Homeschooling là gì và vì sao TPHCM phải lên tiếng cảnh báo?
Homeschooling, hay học tại nhà, là hình thức cha mẹ cho con học ở nhà thay vì đến trường, thường thông qua việc tự thiết kế lộ trình học hoặc thuê giáo viên, trung tâm hỗ trợ giảng dạy và đánh giá, với mục tiêu cá nhân hóa việc học nhưng đồng thời làm thay đổi hoàn toàn môi trường xã hội và hệ thống kiểm soát chất lượng giáo dục của trẻ. Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM cho biết đã tiếp nhận một số trường hợp phụ huynh cho con học homeschooling, tức học tại nhà thay vì đến trường. Không ít em học ở nhà từ lớp 1 đến hết lớp 5 rồi mới được phụ huynh xin cho trở lại trường, cho thấy đây không còn là hiện tượng lẻ tẻ mà là một xu hướng âm thầm nhưng đáng lo. Việc Sở chuyển các vụ việc này sang công an và phát đi homeschooling cảnh báo cho thấy cơ quan quản lý xem đây là vấn đề an toàn học sinh, chứ không chỉ là một lựa chọn giáo dục mang tính thử nghiệm.
Chi tiết các vụ học tại nhà TPHCM: Khi trung tâm tự phong quyền đào tạo
Đáng chú ý trong loạt vụ việc học tại nhà TPHCM là vai trò của các "trung tâm" đứng sau, tự nhận mình có quyền cung cấp chương trình học cho học sinh tiểu học. Một số trung tâm tổ chức giáo viên dạy tại nhà, cấp giấy chứng nhận hoàn thành lớp học với học phí khoảng 20 triệu đồng mỗi năm học. Các phụ huynh cho biết họ chọn homeschooling dựa trên hướng dẫn của những nơi này, tin rằng giấy chứng nhận là đủ để con "hoàn tất" chương trình tiểu học. Vấn đề nằm ở chỗ các trung tâm ấy chưa được kiểm chứng về năng lực chuyên môn, chương trình giảng dạy hay quy trình đánh giá. Theo cơ quan giáo dục, việc họ tự ý cấp chứng nhận cho học sinh tiểu học đã đi quá giới hạn một dịch vụ hỗ trợ học tập, biến thành một hệ thống giáo dục “song song” không có quy định giáo dục và kiểm định chất lượng đi kèm. Vì vậy, Sở GD-ĐT TPHCM đã chuyển các vụ việc liên quan sang cơ quan công an để điều tra.
Luật nói gì? Homeschooling và quy định giáo dục bắt buộc ở bậc tiểu học
Điểm mấu chốt trong homeschooling cảnh báo lần này là xung đột với quy định giáo dục hiện hành. Theo Luật Giáo dục, giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc, trẻ em trong độ tuổi quy định phải thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo quy định. Cơ quan chuyên môn khẳng định bậc tiểu học bắt buộc nghĩa là mọi trẻ đều phải đến trường để hoàn tất cấp học, không thể xem học tại nhà như một “lựa chọn tương đương” về mặt pháp lý. Trách nhiệm được phân định rất rõ: Nhà nước đảm bảo điều kiện học tập, còn cha mẹ có nghĩa vụ đưa con đến trường. Khi phụ huynh giữ con ở nhà suốt 5 năm tiểu học rồi mới xin cho con vào lớp 6, họ đã đặt con vào tình thế pháp lý lẫn học tập bất lợi. Câu hỏi cần đặt ra không phải “homeschooling có tốt không” mà là: chúng ta có quyền tự ý đặt ra một hệ thống song song, bất chấp luật và an toàn học sinh hay không?
Rủi ro đối với an toàn học sinh: Không chỉ là thiếu bạn bè
Sở GD-ĐT TPHCM nhấn mạnh homeschooling không phù hợp với quy định về giáo dục bắt buộc và có thể khiến trẻ bất lợi trong học tập và phát triển. Nghe qua, có người nghĩ rủi ro chỉ nằm ở chuyện trẻ thiếu bạn bè. Nhưng hệ quả sâu hơn nhiều: trẻ không đến trường có thể không được tiếp cận đầy đủ chương trình giáo dục phổ thông, hoạt động giáo dục, rèn kỹ năng, hay cơ hội giao tiếp, tương tác với bạn bè cùng lứa. Điều này là một vấn đề an toàn học sinh ở nghĩa rộng: thiếu kỹ năng xã hội, không quen làm việc nhóm, không trải nghiệm môi trường kỷ luật và nội quy trường lớp – tất cả đều ảnh hưởng đến năng lực đối mặt với đời sống sau này. Khi việc học tại nhà TPHCM bị dẫn dắt bởi các trung tâm thiếu kiểm soát, nguy cơ còn là chương trình lệch chuẩn, thi cử không minh bạch, và đứa trẻ bị mắc kẹt trong một “bong bóng giáo dục” do người lớn tạo ra nhưng không chịu trách nhiệm dài hạn.
Nhà nước siết lại, phụ huynh cần làm gì trong bối cảnh homeschooling bị điều tra?
Trước các vụ việc cụ thể, Sở GD-ĐT TPHCM không chỉ dừng ở cảnh báo. Các trường hợp phụ huynh cho con học homeschooling đã được chuyển sang công an để xem xét, điều tra trách nhiệm của các bên liên quan. Đồng thời, lãnh đạo phụ trách giáo dục phổ thông của Sở đã đề nghị chính quyền phường, xã kiểm tra, rà soát tất cả các trung tâm cung cấp dịch vụ học thuật, kỹ năng sống cho học sinh nhằm ngăn ngừa việc tổ chức chương trình homeschooling cho học sinh tiểu học. Với phụ huynh, lựa chọn an toàn không phải là tiếp tục tin vào trung tâm “cấp chứng nhận” mà là đưa con đến trường, đồng thời chủ động bổ sung các hoạt động ngoại khóa, kèm cặp riêng nếu cần. Hệ thống trường học có thể còn nhiều điều phải cải thiện, nhưng giải pháp không phải là tách trẻ khỏi môi trường chính thống và đặt tương lai của trẻ vào tay những mô hình chưa được luật pháp thừa nhận. Sự kết hợp giữa trường học và gia đình mới là con đường thực tế để bảo vệ an toàn học sinh và đảm bảo quyền được học tập đúng chuẩn của trẻ.
