Vì sao quy tắc ăn mặc chùa chiền là điều đầu tiên du khách nên học?
Quy tắc ăn mặc chùa chiền ở Việt Nam là tập hợp các chuẩn mực về trang phục kín đáo, lịch sự khi bước vào không gian tôn giáo và di sản, nhằm bảo vệ sự trang nghiêm, tránh gây sốc văn hóa và giúp du khách quốc tế Việt Nam hòa nhập với cộng đồng địa phương một cách tôn trọng và an toàn. Vấn đề không nằm ở việc khách mặc đẹp hay xấu, mà ở chỗ bộ đồ đó nói gì với những người xem nơi thờ tự là thiêng liêng. Trong không gian văn hóa tôn giáo Hội An, Đình, chùa, miếu, nhà thờ họ đều được nhìn nhận là chốn linh thiêng, nơi cần sự tiết chế cá nhân. Vì vậy, cách ăn mặc quá ngắn, xuyên thấu, hở vai, hở lưng luôn bị xem là thiếu tôn trọng, bất kể ở quê nhà của bạn chúng có thể là bình thường.
Vụ việc tại chùa Cầu Hội An: Một bài học sống động về xung đột văn hóa
Ngày 5.8, mạng xã hội Việt Nam lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một nữ hướng dẫn viên tại di tích chùa Cầu, thuộc phố cổ Hội An, Đà Nẵng, nhẹ nhàng nhưng kiên quyết mời một nữ du khách nước ngoài rời khỏi khu vực tham quan vì mặc váy đen xuyên thấu, xẻ cao, lộ nội y, không phù hợp với không gian di tích. Đáng chú ý, người hướng dẫn viên – chị Trương Bùi Ngọc Khuê – không quát nạt hay làm khách xấu hổ trước đám đông. Chị chủ động tiếp cận, giữ thái độ nhã nhặn, dùng tiếng Anh giải thích: khu di sản văn hóa thế giới này yêu cầu khách phải mặc quần dài hoặc váy dài, không mặc đồ xuyên thấu, phản cảm. Theo ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, quy định về trang phục lịch sự đã nằm trong nội quy tham quan, và những trường hợp ăn mặc hở hang sẽ được mời ra để điều chỉnh. Điều đáng mừng là nữ du khách cùng nhóm bạn đã vui vẻ chấp nhận, đi mua trang phục lịch sự, rồi quay lại tham quan.
Những nguyên tắc thực tế về trang phục khi vào chùa, đình, di tích ở Việt Nam
Từ câu chuyện chùa Cầu Hội An, có thể rút ra một bộ quy tắc ăn mặc chùa chiền dành cho du khách quốc tế. Nguyên tắc đầu tiên: luôn ưu tiên kín đáo hơn là "thời trang". Không nên mặc đồ xuyên thấu, quá mỏng, xẻ cao hoặc để lộ nội y vì sẽ bị xem là phản cảm trong không gian di tích và nơi tôn nghiêm. Thứ hai, tránh trang phục quá ngắn, quá bó sát; nên chọn quần dài, váy qua đầu gối, áo có tay hoặc ít nhất không hở vai, hở lưng. Thứ ba, đừng quên bối cảnh: bộ đồ bạn mặc vào beach bar hoặc phố Tây khác hoàn toàn với bộ đồ bước vào chùa chiền, đình, miếu – nơi người Việt đến để cầu nguyện chứ không để chụp ảnh khoe thân. Cuối cùng, hãy chuẩn bị sẵn khăn choàng, áo khoác mỏng trong balo; chúng có thể cứu bạn khỏi tình huống bị mời ra như ở chùa Cầu. Theo ông Phạm Phú Ngọc: "Không thể mặc trang phục phản cảm vào những nơi trang nghiêm như đình, chùa".
Vai trò của hướng dẫn viên, nhân viên di tích: Cầu nối thay vì “cảnh sát văn hóa”
Điều đáng chú ý trong vụ việc chùa Cầu không phải là việc khách bị mời ra, mà là cách người địa phương đã xử lý. Nữ hướng dẫn viên tiếp cận khách với thái độ nhã nhặn, giải thích bằng tiếng Anh, mời khách điều chỉnh trang phục thay vì tạo đối đầu. Đại diện Trung tâm Bảo tồn Di sản Hội An khẳng định đây là cách xử lý được ủng hộ, vì đặt trọng tâm vào tuyên truyền, nâng cao ý thức, giúp du khách hiểu và hợp tác. Hướng dẫn viên Khuê chia sẻ rất nhiều du khách quốc tế lần đầu đến Việt Nam chưa nắm được tập quán địa phương, nên chị ưu tiên giải thích, nhắc nhở hơn là phê phán. Đó chính là ph礼节 du lịch Việt Nam: mềm mỏng nhưng rõ ràng, coi khách là người bạn cần được hướng dẫn, không phải đối tượng bị trừng phạt. Tuy nhiên, các cơ quan văn hóa cũng thừa nhận chưa có quy định xử phạt cụ thể, việc xác định thế nào là "trang phục phản cảm" còn mang tính định tính và khó áp dụng thống nhất trong thực tế.
Trách nhiệm của du khách và ngành du lịch trong việc tránh xung đột văn hóa
Số vụ du khách nước ngoài ăn mặc không phù hợp tại Hội An không còn là chuyện hiếm; chính quyền địa phương thừa nhận đây không phải lần đầu xuất hiện những trường hợp như ở chùa Cầu. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở một chiếc váy xuyên thấu, mà ở việc thiếu truyền thông trước chuyến đi. Đại diện Phòng Văn hóa – Xã hội phường Hội An cho biết địa phương sẽ tăng cường tuyên truyền Quy tắc ứng xử văn minh du lịch, đặt biển hướng dẫn và khuyến cáo bằng nhiều ngôn ngữ về trang phục tại các công trình tín ngưỡng. Về phía lữ hành, chính hướng dẫn viên địa phương đề nghị các công ty phổ biến rõ quy định cho khách trước khi tới Hội An. Còn với du khách, trách nhiệm rất đơn giản: tìm hiểu trước văn hóa tôn giáo Hội An, chấp nhận thay đổi thói quen ăn mặc trong không gian thờ tự, và lắng nghe khi được nhắc nhở. Bạn không cần thuộc lòng mọi quy định; chỉ cần giữ nguyên tắc tôn trọng – tôn trọng nơi chốn, người bản địa, và cả những nhân viên di tích đang cố gắng làm cầu nối giữa di sản Việt Nam và thế giới.
