Dinh dưỡng học đường phải bắt đầu từ mục tiêu phát triển chiều cao
Dinh dưỡng học đường là toàn bộ các bữa ăn và hoạt động liên quan đến ăn uống được tổ chức cho học sinh tại trường, được tính toán theo độ tuổi, nhu cầu phát triển chiều cao trẻ, thể lực và trí lực, gắn với an toàn thực phẩm trường học, giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh và trách nhiệm giảm lãng phí thực phẩm. Hiện nay, bữa ăn học đường ở nhiều nơi vẫn thiên về tiêu chí “ăn no và an toàn”, vô tình bỏ quên mục tiêu phát triển chiều cao cho trẻ. Khẩu phần đang được xây dựng giống suất ăn công nhân là cách làm ngắn hạn, vì trẻ em ở tuổi học đường là giai đoạn tăng trưởng chiều cao mạnh mẽ nhất sau thời kỳ mang thai của mẹ. Nếu chúng ta không đặt mục tiêu chiều cao ngay từ bữa ăn ở trường, mọi nỗ lực cải thiện tầm vóc sẽ luôn đi sau và khó bù đắp.
Tính khẩu phần theo lứa tuổi: từ “ăn no” sang “bữa ăn cân bằng”
Vấn đề cốt lõi của dinh dưỡng học đường hiện nay là khẩu phần cho học sinh chưa được thiết kế theo từng độ tuổi và giai đoạn phát triển mà thường dùng một mẫu chung. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng và dưỡng chất của trẻ tiểu học, THCS hay THPT hoàn toàn khác nhau nếu mục tiêu là phát triển chiều cao trẻ và thể chất tối ưu. Một bữa ăn cân bằng phải được tính toán khoa học dựa trên năng lượng, protein, chất béo, carbohydrate, vitamin và khoáng chất, đồng thời bảo đảm đủ các axit amin thiết yếu, hài hòa giữa đạm động vật và thực vật. Quan trọng hơn, từng khu vực, từng nhóm trẻ (bao gồm cả trẻ có nguy cơ thừa cân, béo phì) cần chiến lược khẩu phần riêng, kể cả với các thực phẩm phổ biến như sữa. “Việc xây dựng bữa ăn cho học sinh cần được tính toán khoa học, thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ ăn no”.
An toàn thực phẩm trường học và sự giám sát của phụ huynh
Một bữa ăn học đường dù cân đối đến đâu vẫn mất ý nghĩa nếu an toàn thực phẩm trường học không được bảo đảm. Chỉ thị mới về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục yêu cầu các trường phải công khai thông tin bữa ăn của học sinh với phụ huynh qua bảng tin, website, ứng dụng công nghệ hay nhóm liên lạc trực tuyến. Đây là bước đi đúng hướng, vì minh bạch giúp phụ huynh chủ động giám sát và đối thoại với nhà trường thay vì chỉ biết “tin tưởng”. Người đứng đầu các địa phương được giao trách nhiệm phân công lãnh đạo và nhân viên y tế trường học giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, suất ăn đưa vào trường; đảm bảo đúng thực đơn, đủ định lượng dinh dưỡng theo tiêu chuẩn. Đồng thời, Ban đại diện cha mẹ học sinh được tạo điều kiện tham gia giám sát nguồn thực phẩm, quá trình chia suất ăn và đánh giá chất lượng cùng giáo viên, học sinh.
Sáng kiến dinh dưỡng cộng đồng: chỗ dựa cho trẻ yếu thế và bài học giảm lãng phí
Không phải mọi đứa trẻ đều có cơ hội dùng bữa ăn cân bằng tại trường. Các dự án dinh dưỡng cộng đồng mới đây hướng đến cải thiện khả năng tiếp cận thực phẩm an toàn và dinh dưỡng cho các nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời thúc đẩy giáo dục dinh dưỡng và tăng khả năng chủ động chăm sóc sức khỏe. Mô hình này không dừng ở việc trao quà hay suất ăn, mà nhấn mạnh thay đổi nhận thức và hành vi của trẻ em: trân trọng thực phẩm, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh và nâng cao ý thức giảm lãng phí thực phẩm. Các hoạt động kết nối doanh nghiệp, nhà bán lẻ, trang trại để giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm, đưa thực phẩm còn sử dụng được đến người cần đang tạo nền tảng cho hệ thống thực phẩm bền vững. Đây là thông điệp rõ ràng: muốn trẻ khỏe mạnh, phát triển chiều cao tốt, cộng đồng phải vừa bảo đảm dinh dưỡng học đường, vừa chăm lo cho những em nhỏ yếu thế.
Giáo dục thói quen ăn uống và giảm lãng phí: vai trò của nhà trường và gia đình
Nếu coi bữa ăn học đường chỉ là dịch vụ cung cấp suất ăn, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội giáo dục dài hạn cho trẻ. Nhiều học sinh hiện không thích ăn rau, dẫn tới khẩu phần thiếu chất xơ – yếu tố quan trọng trong kiểm soát mỡ máu, đường huyết và cân nặng. Các trường hoàn toàn có thể tổ chức sinh hoạt ngoại khóa, mời chuyên gia nói chuyện về dinh dưỡng, giải thích cho trẻ vì sao cần ăn đa dạng thực phẩm, tại sao phải ăn rau, và kết hợp các hoạt động trải nghiệm Food Tour để biến kiến thức thành thói quen. Ở cấp cộng đồng, những chương trình truyền thông, tập huấn về dinh dưỡng, lựa chọn thực phẩm, vệ sinh và an toàn thực phẩm đang được triển khai song song với các sáng kiến giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm. Một cộng đồng khỏe mạnh bắt đầu từ việc đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, nhưng bền vững chỉ có được khi trẻ biết tôn trọng từng phần ăn và không lãng phí thực phẩm.
