Lừa đảo đầu năm học: Vì sao phụ huynh trở thành “mục tiêu vàng”?
Lừa đảo đầu năm học là tập hợp các chiêu trò tội phạm lợi dụng thời điểm tuyển sinh, mua sách và đóng phí để giả danh nhà trường, giáo viên hoặc người bán sách nhằm chiếm đoạt tiền và thông tin cá nhân của phụ huynh, học sinh thông qua mạng xã hội, tin nhắn, cuộc gọi và các đường link giả mạo. Thời điểm năm học mới cận kề, phụ huynh bị cuốn vào nỗi lo thủ tục, sách giáo khoa, đồng phục, bảo hiểm, nên dễ tin những thông báo “khẩn” mang danh chính quyền hoặc nhà trường. Đây là lúc tội phạm mạng tung ra những kịch bản lừa đảo đầu năm học được chuẩn bị kỹ, đánh thẳng vào tâm lý sợ con mình bị thiệt thòi quyền lợi.
Điều đáng nói là nạn nhân không phải người thiếu hiểu biết, mà là những phụ huynh đang cố gắng lo chu toàn cho con. Khi họ muốn giải quyết mọi khoản thu thật nhanh qua chuyển khoản, mã QR, mua online, thì mỗi cú click thiếu kiểm tra có thể đổi lấy mất tiền, lộ thông tin tài chính và cả dữ liệu cá nhân của gia đình. Nếu phụ huynh không coi bảo mật là “môn bắt buộc” giống như toán, văn của con mình, thì khoảng trống cảnh giác sẽ bị tội phạm lấp đầy ngay lập tức.
Giả danh giáo viên, nhà trường: Khi tin nhắn “cô chủ nhiệm” thành cái bẫy
Kiểu lừa đảo nguy hiểm nhất hiện nay là giả danh giáo viên, cán bộ trường học để yêu cầu chuyển tiền đóng học phí, tiền đồng phục, mua sách giáo khoa, đăng ký bảo hiểm hoặc các hoạt động ngoại khóa đầu năm học mới. Các đối tượng thường thu thập thông tin học sinh, phụ huynh từ mạng xã hội, nhóm lớp rồi tạo tài khoản, nhóm chat mang tên, logo trường, thậm chí dùng chính hình ảnh và tên thật của giáo viên để nói chuyện với phụ huynh, khiến mọi thứ trông “chuẩn quy trình”.
Sau vài câu trao đổi, chúng chuyển sang yêu cầu phụ huynh chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, quét mã QR hoặc cung cấp số căn cước, tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu. Điểm chung là luôn tạo áp lực thời gian: “cần chuyển khoản ngay trong hôm nay”, “quá hạn con sẽ không được đăng ký, ảnh hưởng quyền lợi”. Câu chuyện quen thuộc: cha mẹ sợ con bị thiệt, vội làm theo trước khi gọi lại cho giáo viên thật. Ở góc độ người viết, bất kỳ khoản thu nào chuyển vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản nhà trường đều phải được xem là tín hiệu báo động đỏ, không có ngoại lệ.
Mua sách giáo khoa qua mạng: Từ “sách giá rẻ” tới mất tiền, lộ danh tính
Song song giả danh giáo viên, một mặt trận khác đang âm thầm hút tiền phụ huynh là lừa đảo mua sách giáo khoa qua mạng. Nhiều phụ huynh mất tiền oan và lộ thông tin cá nhân vì chiêu trò “mua hộ” sách giáo khoa. Lợi dụng tâm lý muốn mua đủ bộ sách nhanh, giá rẻ, các đối tượng đăng tin bán, nhận mua hộ sách cho mọi cấp học trên các hội nhóm, kèm cam kết “sách chính hãng, sách mới, sách cũ đều có” cùng hình ảnh minh họa bắt mắt.
Kịch bản quen thuộc: sau khi tư vấn rất nhiệt tình, chúng yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc gửi một đường link “xác nhận đơn hàng” để nạn nhân điền thông tin cá nhân, thông tin ngân hàng. Khi phụ huynh chuyển khoản hoặc nhập đủ dữ liệu, tài khoản bán hàng lập tức chặn liên lạc, biến mất, sách giáo khoa thì không bao giờ xuất hiện. Tệ hơn, các đường link mờ ám này có thể dùng để thu thập dữ liệu đăng nhập, mở ra nhiều vụ chiếm đoạt tài sản khác trong tương lai. Mua sách giáo khoa giả hay bị lừa “mua hộ” không chỉ là chuyện mất một khoản tiền nhỏ, mà là cửa ngõ cho tội phạm bước vào đời sống tài chính của cả gia đình.
Dấu hiệu nhận biết sớm: Ba câu hỏi phụ huynh phải tự hỏi trước khi chuyển khoản
Tin nhắn, cuộc gọi hay bài đăng lừa đảo đầu năm học luôn có vài mẫu số chung. Thứ nhất, đó thường là liên hệ không mong đợi: một số lạ tự xưng giáo viên, nhân viên trường, nhân viên ngân hàng hoặc tài khoản mạng xã hội vừa lập, thiếu thông tin xác thực nhưng nói năng rất “chính thống”. Thứ hai, luôn kèm áp lực thời gian: phải chuyển ngay hôm nay, quá hạn sẽ mất suất, con bị ảnh hưởng quyền lợi. Thứ ba, không chỉ đòi tiền mà còn đòi thêm thông tin nhạy cảm như số căn cước, tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu, ảnh giấy tờ tùy thân hoặc yêu cầu bấm vào đường link lạ.
Trước mỗi yêu cầu chuyển tiền, phụ huynh nên tự hỏi ba câu: Người này có đúng là giáo viên/trường của con mình không? Tài khoản nhận tiền có phải tài khoản chính thức của nhà trường không hay là tài khoản cá nhân? Nội dung này đã từng được thông báo trên kênh chính thức của trường (website, sổ liên lạc điện tử, nhóm phụ huynh do giáo viên thật quản lý) chưa? Nếu một trong ba câu trả lời là “không chắc”, hãy coi đó là cảnh báo lừa đảo và dừng lại ngay.
Chiến lược bảo vệ phụ huynh: Biến cảnh giác thành thói quen đầu năm học
Muốn bảo vệ phụ huynh trước lừa đảo đầu năm học, không thể chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng; bản thân gia đình phải có “quy trình an toàn” rõ ràng. Khi nhận được yêu cầu đóng học phí, mua tài liệu, đồng phục hay khoản thu khác, phụ huynh cần bình tĩnh kiểm tra lại thông tin qua số điện thoại, kênh chính thức của nhà trường, tuyệt đối không dùng số hoặc đường link do người lạ gửi để xác minh. Trước khi chuyển khoản, hãy đối chiếu kỹ tên chủ tài khoản, số tài khoản và nội dung thanh toán với thông báo chính thức; đặc biệt cảnh giác khi tài khoản nhận tiền là tài khoản cá nhân nhưng được giới thiệu là tài khoản nhà trường.
Trên môi trường số, nguyên tắc sắt là: không gửi mã OTP, mật khẩu ngân hàng, mã PIN, thông tin thẻ, ảnh giấy tờ tùy thân hoặc thông tin đăng nhập cho bất kỳ ai qua điện thoại, mạng xã hội hay ứng dụng nhắn tin. Phụ huynh nên hạn chế công khai họ tên đầy đủ, lớp học, số điện thoại, lịch học, giấy tờ và thông tin tài chính của con trên mạng, vì đó là “mỏ dữ liệu” để kẻ xấu dựng kịch bản lừa. Nếu phát hiện dấu hiệu giả mạo, hãy dừng trao đổi, không chuyển tiền, không cung cấp thêm dữ liệu, đồng thời lưu lại tin nhắn, số điện thoại, tài khoản nhận tiền và báo cho công an, nhà trường để cùng cảnh báo lừa đảo cho cộng đồng.
