Bắt cóc online sinh viên là gì và vì sao đáng sợ?
“Bắt cóc online sinh viên” là hình thức lừa đảo công nghệ cao, trong đó kẻ gian dùng lừa đảo điện thoại cảnh sát, giả danh cơ quan điều tra và các cơ quan chức năng để tạo ra một kịch bản tội phạm nghiêm trọng, thao túng tâm lý nạn nhân, buộc họ tự rời khỏi môi trường an toàn, tự cách ly, cắt liên lạc với bên ngoài và gây sức ép đòi gia đình chuyển số tiền rất lớn theo chỉ dẫn của chúng. Điểm nguy hiểm của bắt cóc online không nằm ở công nghệ quá phức tạp, mà ở việc nó đánh thẳng vào nỗi sợ: sợ bị bắt, sợ liên quan đến án hình sự, sợ làm bố mẹ thất vọng. Một sinh viên năm nhất sinh năm 2008 đã bị thao túng tâm lý, tự cách ly trong nhà nghỉ và yêu cầu gia đình chuyển 1,2 tỷ đồng theo chỉ dẫn của kẻ giả danh công an. Vụ việc này không phải cá biệt; dù đã được cảnh báo nhiều lần, học sinh, sinh viên vẫn liên tiếp sập bẫy.
Thủ đoạn giả danh cơ quan điều tra: kịch bản lừa đảo được dựng như thế nào?
Điểm chung của các vụ bắt cóc online sinh viên là kẻ lừa đảo luôn mở màn bằng một cuộc gọi tự xưng là cán bộ cơ quan điều tra, thông báo nạn nhân liên quan đến đường dây rửa tiền đặc biệt nghiêm trọng và dọa bắt tạm giam. Từ đó, chúng kiểm soát tâm lý bằng nỗi sợ, buộc nạn nhân nghe theo mọi chỉ dẫn. Để kịch bản thêm thuyết phục, nhóm này làm giả giấy báo trúng tuyển chương trình liên kết đào tạo giữa Trường Đại học Dầu khí và Học viện Mỏ – Công nghệ New Mexico, hướng dẫn sinh viên dùng lý do “chứng minh tài chính du học” để thuyết phục bố mẹ chuyển tiền. Đây là chiêu đánh vào ước mơ du học và niềm tin của phụ huynh. Một nam sinh năm nhất đã rời ký túc xá, nhiều lần giục gia đình chuyển gấp 1,2 tỷ đồng theo kịch bản này. Khi nỗi sợ lấn át lý trí, ngay cả người có học vấn cũng có thể mắc bẫy.
Cách kẻ gian cô lập nạn nhân: tự cách ly, giám sát 24/24 và ép chuyển tiền
Sau khi tạo được nỗi sợ, kẻ lừa đảo chuyển sang giai đoạn kiểm soát: chúng ép sinh viên rời ký túc xá, thuê phòng tại khách sạn hoặc nhà nghỉ, giữ bí mật tuyệt đối, cắt liên lạc với bạn bè, gia đình và mở ứng dụng Zoom để chúng giám sát 24/24 giờ. Nạn nhân bị buộc sống trong trạng thái “tự cách ly” nhưng dưới sự theo dõi liên tục, khiến khả năng suy nghĩ độc lập gần như tê liệt. Trong tình huống đó, sinh viên bị thúc ép gọi về nhà, gây sức ép đòi chuyển tiền vào tài khoản do nhóm lừa đảo chỉ định. Số tiền chúng nhắm tới không hề nhỏ: một vụ việc điển hình là yêu cầu gia đình chuyển 1,2 tỷ đồng. Đây không chỉ là tội phạm công nghệ cao, mà là tấn công trực diện vào an toàn tài chính sinh viên và cả gia đình. Chính sự im lặng và tự cô lập đã tạo điều kiện để kẻ gian kiểm soát nạn nhân.
Vì sao sinh viên dễ sập bẫy và trách nhiệm không chỉ thuộc về nạn nhân
Nhiều người cho rằng có điện thoại thông minh, dùng mạng xã hội thành thạo thì sẽ tự biết phòng chống lừa đảo online. Thực tế, có điện thoại thông minh không đồng nghĩa với có kỹ năng số; tiếp cận nhiều thông tin cũng không có nghĩa là biết phân biệt thật – giả. Khi đối mặt với cuộc gọi đe dọa liên quan đến án hình sự, phần lớn sinh viên thiếu kiến thức pháp luật, thiếu khả năng kiểm chứng và thiếu bản lĩnh giữ bình tĩnh. Vì vậy, đổ hết trách nhiệm lên nạn nhân là cách nhìn lười biếng. Gia đình cần trang bị cho con kỹ năng xử lý tình huống cụ thể, không chỉ nhắc chung chung “cẩn thận”. Nhà trường phải đưa kiến thức pháp luật, an toàn số và kỹ năng nhận diện lừa đảo vào hoạt động giáo dục thực chất, thay vì xem việc đăng một bài cảnh báo lên mạng là đã hoàn thành trách nhiệm. Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên cần tổ chức các buổi hướng dẫn bằng tình huống cụ thể, giúp người học biết phải làm gì khi nhận cuộc gọi đe dọa, bị yêu cầu giữ bí mật hoặc bị thúc ép chuyển tiền.
Làm gì ngay khi nghi ngờ bị bắt cóc online: nguyên tắc tự vệ cho sinh viên và phụ huynh
Khi nhận cuộc gọi tự xưng là cán bộ điều tra, thông báo liên quan đến vụ án và đe dọa bắt giữ, nguyên tắc quan trọng nhất là: không hoảng loạn, không làm theo chỉ dẫn, không cung cấp thông tin cá nhân hay chuyển tiền. Hãy chủ động ngắt liên lạc và xác minh qua kênh chính thức của cơ quan chức năng, đồng thời báo ngay cho người thân, nhà trường và công an địa phương. Không có lý do hợp pháp nào buộc một người phải giữ bí mật tuyệt đối với gia đình trong khi bị đe dọa, yêu cầu giao tiền. Công an khuyến cáo phụ huynh, học sinh, sinh viên không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã số sinh viên cho người lạ; không làm theo yêu cầu của người tự xưng là công an, viện kiểm sát, tòa án qua điện thoại hay mạng xã hội; và không chuyển tiền khi có yêu cầu bất thường. Khi con xin chuyển tiền bất thường, phụ huynh cần bình tĩnh kiểm tra qua nhiều kênh, và nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo, phải báo ngay công an gần nhất hoặc dùng ứng dụng SOS An ninh trật tự để được hỗ trợ. Thực tế cho thấy, nhờ nhà trường báo công an kịp thời, lực lượng chức năng đã xác định vị trí nạn nhân trong khoảng 30 phút, giải tỏa tâm lý, chặn giao dịch chuyển tiền và đưa sinh viên về với gia đình an toàn.
