TP.HCM đặt cược vào chuỗi cung ứng ASEAN như thế nào?
Kế hoạch hành động AEC của TP.HCM là lộ trình hội nhập kinh tế khu vực, gắn việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng ASEAN với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, thông qua hệ sinh thái logistics xuyên biên giới, thương mại điện tử ASEAN và hỗ trợ doanh nghiệp vừa nhỏ ASEAN nâng cao năng lực cạnh tranh. Điểm quan trọng không phải là thành phố có thêm một bản kế hoạch, mà là cách TP.HCM chọn biến hội nhập thành đòn bẩy tăng trưởng cho doanh nghiệp. UBND TP.HCM vừa ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026 - 2030 và 2031 - 2035 trên địa bàn thành phố. Thay vì nói chung chung về hợp tác, thành phố đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy doanh nghiệp khai thác thị trường ASEAN, mở rộng đầu tư, thương mại và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Ở góc độ quan điểm, đây là bước chuyển từ tư duy hướng nội sang tư duy "định vị TP.HCM trong bản đồ chuỗi cung ứng ASEAN". Thành phố không chỉ theo tiến trình hội nhập kinh tế khu vực của AEC, mà chủ động lồng ghép các mục tiêu này vào chiến lược phát triển nội tại. Điều này cho thấy nếu doanh nghiệp bỏ qua kế hoạch AEC mới, họ sẽ bỏ lỡ chính sân chơi mà địa phương đang xây dựng cho mình.
Hệ sinh thái logistics xuyên biên giới: nền móng mới cho xuất khẩu
Muốn đi xa trong chuỗi cung ứng ASEAN, TP.HCM buộc phải giải bài toán logistics xuyên biên giới. Thành phố đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái logistics tích hợp khu vực, tăng cường kết nối hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số để giảm chi phí thương mại. Đây là mảnh ghép còn yếu của nhiều doanh nghiệp vừa nhỏ ASEAN, vốn dễ bị "đứt gãy" bởi chi phí kho vận và thủ tục. Sở Công Thương được giao giữ vai trò đầu mối phát triển hệ sinh thái logistics khu vực, đồng thời cung cấp dịch vụ thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN và kết nối, chia sẻ dữ liệu thương mại nội khối, bao gồm dữ liệu hải quan, chứng nhận xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật. Quyết định này cho thấy TP.HCM muốn biến logistics từ "chi phí phải chịu" thành lợi thế cạnh tranh. Với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nếu biết tận dụng nền tảng logistics mới, cơ hội vào chuỗi cung ứng ASEAN không còn là câu chuyện của vài tập đoàn lớn. Ngược lại, ai chậm số hóa và chuẩn hóa quy trình, sẽ khó bước qua biên giới dù thị trường mở.
Thương mại điện tử ASEAN: cửa ngõ cho doanh nghiệp vừa nhỏ
Chuỗi cung ứng ngày nay không chỉ nằm trên cảng biển mà nằm trên nền tảng số. TP.HCM xác định thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN bằng cách hài hòa hóa quy định, tiêu chuẩn và nâng cao năng lực chuyển đổi số, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là hướng đi thẳng vào điểm yếu của doanh nghiệp: thiếu chuẩn chung và năng lực công nghệ để bán hàng ra khu vực. Theo kế hoạch, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu thương mại nội khối – từ dữ liệu hải quan, chứng nhận xuất xứ đến tiêu chuẩn kỹ thuật – được coi là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan và tuân thủ quy tắc xuất xứ. Thay vì tự mình "lần mò" trong ma trận quy định, doanh nghiệp sẽ có hệ thống dữ liệu hỗ trợ. Tuy nhiên, thương mại điện tử ASEAN không tự nhiên mang lại đơn hàng. Doanh nghiệp vừa nhỏ ASEAN phải chủ động đầu tư vào hạ tầng số, chuẩn hóa dữ liệu, và dám điều chỉnh sản phẩm, dịch vụ theo chuẩn khu vực. Kế hoạch của TP.HCM tạo đường đi, nhưng bước chân vẫn là của doanh nghiệp.
Từ hội nhập trên giấy đến thay đổi trong quản trị doanh nghiệp
Kế hoạch AEC của TP.HCM nhấn mạnh 6 nhóm mục tiêu chiến lược: thị trường chung và cơ sở sản xuất thống nhất, cộng đồng bền vững ứng phó biến đổi khí hậu, cộng đồng đổi mới sáng tạo, chủ động thích ứng với chương trình nghị sự ASEAN, nhanh nhẹn và tự cường trước khủng hoảng, và quan trọng nhất là cộng đồng hòa nhập, lấy con người làm trung tâm, không bỏ ai lại phía sau. Nhưng những khẩu hiệu này sẽ vô nghĩa nếu không đi vào quản trị từng doanh nghiệp. Thành phố yêu cầu các sở, ban, ngành và UBND phường, xã, đặc khu chủ động lồng ghép nhiệm vụ thực thi cam kết AEC vào kế hoạch hoạt động hằng năm, báo cáo kết quả về Sở Công Thương trước ngày 15/11 để tổng hợp báo cáo Bộ Công Thương và Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/12. UBND Thành phố đồng thời giao Sở Công Thương làm đầu mối theo dõi, đôn đốc, tham mưu điều chỉnh kế hoạch khi phát sinh khó khăn, vướng mắc hoặc yêu cầu mới. Về bản chất, doanh nghiệp đang được đặt vào một hệ sinh thái chính sách năng động hơn. Nếu chỉ xem hội nhập là việc của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ nhịp thay đổi chính sách, tiêu chuẩn và dữ liệu – những yếu tố quyết định họ có vào được chuỗi cung ứng ASEAN hay không.
Kết luận: Cơ hội có thật, nhưng không dành cho doanh nghiệp thụ động
TP.HCM đang chọn hội nhập kinh tế khu vực như một chiến lược bứt phá, không phải khẩu hiệu trang trí. Từ phát triển hệ sinh thái logistics xuyên biên giới đến thúc đẩy thương mại điện tử ASEAN và xây dựng hệ thống dữ liệu chung, các bước đi đều nhắm thẳng vào điểm nghẽn khi doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng ASEAN. Điều đáng ghi nhận là kế hoạch AEC được lồng ghép chặt chẽ với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của thành phố, đồng thời khai thác tối đa các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN và các đối tác, trong đó có RCEP. Thành phố cũng huy động nguồn lực từ ngân sách, xã hội hóa và các chương trình hợp tác quốc tế để triển khai. Cơ hội cho doanh nghiệp vừa nhỏ ASEAN và doanh nghiệp TP.HCM là rõ ràng: tiếp cận thị trường khu vực với chi phí logistics hợp lý hơn, khung thương mại điện tử xuyên biên giới thuận lợi hơn và dữ liệu thương mại minh bạch hơn. Nhưng cơ hội đó sẽ chỉ thuộc về những doanh nghiệp coi hội nhập là chiến lược kinh doanh, chứ không phải câu chuyện đối ngoại.
