Vì sao tân sinh viên là “mồi ngon” của lừa đảo mùa tựu trường?
Lừa đảo tân sinh viên mùa tựu trường là tập hợp các chiêu trò lợi dụng tâm lý háo hức, lo lắng và thiếu kinh nghiệm của người mới trúng tuyển để chiếm đoạt tài sản, thu thập dữ liệu, hoặc lôi kéo họ tham gia vào hoạt động vi phạm pháp luật thông qua mạng xã hội, điện thoại và những kênh trực tuyến khác, thường núp bóng các nhu cầu chính đáng như nhập học, đóng học phí, tìm phòng trọ hay việc làm thêm. Trong những ngày đầu nhập học, nhu cầu tìm phòng trọ, xử lý thủ tục hành chính, đóng học phí của sinh viên tăng vọt, trong khi nhiều tân học sinh, sinh viên và phụ huynh lại có thói quen chụp giấy báo trúng tuyển, giấy báo nhập học rồi đăng công khai lên mạng xã hội. Đây là “kho dữ liệu miễn phí” cho kẻ xấu, chứa đủ họ tên, ngày sinh, địa chỉ, số điện thoại, mã số sinh viên, ngành học, mã xét tuyển và cả mã QR, mã vạch. Khi nắm quá rõ thông tin nạn nhân, chúng dễ dàng giả danh nhà trường, công an, ngân hàng để tạo cảm giác “rất thật”, khiến người trẻ mất cảnh giác. Điểm chung của nhiều vụ lừa đảo là cố tình tạo ra sự vội vàng để nạn nhân không kịp kiểm tra lại thông tin. Câu chuyện an toàn mạng học sinh vì thế không còn là chuyện xa vời, mà là “bài học nhập môn” bắt buộc trong đời sống đại học.
Thủ đoạn 1–3: Phòng trọ giá rẻ, học phí và thủ tục nhập học giả mạo
Ba “bẫy” lớn nhất của lừa đảo mùa tựu trường là phòng trọ, tiền học và thủ tục nhập học. Đầu tiên là chiêu phòng trọ giá rẻ: đối tượng đăng phòng vị trí đẹp, tiện nghi, nhưng giá thấp bất thường so với mặt bằng chung. Chúng tự xưng chủ nhà hoặc môi giới, hối thúc chuyển cọc vì “có nhiều người hỏi”, rồi chặn liên lạc hoặc cung cấp địa chỉ không tồn tại. Biến tướng khác là người ở ghép làm quen, tạo lòng tin rồi lợi dụng sơ hở để lấy cắp tài sản.
Tiếp theo là chiêu học phí, lệ phí và ký túc xá. Kẻ xấu giả danh nhà trường, giáo vụ, thậm chí cán bộ công an, gọi điện hoặc nhắn tin báo “hồ sơ thiếu”, “sai thông tin”, “chưa nộp đủ lệ phí”, yêu cầu truy cập link lạ hoặc chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để hoàn thiện thủ tục. Chúng khai thác chính xác họ tên, ngày sinh, MSSV, ngành học đã thu thập từ giấy báo trúng tuyển để tăng độ tin cậy. Trong khi đó, nguyên tắc an toàn lại rất rõ: với những khoản học phí, lệ phí hoặc tiền ký túc xá, tuyệt đối không chuyển vào tài khoản cá nhân được gửi qua tin nhắn mà phải đối chiếu với kênh chính thức của trường. Khi nhà trường chưa bao giờ thông báo theo cách đó, mọi lời hối thúc “chuyển ngay kẻo trễ” đều là tín hiệu đỏ.
Thủ đoạn 4–5: Việc nhẹ lương cao, tài khoản ngân hàng và cái giá pháp lý
Nhu cầu kiếm thêm thu nhập khiến tân sinh viên rất dễ rơi vào bẫy việc làm. Các công việc “cộng tác viên online”, “việc văn phòng ngắn hạn” đi kèm lời hứa thu nhập hấp dẫn thường yêu cầu nộp phí hồ sơ, phí đồng phục, tiền đặt cọc hoặc mua sản phẩm trước. Sau khi chuyển tiền, công việc biến mất, hoặc nạn nhân bị lôi vào các nhiệm vụ mập mờ, thậm chí mô hình lôi kéo đa cấp với khẩu hiệu “thu nhập khủng, không cần kinh nghiệm”. Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh: công việc hợp pháp không bắt ứng viên nộp tiền để được nhận việc.
Nguy hiểm hơn là những lời mời “nhận tiền hộ”, “cho thuê tài khoản ngân hàng”, “mượn tài khoản nhận tiền” – thực chất là mắt xích rửa tiền. Thời gian gần đây, công an nhiều tỉnh, thành đã phát hiện các đường dây lừa đảo, đánh bạc trực tuyến, rửa tiền tuyển dụng, lôi kéo học sinh, sinh viên mở hoặc cho thuê tài khoản ngân hàng. Có sinh viên mở tới 14 tài khoản để phục vụ công việc được thuê, bị cám dỗ bởi mức lương trung bình 30 triệu đồng mỗi tháng nên nghĩ rằng đó là “việc nhẹ, lương cao làm mờ mắt”. Nhưng đây không phải trò đùa: đã có đối tượng bị khởi tố về tội rửa tiền vì mở 8 tài khoản ngân hàng, đứng tên giám đốc hai “doanh nghiệp ma” phục vụ trung chuyển dòng tiền phạm tội.
Nhiều bạn trẻ ngây thơ cho rằng cho người khác dùng tài khoản thì mình không liên quan. Trên thực tế, khi tài khoản được dùng để nhận, chuyển hoặc hợp thức hóa tiền bất hợp pháp, chủ tài khoản hoàn toàn có thể bị điều tra và xử lý tùy mức độ liên quan. Đáng lo hơn, các đường dây này thường chuyển tiền qua nhiều tài khoản trung gian để che giấu nguồn gốc, gây khó khăn cho điều tra. Vì vậy, phòng chống gian lận bắt đầu từ việc nói “không” dứt khoát với mọi lời rủ rê mở, cho thuê, bán tài khoản ngân hàng, kể cả từ người quen.
Thủ đoạn 6: Đánh cắp thông tin cá nhân và tài khoản trên không gian mạng
Một mặt trận nguy hiểm khác là an toàn mạng học sinh – sinh viên. Khi hình ảnh giấy báo trúng tuyển, giấy báo nhập học chứa đầy đủ họ tên, ngày sinh, địa chỉ, số điện thoại, mã số sinh viên, ngành học, mã xét tuyển, mã QR/mã vạch được đăng công khai, nguy cơ lộ lọt thông tin trên không gian mạng là rất lớn. Kẻ xấu có thể thu thập, tổng hợp dữ liệu này để lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật với nhiều thủ đoạn tinh vi. Chúng giả danh nhà trường, thầy cô, cán bộ công an hoặc cơ quan chức năng để yêu cầu cung cấp thêm thông tin, chuyển tiền “bổ sung hồ sơ”, hoặc gửi link đăng nhập giả mạo nhằm chiếm quyền tài khoản.
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, chúng dùng thông tin cá nhân để đăng ký tài khoản ngân hàng, ví điện tử, SIM rác hoặc vay tiền qua các ứng dụng tín dụng đen, gây hậu quả pháp lý cho chính chủ. Fanpage giả, website giả, tài khoản mạng xã hội giả mạo có thể dùng logo, hình ảnh, cách trình bày y hệt trang chính thức để tạo lòng tin. Một tài khoản giả danh bạn bè chỉ cần nhắn “cần vay gấp”, “nạp thẻ giúp”, gửi kèm đường link đăng nhập là đủ để đánh cắp tài khoản nếu nạn nhân thiếu cảnh giác.
Muốn bảo vệ thông tin cá nhân, tân sinh viên cần thay đổi thói quen số: hạn chế tối đa đăng công khai các giấy tờ như giấy báo trúng tuyển, giấy báo nhập học, căn cước công dân lên mạng; nếu buộc phải chia sẻ, phải che hoặc làm mờ hoàn toàn họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ, mã số sinh viên, mã xét tuyển, mã QR, mã vạch. Bên cạnh đó, hãy thiết lập chế độ riêng tư cho tài khoản mạng xã hội, không cung cấp mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai, bật xác thực hai yếu tố cho email, mạng xã hội và tài khoản quan trọng, không nhấp đường link đáng ngờ, không cài ứng dụng từ nguồn không chính thức. Thận trọng với mọi cuộc gọi, tin nhắn xưng danh cán bộ nhà trường hoặc cơ quan chức năng yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng.
Chiến lược tự bảo vệ: chậm lại một nhịp trước khi mất tiền và dính tội
Phòng chống gian lận không phải chuyện “có công an là xong”, mà là kỹ năng sinh tồn số của mỗi sinh viên. Lực lượng chức năng đã đưa ra khuyến cáo rõ ràng: để ngăn nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân và các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong mùa nhập học, học sinh, sinh viên và phụ huynh cần chủ động thay đổi hành vi trên mạng, kiểm chứng mọi yêu cầu chuyển tiền, và từ chối mọi lời mời liên quan đến cho thuê tài khoản ngân hàng. Đặc biệt, học sinh, sinh viên tuyệt đối không mở tài khoản ngân hàng để cho thuê, cho mượn hoặc bán lại; không tham gia các hội nhóm tuyển dụng việc làm trực tuyến có nội dung “cho thuê tài khoản”, “nhận tiền hộ”, “mượn tài khoản nhận tiền”. Một nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả là: chậm lại một nhịp trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.
Nếu nghi ngờ bị lừa hoặc đã lỡ chuyển tiền, việc im lặng vì xấu hổ chỉ khiến tình hình tệ hơn. Bạn cần lập tức báo cho gia đình, nhà trường và cơ quan công an địa phương. Khi nhận thấy dấu hiệu lừa đảo, mạo danh hoặc nghi ngờ bị lộ thông tin cá nhân gây ảnh hưởng tới an ninh trật tự, hãy thông báo kịp thời cho Ban Giám hiệu và cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, xử lý theo quy định pháp luật. Với vụ việc liên quan đến tài khoản ngân hàng, liên hệ ngay ngân hàng để được hướng dẫn khóa, phong tỏa, truy vết giao dịch.
Đại học là môi trường mở, đầy cơ hội nhưng cũng không ít cạm bẫy. Tân sinh viên không thể kiểm soát hết kẻ xấu, nhưng có thể kiểm soát cách mình phản ứng: không vội chuyển tiền, không dễ dàng tin tin nhắn, cuộc gọi bất thường, không cho người khác mượn danh tính và tài khoản. Khi bạn coi an toàn mạng học sinh – sinh viên quan trọng như điểm số, những chiêu lừa đảo tân sinh viên sẽ khó còn đất sống. Mùa tựu trường chỉ thực sự trọn vẹn khi niềm vui trúng tuyển đi cùng sự tỉnh táo và thói quen bảo vệ thông tin cá nhân mỗi ngày.
