chọn hỗ trợ. Trẻ học hòa nhập còn được xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân theo quy định; gia đình phối hợp với trường trong chăm sóc, giáo dục và đánh giá tiến bộ. Đây là phần cốt lõi của giáo dục hòa nhập: hỗ trợ phải có căn cứ, được điều chỉnh theo từng trẻ và nối liền giữa lớp học với gia đình. Nếu chỉ ghi nhận trẻ có mặt trong lớp mà không theo dõi khả năng tham gia hay thay đổi theo thời gian, cơ sở giáo dục sẽ khó biết cách làm nào đang hữu ích.
Đoàn kiểm tra nhìn vào lớp học, thiết bị và hồ sơ
Đoàn công tác Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ đã đến kiểm tra việc thực hiện dự án tại điểm phụ 1 của Trường Mầm non Ô Lâm, xã Ô Lâm. Đoàn xem xét cơ sở vật chất, thiết bị hỗ trợ dạy học, phòng chức năng và hồ sơ chuyên môn; đồng thời dự giờ, quan sát khả năng giao tiếp và thích ứng của trẻ Khmer cùng trẻ khuyết tật trong lớp hòa nhập. Cách giám sát này đáng chú ý vì đối chiếu điều kiện được cấp với trải nghiệm thực tế của trẻ, thay vì chỉ dựa vào báo cáo. Đoàn ghi nhận nỗ lực của cán bộ, giáo viên và đề nghị trường tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm liên tỉnh, sử dụng hiệu quả học liệu chuyên biệt, tăng kết nối với phụ huynh. Hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc những khuyến nghị ấy được chuyển thành hỗ trợ đều đặn trong từng lớp.
Điểm cần giữ vững trong chặng tiếp theo
Không gian trực quan sinh động cùng học liệu tăng cường tiếng Việt đã giúp trẻ dân tộc thiểu số vượt rào cản ngôn ngữ nhanh hơn và tự tin tham gia hoạt động. Nhưng một kết quả như vậy cần được duy trì bằng đào tạo chuyên sâu, hướng dẫn thực hành và học liệu phù hợp. Hiệu trưởng Nguyễn Thị Thanh Thúy mong dự án tiếp tục hỗ trợ cơ sở giáo dục theo những hướng này để giáo viên áp dụng hiệu quả hơn. Với 25 nhóm, lớp và 793 trẻ, trong đó trẻ Khmer chiếm 68,85%, nhà trường đặt mục tiêu tiếp tục nâng chất lượng giáo dục, tăng cường tiếng Việt và thực hiện giáo dục hòa nhập. Kết luận ở Ô Lâm khá rõ: dự án tạo nền tảng, nhưng chất lượng sẽ được quyết định bởi mức độ hỗ trợ sát từng trẻ, sự phối hợp bền bỉ với gia đình và việc theo dõi tiến bộ trong thực tế.
