Vành đai 1 Hoàng Cầu - Voi Phục: không chỉ là một tuyến đường mới
Đường Vành đai 1 Hà Nội đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục là tuyến đường hơn 2,2km, mặt cắt 50m, đi qua ba phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ và Láng, được đầu tư gần 7.800 tỷ đồng và chuẩn bị thông xe kỹ thuật dịp Quốc khánh 2/9 như đoạn cuối hoàn thiện toàn tuyến Vành đai 1 của thành phố. Nhìn ở bề nổi, đây là một dự án giao thông quy mô, nhưng xét kỹ, nó là bước ngoặt trong cách Hà Nội tái thiết không gian đô thị. Việc thông xe đúng dịp Quốc khánh rõ ràng mang tính biểu tượng, song điều đáng bàn hơn là kỳ vọng tuyến Hoàng Cầu Voi Phục sẽ tháo nút thắt lâu năm về hạ tầng giao thông Hà Nội. Với mặt đường đã được thảm nhựa, kẻ vạch, hoàn thiện hệ thống cây xanh, chiếu sáng trên phần lớn chiều dài tuyến, thành phố gửi đi thông điệp: ưu tiên số một hiện nay là cải thiện năng lực lưu thông, thay đổi diện mạo và chất lượng sống chứ không chỉ chạy theo các công trình điểm nhấn bề thế.
Dự án đô thị Quốc khánh: Vành đai 1 trong bức tranh 16 công trình
Điều đáng chú ý là Hoàng Cầu - Voi Phục không đứng một mình, mà là mảnh ghép trong danh mục 16 công trình, dự án đô thị Quốc khánh gồm 11 dự án khánh thành, thông xe kỹ thuật và 5 dự án khởi công. Việc lựa chọn tuyến Vành đai 1 Hà Nội để thông xe đúng 2/9 cho thấy thành phố coi giao thông là nền tảng, các lĩnh vực khác phải xoay quanh trục hạ tầng này. Cùng thời điểm, Hà Nội dự kiến đưa vào vận hành các hạng mục chính của 10 dự án thoát nước, chống úng ngập với tổng mức đầu tư khoảng 5.600 tỷ đồng, tập trung ở những lưu vực thường xuyên ngập như Tô Lịch - Tả Nhuệ, Đại lộ Thăng Long, Tây Hồ Tây, Ciputra hay Võ Chí Công. Việc đồng loạt kích hoạt các tuyến đường, hệ thống tiêu thoát nước và những dự án cải tạo hồ điều hòa cho thấy thành phố đang chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang tư duy phòng ngập và tổ chức lại không gian đô thị theo hướng linh hoạt hơn, thay vì để các khu mới phát triển tự phát rồi mới lo “chữa cháy”.
Từ giảm ùn tắc đến tái cấu trúc kết nối giao thông Hà Nội
Nhiều người dân sống dọc tuyến Láng từng chứng kiến cảnh ùn tắc kéo dài và công trường chậm tiến độ nay buộc phải đặt kỳ vọng mới vào Vành đai 1 Hoàng Cầu Voi Phục. Họ thấy mặt đường thay đổi từng ngày, vỉa hè, ga thoát nước, hào kỹ thuật được hoàn thiện, tạo hy vọng giao thông thông suốt và không gian đô thị thoáng hơn. Việc các đoạn đủ điều kiện kỹ thuật được cho phép tổ chức giao thông ngay, sau khi kiểm tra hệ thống chiếu sáng, sơn kẻ, phân làn và hạ tầng an toàn, cho thấy thành phố chọn hướng tiếp cận linh hoạt, ưu tiên giải tỏa áp lực giao thông thay vì chờ hoàn thành toàn bộ mới sử dụng. Theo ông Trần Đình Cường, mục tiêu thông xe kỹ thuật đúng dịp Quốc khánh đang được chủ đầu tư và các nhà thầu tập trung nguồn lực để hoàn thành. Cách điều hành này là điểm tích cực: Hà Nội thẳng thắn thừa nhận áp lực ùn tắc và chọn sử dụng mọi đoạn tuyến đủ an toàn để “chia lửa”, thay vì để nguồn lực giao thông nằm chờ trên giấy phép.
Liên kết đường bộ với đường sắt và chống ngập: chiến lược tái thiết đô thị
Đường Vành đai 1 chỉ thực sự phát huy vai trò khi được đặt trong mạng lưới hạ tầng tổng thể. Ở nút Nguyễn Chí Thanh, cầu vượt Vành đai 1 phải “đan” với dự án đường sắt đô thị ngầm bên dưới, buộc các ban quản lý phải phối hợp chặt để vừa giữ tiến độ đường bộ, vừa tránh ảnh hưởng và bảo đảm an toàn cho đường sắt. Đây là ví dụ rõ ràng cho cách tiếp cận liên ngành mà Hà Nội buộc phải áp dụng nếu muốn tái cấu trúc giao thông đô thị. Trên bình diện quốc gia, dịp này thành phố còn khởi công hai dự án đường sắt quốc gia: cải tạo đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi gắn với ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải, cùng tuyến Vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn. Khi các tuyến này từng bước đưa chức năng đường sắt quốc gia ra khỏi nội đô, kết hợp với hệ thống đường và dự án chống úng ngập, Hà Nội đang âm thầm xây một “hạ tầng xương sống” mới cho đô thị: giao thông không bị ngập, các trục chính không còn bị chiếm dụng bởi ga đường sắt cũ, và người dân có nhiều phương thức di chuyển hơn.
Kỳ vọng và thách thức sau ngày thông xe
Thông xe Vành đai 1 Hoàng Cầu - Voi Phục dịp 2/9 mang ý nghĩa hơn một lễ cắt băng. Nó là phép thử cho chiến lược ưu tiên hạ tầng giao thông Hà Nội, nơi các cầu vượt tại Láng Hạ và Nguyễn Chí Thanh đang tiếp tục được thúc đẩy tiến độ với mục tiêu hoàn thành trong năm, và các dự án thoát nước, hồ điều hòa được đưa vào vận hành để giảm độ sâu, thời gian ngập khi mưa lớn. Nếu các mắt xích này hoạt động đồng bộ, người dân sẽ cảm nhận rõ lợi ích: đi lại thuận hơn, cảnh quan thoáng hơn, sinh hoạt bớt bị đảo lộn mỗi khi mưa to. Tuy vậy, thành phố không thể dừng ở việc hoàn tất một vài đoạn tuyến. Vành đai 1 Hà Nội chỉ là tiền đề cho các dự án hạ tầng giao thông Hà Nội và chỉnh trang kỹ thuật đô thị trong tương lai. Thách thức nằm ở chỗ: liệu Hà Nội có duy trì được tốc độ thực hiện, sự phối hợp giữa các ngành và cam kết lấy nhu cầu đi lại, an toàn, chất lượng sống của người dân làm thước đo, thay vì xem các dự án đô thị Quốc khánh như những “điểm nhấn” thành tích nhất thời.
