Hai tuyến cao tốc đang được đề nghị Quốc hội xem xét
Cao tốc miền núi phía Bắc trong đề xuất mới là hai tuyến đường bộ quy mô bốn làn, nhằm nối các tỉnh vùng cao với nhau, với Hà Nội và các hành lang giao thông liên vùng. Ngày 29/10/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh ký tờ trình báo cáo Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư hai dự án, với tổng vốn sơ bộ hơn 114.000 tỷ đồng. Đây chưa phải quyết định triển khai cuối cùng: Quốc hội cần xem xét chủ trương trước khi các bước đầu tư tiếp theo được tiến hành. Dù quy mô vốn lớn, đề xuất có lý do đáng cân nhắc: những địa bàn miền núi thường chịu bất lợi về thời gian và độ thuận tiện khi di chuyển. Hai dự án hướng đến xử lý khoảng trống kết nối ấy, nhưng hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chất lượng chuẩn bị, giải phóng mặt bằng và khả năng hoàn thành đúng tiến độ.
Bảo Hà – Tân Phong: nối Lào Cai, Lai Châu với Hà Nội
Cao tốc Bảo Hà Tân Phong dự kiến dài khoảng 119 km, đi qua Lào Cai và Lai Châu, có bốn làn xe và tốc độ thiết kế từ 80 đến 100 km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ gần 51.000 tỷ đồng; trong đó ngân sách Trung ương bố trí gần 49.000 tỷ đồng, còn ngân sách tỉnh Lai Châu đóng góp hơn 2.000 tỷ đồng. Nếu được thông qua, dự án dự kiến giải phóng mặt bằng và khởi công năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031. Ý nghĩa đáng kể nhất không chỉ là rút ngắn hành trình: tuyến được kỳ vọng kết nối trung tâm hành chính Lai Châu và các xã phía Nam Lào Cai với Hà Nội, giúp người dân, hàng hóa tiếp cận các dịch vụ và thị trường thuận lợi hơn. Với địa hình phức tạp, tiến độ và chất lượng thi công sẽ quyết định liệu lợi ích kết nối có đến được các cộng đồng dọc tuyến hay không.
Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên: trục kết nối dài hơn
Đoạn cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên qua tỉnh Sơn La được đề xuất dài gần 180 km, quy mô bốn làn xe, tốc độ thiết kế 80 km/h. Vốn đầu tư sơ bộ hơn 63.000 tỷ đồng, dự kiến sử dụng ngân sách Trung ương. Kế hoạch đặt mục tiêu khởi công năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và khai thác từ năm 2031, với điều kiện dự án được cấp có thẩm quyền thông qua. So với tuyến Bảo Hà – Tân Phong, dự án này có chiều dài và tổng vốn lớn hơn, đồng thời nhắm tới kết nối trung tâm hành chính Sơn La với các địa phương trong vùng và Hà Nội. Tầm nhìn kết nối quốc tế cũng được nêu trong tờ trình. Nếu triển khai đồng bộ, tuyến có thể hỗ trợ vận tải, du lịch và giao thương; song lợi ích giảm nghèo hay tạo động lực kinh tế sẽ không tự động xuất hiện nếu thiếu kết nối tiếp nối và cơ hội sinh kế địa phương.
Quy mô lớn, nhưng hiệu quả phải được đo bằng kết nối thực tế
Cả hai dự án đều được nghiên cứu theo quy mô bốn làn xe; Chính phủ cũng đề xuất các cơ chế đặc thù liên quan đến bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chỉ định thầu và điều chỉnh quy hoạch nhằm thúc đẩy tiến độ. Những cơ chế này có thể tháo gỡ vướng mắc, nhưng không thay thế yêu cầu công khai, giám sát và quản lý chi phí chặt chẽ. Với đầu tư cao tốc ở địa hình miền núi, bài toán không dừng ở xây xong mặt đường: cần tính đến an toàn, khả năng tiếp cận của khu dân cư và sự kết nối với mạng lưới hiện có. Tờ trình đề nghị Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư; mốc khởi công năm 2027 và khai thác năm 2031 vẫn là kế hoạch dự kiến, chưa phải cam kết đã được phê duyệt. Kết luận, hai tuyến có thể tạo bước tiến quan trọng cho giao thông vùng, nhưng giá trị của khoản đầu tư chỉ được chứng minh khi đường mới giúp người dân đi lại, làm ăn và tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.
