Dinh dưỡng bệnh tim mạch: Từ yếu tố nguy cơ thành trụ cột điều trị
Dinh dưỡng bệnh tim mạch là cách xây dựng và điều chỉnh chế độ ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm phòng ngừa bệnh tim từ sớm, hỗ trợ điều trị khi đã mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng ở cấp độ cá nhân lẫn cộng đồng, thay vì chỉ coi ăn uống là thói quen sinh hoạt thông thường.
Sáng 01/08/2026, Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM phối hợp Hội Dinh dưỡng Việt Nam và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM tổ chức Hội nghị Dinh dưỡng TP.HCM mở rộng lần thứ XIV với chủ đề “Dinh dưỡng dự phòng và điều trị bệnh lý tim mạch”. Sự kiện quy tụ hơn 400 đại biểu, nhiều chuyên gia y tế trong và ngoài nước tham dự trực tiếp và trực tuyến, cho thấy đây không chỉ là một hội nghị dinh dưỡng thường niên mà là diễn đàn chính sách về phòng ngừa bệnh tim bằng dinh dưỡng. Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh: dinh dưỡng không còn là “vai phụ” mà đã trở thành giải pháp can thiệp y khoa trọng tâm trong phòng ngừa bệnh tim và tối ưu hóa điều trị.
Một phát biểu có thể trích dẫn rõ ràng từ hội nghị là: "Dinh dưỡng không còn chỉ được xem là yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch mà đã trở thành giải pháp can thiệp xuyên suốt từ dự phòng đến điều trị" của BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp. Đây là sự thay đổi tư duy căn bản mà hệ thống y tế và mỗi người dân buộc phải tiếp nhận nếu muốn đảo chiều làn sóng bệnh tim mạch đang tăng mạnh.
Bối cảnh báo động: Tim mạch là sát thủ thầm lặng nhưng có thể phòng ngừa
Các chuyên gia tại hội nghị không làm nhẹ đi bức tranh dịch tễ: bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới và tại Việt Nam. Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 20 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch; riêng Việt Nam khoảng 200.000 người chết vì căn bệnh này, trong đó 40% xảy ra ở nhóm dưới 70 tuổi – tín hiệu rõ ràng cho thấy xu hướng trẻ hóa ngày càng nghiêm trọng. Khi những người đang trong độ tuổi lao động đã gục ngã vì nhồi máu cơ tim hay đột quỵ, mọi khẩu hiệu phát triển bền vững đều trở nên mong manh.
Đáng nói hơn, TP.HCM đang đối mặt với thử thách kép: tốc độ già hóa dân số nhanh cùng tỉ lệ bệnh không lây nhiễm tăng liên tục, trong đó tim mạch là gánh nặng lớn. Nếu chỉ trông chờ vào thuốc men và can thiệp kỹ thuật cao, hệ thống y tế khó lòng gánh nổi. Quan điểm được nêu rõ tại hội nghị: điều trị bằng thuốc là chưa đủ, phải tác động vào các yếu tố nguy cơ ngay từ đầu, đặc biệt là chế độ ăn và các rối loạn chuyển hóa. Nói cách khác, phòng ngừa bệnh tim phải bắt đầu từ bữa ăn hằng ngày, trước khi bệnh viện phải vào cuộc.
Chế độ ăn tim khỏe: “Liều thuốc” an toàn nhưng cần kê đơn bài bản
Điểm nhất quán giữa các báo cáo là: chế độ ăn tim khỏe không phải khẩu hiệu chung chung mà là một “liều thuốc” có định lượng rõ ràng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc giảm natri, tăng chất xơ và hạn chế chất béo bão hòa giúp kiểm soát huyết áp, cải thiện rối loạn mỡ máu và làm chậm xơ vữa động mạch. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối, đường và chất béo chuyển hóa, vốn đang hiện diện dày đặc trong bữa ăn đô thị.
Không có một mẫu thực đơn “chuẩn” cho tất cả. Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu cá thể hóa: ưu tiên tăng thực phẩm giàu chất xơ (rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt), giảm carbohydrate tinh chế, chọn chất béo không bão hòa (dầu thực vật lành mạnh, cá béo), kết hợp vận động thể lực và điều trị y khoa khi cần thiết. Đây là cách tiếp cận dinh dưỡng bệnh tim mạch vừa khoa học vừa thực tế, tránh cực đoan nhưng buộc người dân phải thay đổi thói quen ăn mặn, nhiều đường, nhiều đồ chiên rán vốn đã ăn sâu nhiều năm.
Từ hội nghị dinh dưỡng đến chính sách cộng đồng: Trách nhiệm không chỉ của bác sĩ
Một trong những điểm tích cực của hội nghị dinh dưỡng lần này là cách tiếp cận đa tầng, không dừng lại ở khuyến cáo cho từng bệnh nhân. PGS.TS Đỗ Văn Dũng đề xuất từ việc hoàn thiện chính sách y tế công cộng, kiểm soát thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối và chất béo chuyển hóa, đến quy hoạch đô thị khuyến khích vận động, tăng cường giáo dục dinh dưỡng trong trường học, nơi làm việc và cộng đồng. Đây là lộ trình đòi hỏi sự tham gia của nhà quản lý, ngành giáo dục, doanh nghiệp thực phẩm và cả người dân, chứ không chỉ thuộc về các chuyên gia tim mạch.
Sự phối hợp giữa Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM, Hội Dinh dưỡng Việt Nam và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho thấy định hướng đưa tư vấn dinh dưỡng vào sâu trong hệ thống y tế, từ bệnh viện đến tuyến cơ sở. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu ví dinh dưỡng như một “liều thuốc” an toàn, hiệu quả và có thể áp dụng rộng rãi trong cộng đồng nếu triển khai đúng cách. Muốn chế độ ăn cân bằng thực sự góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao sức khỏe cộng đồng, chúng ta cần xem thay đổi bữa ăn là chiến lược y tế, không phải lựa chọn mang tính thời trang.
