Khi nhu cầu bán trú bị “trói” vào môn liên kết
Việc một số trường THCS gắn điều kiện học bán trú với việc phải đăng ký đủ các môn liên kết như STEM, IC3, kỹ năng sống và tiếng Anh bản ngữ là mô hình tổ chức khiến phụ huynh phải trả thêm phí học thêm trường học để đổi lấy dịch vụ ăn – nghỉ và trông giữ con sau giờ học chính, từ đó đặt ra câu hỏi về mức độ tự nguyện và quyền lựa chọn phụ huynh trong giáo dục công lập. Nhóm phụ huynh có con học lớp 6 tại Trường THCS Nguyễn Thị Thập phản ánh họ bị “ép” phải đăng ký đầy đủ các môn liên kết nếu muốn con được vào lớp bán trú và tiếng Anh tăng cường. Ở đây, câu chuyện không chỉ là vài dòng trong tờ đơn nhập học, mà là cách nhà trường đang định nghĩa thế nào là “tự nguyện” khi phụ huynh đứng giữa hai lựa chọn khó: hoặc mất dịch vụ bán trú, hoặc chấp nhận gói môn liên kết bắt buộc.
Cam kết 4 năm: tự nguyện trên giấy, ràng buộc trong thực tế
Theo phản ánh, ngay khi làm hồ sơ nhập học lớp 6, phụ huynh được tư vấn rằng nếu học sinh không đăng ký các chương trình thuộc “chương trình nhà trường” như Tin học quốc tế IC3, STEM, kỹ năng sống và tiếng Anh với người bản ngữ thì sẽ không được xếp vào lớp bán trú hay lớp tiếng Anh tăng cường, chỉ được học 1 buổi/ngày. Phiếu đăng ký yêu cầu phụ huynh cam kết học sinh “tham gia đầy đủ chương trình tăng cường tiếng Anh và các chương trình nhà trường trong suốt thời gian theo học tại trường”, nếu không sẽ chuyển sang lớp 1 buổi. Nghĩa là gia đình buộc phải chấp nhận cho con học trọn gói chương trình STEM IC3 và các môn đi kèm trong 4 năm, nếu không muốn mất quyền chọn học bán trú THCS. Đây là dạng ràng buộc gói dịch vụ giáo dục núp dưới khái niệm cam kết tự nguyện, nhưng động lực lựa chọn thực sự lại đến từ nhu cầu gửi con cả ngày ở trường.
Áp lực học tập và gánh nặng phí học thêm trường học
Nhiều phụ huynh cho rằng chương trình chính khóa THCS vốn đã dày, việc buộc đăng ký thêm toàn bộ môn liên kết khiến học sinh chịu thêm áp lực không cần thiết. Có người phản ánh các tiết STEM, kỹ năng sống được tổ chức sơ sài, học sinh “ngồi xem phim tài liệu hoặc tự tìm hiểu nên chỉ làm mất thời gian, không hiệu quả”. Dù vậy, nếu muốn con ở lại trường hai buổi với chế độ ăn, nghỉ trưa, phụ huynh vẫn phải đăng ký toàn bộ gói này, kéo theo chi phí đáng kể cho các môn ngoại ngữ với người nước ngoài, IC3, STEM, kỹ năng sống và năng khiếu. Một câu nói đáng trích ở đây là: “Vì muốn con được học bán trú nên nhiều người phải đăng ký cho con học tất cả các môn liên kết dù không hề có nhu cầu”. Bán trú, vốn là dịch vụ trông giữ và chăm sóc học sinh, đang bị biến thành “phần thưởng” chỉ dành cho những ai chấp nhận trả thêm phí học thêm trường học.
Lập luận của nhà trường và khoảng trống quyền lựa chọn phụ huynh
Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Thị Thập khẳng định trường tổ chức ba loại hình lớp: 1 buổi, bán trú và tiếng Anh tăng cường; học sinh không đăng ký tiếng Anh bản ngữ và chương trình nhà trường thì chỉ học theo khung chương trình cơ bản, “chỉ cần học 1 buổi/ngày là đủ”. Trường hiện có 51 lớp với hơn 2.000 học sinh học bán trú, cho thấy nhu cầu gửi con cả ngày là rất lớn. Nhà trường cũng nói đã thông tin trước về chương trình, học phí và sẽ xây dựng mức thu theo quy định, công khai tại cuộc họp phụ huynh sắp tới. Tuy nhiên, vấn đề không phải là thiếu thông tin, mà là cách thiết kế lựa chọn: một gia đình có thể chỉ cần chỗ ăn, nghỉ an toàn cho con mà không muốn con học mọi chương trình bổ sung. Khi lựa chọn không đăng ký nghĩa là phải tự lo người đưa đón, chỗ ăn trưa, nơi chăm sóc con trong thời gian còn lại, quyền lựa chọn phụ huynh trên thực tế bị thu hẹp đến mức mang tính “bắt buộc mềm”.
Kết luận: bán trú phải tách khỏi gói môn liên kết bắt buộc
Phản ánh của phụ huynh và cách trả lời từ phía nhà trường cho thấy một mô hình tổ chức đầy mâu thuẫn: môn liên kết được tuyên bố là tự nguyện, nhưng học bán trú THCS lại bị gắn chặt với việc đăng ký trọn gói STEM IC3, kỹ năng sống và các chương trình bổ sung. Trong bối cảnh hướng dẫn dạy học hai buổi nhấn mạnh nguyên tắc tự nguyện, công khai và không ép buộc đối với hoạt động xã hội hóa giáo dục, việc “bó” nhu cầu ăn – nghỉ trưa vào gói môn liên kết bắt buộc là đi ngược tinh thần chính sách, dù có thể chưa bị kết luận là vi phạm. Điều phụ huynh cần không chỉ là giải thích lại mô hình lớp, mà là một cấu trúc lựa chọn tách bạch: dịch vụ bán trú riêng, tăng cường tiếng Anh riêng, và các chương trình bổ sung thực sự dựa trên quyền lựa chọn phụ huynh, chứ không phải trên khả năng chấp nhận gánh nặng phí học thêm trường học.
