Ảnh gửi vội qua Zalo, Messenger: thói quen nhỏ, rủi ro lớn
Ảnh không nên gửi qua mạng xã hội là những hình ảnh chứa thông tin định danh, tài chính, xác thực giao dịch hoặc dữ liệu cá nhân nhạy cảm, vì khi bị thu thập trái phép, chúng có thể được dùng để giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài sản hoặc đăng tải thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và quyền lợi của người dùng. Gửi ảnh qua Zalo, Messenger đã trở thành thói quen hằng ngày: chụp giấy tờ làm thủ tục, gửi màn hình chuyển khoản cho người quen, gửi ảnh thẻ ngân hàng để “cho tiện”. Vấn đề là những bức ảnh tưởng như vô hại đó lại là nguyên liệu hoàn hảo để kẻ gian đánh cắp thông tin, lập tài khoản ảo và lừa đảo người thân, bạn bè của bạn. Rủi ro không dừng ở người nhận; toàn bộ ảnh vẫn nằm trong lịch sử trò chuyện, chỉ cần tài khoản hoặc điện thoại bị xâm nhập, dữ liệu sẽ rơi vào tay kẻ xấu. Nếu bạn coi bảo mật Zalo Messenger là chuyện phụ, thì kẻ lừa đảo coi chính những bức ảnh bạn gửi vội là cơ hội kiếm tiền.
6 loại ảnh tuyệt đối phải cân nhắc trước khi bấm nút gửi
Công an nhiều địa phương đã cảnh báo rõ 6 nhóm hình ảnh người dùng cần đặc biệt hạn chế nếu muốn phòng chống giả mạo tài khoản. Theo khuyến cáo, người dân không nên gửi hoặc đăng tải: căn cước công dân, hộ chiếu, giấy phép lái xe và các giấy tờ tùy thân khác; thẻ ngân hàng, số tài khoản, mã QR thanh toán; ảnh chứa mã OTP, mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin đăng nhập; vé máy bay, thẻ lên máy bay, mã đặt chỗ, mã QR trên vé; giấy tờ liên quan đến hợp đồng, tài chính, hồ sơ cá nhân; ảnh chụp màn hình giao dịch ngân hàng hoặc số dư tài khoản. Một bức ảnh căn cước, thẻ ngân hàng hay màn hình chuyển khoản gửi vội qua Zalo, Messenger có thể trở thành "nguyên liệu" để kẻ gian mạo danh và chiếm đoạt tài sản. Không chỉ vậy, hình ảnh căn cước còn chứa nhiều dữ liệu có giá trị cho các hoạt động xác thực trực tuyến, khi bị thu thập trái phép, chúng dễ dàng bị kết hợp với thông tin khác để phục vụ hành vi lừa đảo. Nếu bạn vẫn vô tư gửi những loại ảnh này, bạn đang tự mở khóa cho kẻ xấu bước vào đời sống số của mình.
Kẻ gian dùng ảnh của bạn để làm gì trên mạng xã hội?
Thực tế cho thấy việc hình ảnh, thông tin cá nhân bị thu thập, sử dụng trái phép để lập tài khoản giả mạo, đăng tải thông tin sai sự thật hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Các đối tượng lừa đảo thường giả danh cán bộ công an, cơ quan thuế, điện lực, ngân hàng hoặc nhân viên hỗ trợ kỹ thuật để tiếp cận nạn nhân, yêu cầu cung cấp ảnh căn cước, thông tin ngân hàng, mã xác thực hoặc cài đặt ứng dụng lạ. Một khi có đủ mảnh ghép – ảnh CCCD, ảnh chân dung, số tài khoản, màn hình chuyển khoản – chúng có thể lập tài khoản ảo mang tên bạn, gửi tin nhắn vay tiền cho người thân, hoặc đăng tải nội dung bôi nhọ, gây tổn hại danh dự. Bộ Công an đã ghi nhận các vụ việc trong đó dữ liệu căn cước và thông tin tài khoản ngân hàng bị thu thập, mua bán trái phép để phục vụ các hoạt động lừa đảo. Nhiều người chỉ phát hiện mình bị giả mạo khi người thân gọi điện hỏi về những tin nhắn vay tiền bất thường từ tài khoản dùng tên, ảnh của chính họ. Đến lúc đó, thiệt hại về uy tín và tài sản thường đã xảy ra.
Khi buộc phải gửi giấy tờ: gửi ít nhất có thể, cho đúng người
Không phải lúc nào cũng tránh được việc cung cấp giấy tờ qua mạng: thuê nhà, mua bán hàng hóa, đăng ký dịch vụ, xác minh tài khoản trực tuyến… nhiều quy trình vẫn yêu cầu ảnh giấy tờ. Vấn đề không phải là tuyệt đối không gửi, mà là gửi có kiểm soát để bảo vệ thông tin cá nhân. Trong trường hợp cần cung cấp giấy tờ cho một giao dịch hợp pháp, người dân nên xác định rõ đơn vị tiếp nhận, mục đích sử dụng và phạm vi thông tin cần thiết. Công an khuyến cáo chỉ gửi khi thực sự cần thiết, đúng đối tượng có thẩm quyền, kiểm tra kỹ người nhận và che bớt những dữ liệu không cần thiết như số định danh, mã QR, số thẻ trước khi gửi. Đồng thời, không cung cấp ảnh căn cước, ảnh chân dung, số tài khoản ngân hàng, mã OTP hay dữ liệu sinh trắc học cho người lạ liên hệ qua điện thoại, tin nhắn, Zalo, email hoặc mạng xã hội. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đã quy định các dịch vụ mạng xã hội không được yêu cầu người dùng gửi hình ảnh giấy tờ tùy thân để xác thực tài khoản, nên mọi thông báo dạng "gửi ảnh CCCD để mở khóa" càng đáng nghi. Bảo mật Zalo Messenger bắt đầu từ việc bạn dám nói "không" với những yêu cầu gửi ảnh vô lý.
Phát hiện tài khoản giả mạo: 4 bước phải làm ngay
Khi phát hiện hình ảnh, thông tin cá nhân của mình bị dùng để lập tài khoản giả trên Zalo, Facebook hoặc nền tảng khác, điều quan trọng là bình tĩnh và xử lý có trình tự. Trước hết, hãy lưu giữ đầy đủ chứng cứ: chụp màn hình tài khoản giả mạo, đường dẫn, hình ảnh, bài viết, tin nhắn, số điện thoại, thông tin giao dịch và ghi lại thời gian xảy ra sự việc. Tiếp đó, thông báo ngay cho người thân, bạn bè, đồng nghiệp để mọi người cảnh giác, không chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin theo yêu cầu từ tài khoản giả. Đồng thời, sử dụng chức năng báo cáo tài khoản, nội dung vi phạm của nền tảng mạng xã hội để đề nghị kiểm tra, hạn chế hoặc gỡ bỏ tài khoản giả mạo. Nếu tài khoản giả mạo đã hoặc đang được dùng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đe dọa, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần nhanh chóng cung cấp chứng cứ và trình báo cơ quan công an để được hướng dẫn, xử lý. Song song với đó, hãy củng cố phòng chống giả mạo tài khoản: dùng mật khẩu mạnh, bật xác thực nhiều lớp, không cung cấp mã OTP, hạn chế công khai số điện thoại, địa chỉ, giấy tờ tùy thân và thông tin gia đình trên mạng xã hội. Bảo vệ thông tin cá nhân không phải là việc làm một lần, mà là thói quen mỗi ngày.
