Logistics xanh bắt đầu từ dữ liệu có thể kiểm chứng
Logistics xanh là cách tổ chức hoạt động vận chuyển, lưu thông và phân phối nhằm giảm tác động môi trường, đồng thời kết nối hiệu quả các mắt xích từ sản xuất đến thị trường bằng dữ liệu minh bạch. Đây không phải nhiệm vụ riêng của một doanh nghiệp hay cơ quan quản lý: nếu mỗi bên đo lường theo cách khác nhau, các mục tiêu giảm phát thải khó trở thành hành động chung. Tại phiên thảo luận “Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh” trong Diễn đàn Kinh tế Mùa thu sáng 27/10, các chuyên gia bàn giải pháp kết nối sản xuất công nghiệp, cảng biển, dịch vụ logistics và công nghệ số để giảm phát thải, nâng sức cạnh tranh. Bối cảnh đã thay đổi: các thị trường ngày càng coi trọng khả năng kiểm soát carbon và minh bạch thông tin. Vì vậy, dữ liệu chuỗi cung ứng không còn là phần việc hậu cần; nó là cơ sở để chứng minh hiệu quả và đáp ứng yêu cầu thương mại.
Một điểm yếu cần khắc phục là doanh nghiệp thường theo dõi giá trị hàng hóa và sản lượng kỹ hơn lượng phát thải. Đại diện DHL Việt Nam, Laurence Cheung, cho rằng CO₂ cần trở thành chỉ số chung để các bên đo lường tác động môi trường của sản xuất, vận chuyển và phân phối. Chuẩn hóa phương pháp tính giúp so sánh các phương thức vận tải, nhận diện khâu lãng phí và chọn phương án ít phát thải hơn. Thiếu chuẩn chung, những tuyên bố “xanh” khó kiểm chứng, còn doanh nghiệp khó biết nên ưu tiên đầu tư ở đâu. Minh bạch logistics vì thế vừa là điều kiện quản trị, vừa là cách biến cam kết môi trường thành quyết định vận hành cụ thể.
Chia sẻ thông tin giúp cả chuỗi vận hành tốt hơn
Dữ liệu chỉ tạo ra giá trị khi có thể đi qua các mắt xích. Nhà sản xuất, đơn vị vận tải, cảng biển, cơ quan quản lý và các nhà cung cấp dịch vụ cần thống nhất cách trao đổi thông tin; nếu nền tảng không liên thông, dữ liệu bị phân mảnh và phối hợp suy yếu. Điều này không chỉ gây khó cho báo cáo phát thải. Chờ đợi, trùng lặp thủ tục và luồng hàng thiếu đồng bộ còn làm tăng thời gian, nhiên liệu tiêu hao và chi phí vận hành. Do đó, đầu tư công nghệ riêng lẻ chưa đủ: cần chuẩn chung cho giao dịch và chứng từ điện tử, cùng cơ chế chia sẻ dữ liệu có thể tin cậy. Hạ tầng kết nối và vận tải đa phương thức cũng phải đi cùng số hóa, để thông tin phản ánh được dòng hàng thực tế.
Thực tế tại cảng Gemalink cho thấy số hóa có thể đem lại lợi ích vượt khỏi các doanh nghiệp lớn. Cảng đang đón tàu container có tải trọng lên tới 250.000 DWT và triển khai Smartport để kết nối trực tuyến với chủ hàng xuất nhập khẩu. Với hộ nông dân và doanh nghiệp nhỏ không đủ hàng đóng nguyên container, quyền truy cập Smartport miễn phí hỗ trợ gom hàng lẻ, kết nối vận tải và làm thủ tục liên quan nhanh hơn. Đây là ví dụ đáng chú ý: hạ tầng số không nên chỉ phục vụ khâu quản trị của những đơn vị lớn, mà cần mở đường cho những nhà cung cấp nhỏ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khi cơ hội kết nối rộng hơn, hiệu quả chung của chuỗi cũng có thể được cải thiện.
Thí điểm có trọng điểm để biến chuẩn thành năng lực cạnh tranh
Khả năng cạnh tranh không còn được quyết định riêng bởi giá hay quy mô của từng doanh nghiệp. Chất lượng hệ sinh thái—công nghệ, nhân lực, hạ tầng logistics và kết nối dữ liệu—mới tạo nên lợi thế bền vững. Đây là lý do logistics xanh cần được nhìn như nền tảng liên kết sản xuất, lưu thông và phân phối, chứ không chỉ là việc thay phương tiện vận tải. Khi dữ liệu phát thải có thể đối chiếu và luồng hàng được phối hợp tốt, doanh nghiệp vừa có cơ sở giảm lãng phí vừa chứng minh được mức độ đáp ứng tiêu chuẩn với đối tác quốc tế. Xanh hóa, vì thế, không đơn thuần là gánh nặng tuân thủ; nó có thể mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và củng cố vị thế hàng hóa Việt Nam.
Con đường khả thi là bắt đầu ở các hành lang logistics trọng điểm, thay vì dàn trải ngay trên toàn quốc. Hành lang Cái Mép – Thị Vải kết nối với các trung tâm sản xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh và Bình Dương được đề xuất làm nơi thí điểm. Tại đó, các bên có thể xây dựng chuẩn dữ liệu, phối hợp luồng hàng, đo kết quả và xử lý điểm nghẽn trước khi nhân rộng. Cách làm này đặt trách nhiệm rõ lên cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý: cùng thống nhất quy tắc, cùng chia sẻ thông tin và cùng chịu trách nhiệm về kết quả. Nếu thiếu những nền tảng ấy, công nghệ dễ trở thành các hệ thống rời rạc và “xanh” chỉ còn là nhãn gọi. Kết luận rất rõ: dữ liệu chuẩn hóa, hạ tầng kết nối và hợp tác thực chất mới biến logistics xanh thành lợi thế cạnh tranh.
