Hợp tác Việt Nam – Đức: chiến lược nhân lực cho đường sắt hiện đại
Chương trình hợp tác đào tạo nhân viên đường sắt giữa các đối tác Việt Nam và Đức là một sáng kiến chiến lược nhằm xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao cho các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và hệ thống metro, gắn đào tạo chính quy với chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và thực hành tại hiện trường để thu hẹp khoảng cách giữa năng lực nguồn nhân lực hiện có và yêu cầu của hạ tầng giao thông hiện đại.Ở Đức, Trường Đại học Việt – Đức (VGU) và các đối tác đường sắt Đức đã ký thỏa thuận thành lập Viện Đường sắt Việt – Đức để triển khai kế hoạch phát triển nhân lực đường sắt được Thủ tướng phê duyệt. Hợp tác này đặt mục tiêu hỗ trợ Việt Nam đào tạo khoảng 70.000 nhân viên đường sắt đến năm 2035, bao gồm 2.000 người trình độ sau đại học, 18.000 cử nhân và 50.000 lao động kỹ thuật, vận hành. Đây không chỉ là hợp tác giáo dục, mà là bước đi mang tính định hình cho tương lai mạng lưới đường sắt quốc gia.
Mô hình đào tạo nhân viên đường sắt theo chuẩn Đức: điểm tựa cho chiến lược dài hạn
Điểm khác biệt của hợp tác Việt Nam – Đức không nằm ở con số 70.000 nhân viên, mà ở cách tiếp cận bài bản: đào tạo dựa trên hệ sinh thái chuyên ngành đã được chứng minh của phía Đức, thay vì những khóa học rời rạc khó kết nối với thực tế. VGU cho biết Viện Đường sắt Việt – Đức sẽ phối hợp DB Railway Academy của tập đoàn đường sắt Đức Deutsche Bahn để triển khai các chương trình cử nhân, thạc sĩ với học phần chuyên sâu về đường sắt cho người học Việt Nam. Theo VGU, DB Railway Academy sở hữu mạng lưới hàng nghìn giảng viên toàn thời gian, 47 trung tâm đào tạo và hệ thống mô phỏng buồng lái, từng đào tạo nhân lực đường sắt cho nhiều quốc gia trên thế giới. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Hợp tác với đối tác Đức sẽ góp phần phát triển nguồn nhân lực đường sắt chất lượng cao mà Việt Nam đang rất cần, trong bối cảnh hàng loạt dự án đường sắt được triển khai trên cả nước". Đây là lời nhấn mạnh cho thấy, khi hạ tầng chạy nhanh hơn, nhân lực không thể đứng yên.
Trường hợp CC1 – Bách Khoa: thử nghiệm thực chiến cho đường sắt tốc độ cao
Trong nước, việc Tổng Công ty Xây dựng Số 1 (CC1) phối hợp Trường Đại học Bách khoa – ĐHQG TP.HCM tổ chức khóa đào tạo chuyên sâu “Đường sắt tốc độ cao – Đường sắt đô thị” cho thấy doanh nghiệp Việt đã bắt đầu nghiêm túc đầu tư vào tri thức trước khi lao vào các gói thầu lớn. Sau 400 giờ đào tạo với 12 chuyên đề về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và công trình hầm metro, 22 học viên của CC1 đã hoàn thành chương trình. Nội dung không chỉ là lý thuyết, mà còn là kiến thức liên ngành giữa xây dựng, giao thông và địa kỹ thuật, phục vụ thiết kế, thi công, tổ chức, quản lý dự án đường sắt. Theo CC1, chương trình nhằm bổ sung nền tảng chuyên môn để học viên tham gia tốt hơn vào công tác chuẩn bị, thiết kế, xây dựng và quản lý các công trình đường sắt trong tương lai. Đây là cách tiếp cận đúng: xây năng lực EPC, kỹ thuật và tổ chức thi công từ sớm, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu nước ngoài.
Thu hẹp khoảng cách kỹ năng: điều kiện tiên quyết cho đường sắt tốc độ cao, metro
Câu chuyện đào tạo nhân viên đường sắt không phải chuyện “thêm một khóa học”, mà là điều kiện tiên quyết để đường sắt tốc độ cao và các tuyến metro Hà Nội, TPHCM trong tương lai vận hành an toàn, hiệu quả. Lãnh đạo CC1 nhấn mạnh mục tiêu từng bước xây dựng năng lực tham gia ở cấp độ cao hơn trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, từ kỹ thuật, công nghệ, tổ chức thi công đến quản lý và tích hợp dự án theo mô hình EPC. Ở góc độ quốc gia, VGU thẳng thắn nhìn nhận Việt Nam đang thiếu hụt nguồn nhân lực đường sắt chất lượng cao trong bối cảnh hàng loạt dự án đường sắt được triển khai. Nếu không chủ động đào tạo và chuyển giao công nghệ, Việt Nam sẽ đối mặt nguy cơ sở hữu hạ tầng hiện đại nhưng vận hành theo tư duy cũ. Việc các chương trình đào tạo hiện nay tập trung vào đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và công trình hầm metro cho thấy đã có sự nhận diện đúng về khoảng cách kỹ năng cần được lấp đầy.
Kết luận: Muốn đường sắt hiện đại phải bắt đầu từ con người
Nhìn lại, hợp tác Việt Nam – Đức về đào tạo nhân viên đường sắt và các chương trình chuyên sâu như khóa của CC1 – Bách Khoa là những mảnh ghép quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực ngành giao thông. Khi các tuyến đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị được quy hoạch ngày càng dày đặc, việc Việt Nam chủ động bước vào cuộc chơi tri thức là quyết định đúng lúc. Thay vì chỉ nhập công nghệ và thiết bị, việc thành lập Viện Đường sắt Việt – Đức, hợp tác với DB Railway Academy để đào tạo cử nhân, thạc sĩ và lao động kỹ thuật, cùng các chương trình thực chiến 400 giờ tại doanh nghiệp, cho thấy một hướng đi: hạ tầng chỉ bền vững khi được vận hành bởi đội ngũ hiểu sâu về chuyên môn. Đây là thời điểm Việt Nam cần kiên định với chiến lược “đặt con người ở trung tâm” của mọi kế hoạch hiện đại hóa đường sắt, nếu không muốn bị tụt lại ngay trên chính tuyến đường mình xây.
